Van Gölü Havzası’nın sürdürülebilir geleceği için önemli adım

Sıfır Atık Vakfı, Van Valiliği, Bitlis Valiliği, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Bitlis Eren Üniversitesi, Van Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü ile Bitlis Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü iş birliğinde düzenlenen “Gelecek İçin Van Gölü Havzası – Ortak Akıl Platformu / Van Gölü Havzası Sürdürülebilir Gelecek Çalıştayı”, ikinci gün gerçekleştirilen tematik masa çalışmaları ve değerlendirme oturumlarının ardından tamamlandı. Çalıştay sonunda hazırlanan sonuç bildirgesi kamuoyuyla paylaşıldı. Sıfır Atık Hareketi Kurucusu, Birleşmiş Milletler Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu Başkanı ve Sıfır Atık Vakfı Onursal Başkanı Sayın Emine Erdoğan Hanımefendi’nin himayeleri ve vizyonuyla; iki gün boyunca kamu kurumları, yerel yönetimler, üniversiteler, araştırma kuruluşları, özel sektör ve sivil toplum kuruluşlarından temsilcilerin katılımıyla gerçekleştirilen çalıştayda, Van Gölü Havzası’nın çevresel, ekonomik, sosyal ve kültürel geleceğine yönelik bütüncül bir yaklaşım ortaya konuldu. 

1 Havza, 2 Şehir, 14 Bakanlık, 40 Genel Müdürlük 

Çalıştay; 1 havza üzerinde 2 şehir, 14 bakanlık, 40 genel müdürlük, il müdürlükleri, 85 akademisyen, öğrenciler, STK’lar ve özel sektör olmak üzere toplamda 325 katılımcının katılımıyla gerçekleştirildi. Çalıştayın ikinci gününde düzenlenen tematik masa çalışmalarında katılımcılar; İklim, Su ve Ekosistem, Mekânsal Planlama ve Yaşam Kalitesi, Ekonomik Kalkınma ve Kültürel Değerler ile Yönetişim ve Gelecek Vizyonu başlıklarında kapsamlı değerlendirmelerde bulundu. 

Sonuç Bildirgesi Kamuoyu ile Paylaşıldı 

Van Gölü Havzası’nın korunması ve sürdürülebilir geleceğinin sağlanmasına yönelik düzenlenen çalıştayın ardından hazırlanan sonuç bildirgesi kamuoyuyla paylaşıldı. Bildirgede, havzanın ekolojik, sosyal ve ekonomik yapısını güçlendirecek yönetişim modeli, dijital dönüşüm, çevre, altyapı, turizm, tarım ve kalkınma başlıklarında kapsamlı önerilere yer verildi. Çalıştayın kapanışında Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, Sıfır Atık Vakfı Başkanı ve COP31 Yüksek Düzeyli İklim Şampiyonu Samed Ağırbaş, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakan Yardımcısı Burak Demiralp, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikli Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürü Fatih Turan, Van Valisi Ozan Balcı, Bitlis Valisi Ahmet Karakaya, 23. Dönem Van Milletvekili, Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Gülşen Orhan ve Bitlis Eren Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Necmettin Elmastaş hitaplarda bulundu.

“Van Gölü’nün Hazinelerini Korumak İçin Yaptıklarımız ve Yapacaklarımız Konuşuldu”

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, 2050 hedefine yönelik bir planlama üzerine yapılan çalışmaların önemini vurgulayarak, “ Van Gölü Havzası’nın dünü, bugünü ve geleceği konuşuldu. Alanında uzman akademisyenlerimiz, değerli katılımcılar, havzanın bundan sonraki dönemde yol haritasının çıkarılmasına katkı veren herkese teşekkür ediyorum. Van Gölü’nün hazinelerini korumak için yaptıklarımız ve yapacaklarımız konuşuldu” dedi. 

“İklim Değişikliği Hayatımızın Göbeğinde Önemli Bir Gerçek”

İklim değişikliğinin artık hayatın bir parçası olduğunu ifade eden Yumaklı, şöyle devam etti:

“İklim değişikliği konusu sadece bir akademik çalışmanın, sadece bir köşe yazısının konusu değildir. Hayatımızın tam da göbeğinde önemli bir gerçektir. Tüm dünya buna göre önlemler alıyor. Biz de buna göre tedbirlerimizi alıyoruz. Sayın Cumhurbaşkanımız su başlığını anlatırken, şu çok önemli konuyu gündeme gelecek şekilde şöyle ifade ediyor; “Suyumuzu korumak ile vatanımızı korumak arasında mahiyet itibarıyla hiçbir fark yoktur.” Bu söz neyi, hangi kaynağı kullanıyorsanız onun kullanma dengesine riayet etmeniz gerekir, bunu ifade etmektedir.

“Van Kapalı Havzası Master Planı Önümüzdeki Yılların Yol Haritasını Oluşturacak”

Bilimsel çalışmalar bize Van Gölü Havzası’nın iklim değişikliğinden en çok etkilenecek bölgelerinden biri olduğunu gösteriyor. Ana hedefimiz geleceği planlamak. Bugünü konuşmuyor, geleceği planlamaya gayret ediyoruz. Van Kapalı Havzası Master Planı da önümüzdeki yılların yol haritasını oluşturacaktır.”

“Bu Çalıştay Bir Milat”

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürü Fatih Turan, “Bu çalıştay bir milat. 2020’de ilan edilen Van Gölü Havza Koruma Eylem Planı çerçevesinde bir noktaya gelindi. Bu, havzanın teknik anlamda korunması ve geliştirilmesi için bir çalışmaydı. Bu çalıştay ise 2053 ve 2071 hedeflerimiz doğrultusunda havzanın; kültürel, sosyolojik ve ekolojik bağlamda anayasasını ortaya koyacaktır. Bu eseri COP31’de paylaşmayı hedefliyoruz” açıklamasında bulundu.

"Emine Erdoğan Hanımefendi’nin Güçlü Vizyonu En Önemli İlham Kaynağı Oldu”

Sıfır Atık Vakfı Başkanı ve COP31 Yüksek Düzeyli İklim Şampiyonu Samed Ağırbaş, sadece

bir çalıştayın tamamlanmadığını, aynı zamanda ortak aklın, bilimin, güçlü iş birliğinin yol

haritasını hayata geçirmenin ilk adımının atıldığını belirterek, “Van Gölü Havzası tarihindeki

en kapsamlı çalıştaylardan bir tanesini gerçekleştirmenin gururunu yaşıyoruz. Geleceği

değiştiren ortak hedefler belirlemek, birlikte hareket etmek ve alınan kararları uygulamaktır.

Sayın Emine Erdoğan Hanımefendi himayelerinde başlatılan Sıfır Atık Hareketi, Türkiye’nin

81 ilinde, dünyanın 193 ülkesinde çevre yönetimine farklı bir bakış açısı kazandırmıştır. Bu

güçlü vizyon bugün Van Gölü Havzası için yürüttüğümüz kapsamlı çalışmaların en önemli

ilham kaynağı olmuştur” dedi.

“Plastik Raporumuzu Çok Yakın Zamanda Milletimizin Takdirine Sunacağız””

Tüm kesimlerin fikirleri alınmadan yapılan çalışmaların toplum nezdinde bir karşılığı olmadığını vurgulayan Ağırbaş, şöyle devam etti: “Ahlat’ı ziyaret ettik. Ahlat’taki mezar taşları bize şunu gösterdi. Atalarımız bize bu toprakları güzel, temiz ve yaşanabilir şekilde bıraktılar. Bizler de gelecek nesillere bu toprakları aynı şekilde bırakmak zorundayız. Bunu ancak Van Gölü Havzası’nda yaşayan hemşerilerimizin duyarlılığı ile ortaya koyabiliriz. Vatandaşımız çok iyi niyetli. Ne yazık ki geçmişten gelen bazı alışkanlıklar var. Çöpleri hala nehirlere atıyoruz. Sıfır Atık Vakfı olarak hazırlayacağımız plastik raporunu çok yakın zamanda milletimizin takdirine sunacağız. Van Gölü Havzası’nın 2050 vizyonunun, Sıfır Atık Vakfı olarak takipçisi olacağız. Türkiye’deki bütün sulak alanlarla alakalı toplumsal faaliyetler gerçekleştirmeye devam edeceğiz.

“Van Gölü’ndeki İradeyi Dünyaya İyi Uygulama Örneği Olarak Duyuracağız”

Sıfır Atık Forumu gerçekleştirdik. Dünyadaki en büyük sivil çevre ve iklim değişikliği toplantısı oldu. COP31’e ev sahipliği yapacağız. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanımız da Başkanlığını yürütüyor. Van Gölü için ortaya konulan iradeyi iyi uygulama örneği olarak dünyaya duyurulacağız. Vanlı ve Bitlisli hemşerilerimizin desteğine bu süreçlerde ihtiyacımız var.”

“Güçlü Bir Havza Yönetim Modeli Önerisi Değerli”

Bitlis Eren Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Necmettin Elmastaş, çalıştay sonuçlarından birine özellikle dikkat çekerek, “Bitlis ve Van illeri arasında bazı problemler yaşıyoruz. Güçlü bir havza yönetim modelinin önerilmesi değerli. Çanakkale’deki alan başkanlığı gibi burada güçlü bir havza yönetim modeli önemli olacaktır” dedi.

“Dinamik ve Bilimsel Yol Haritamızla İleriye Doğru Yürüyeceğiz”

23. Dönem Van Milletvekili, Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Gülşen Orhan, ortak akılda buluşularak elde edilen verilerin süreçte yolu aydınlatacağını ifade ederek, “Daha dinamik, bilimsel bir yol haritamız olacak ve ileriye doğru yürüyeceğiz. Van Gölü Havza Koruma Eylem Planı, 2020 yılında Sayın Cumhurbaşkanımızın eşi kıymetli Emine Erdoğan Hanımefendi öncülüğünde başladı. Havzayı kirletmeyecek yeni bir sürece evrilecek yeni yol haritası ortaya konuldu” dedi.

“Van Gölü’nün Korunması Ortak Sorumluluğumuz”

Bitlis Valisi Ahmet Karakaya, Van Gölü’nün korunmasının ortak sorumluluk olduğunu söyleyerek, “Van Gölümüz doğal bir mirastır. İçişleri Bakanlığımız ile Sıfır Atık Vakfı arasındaki iş birliği ile sıfır atık bilincinin yaygınlaştırılması, israfın önlenmesi ve çevre farkındalığının artırılmasına yönelik çalışmalar daha da güç kazanmıştır. Biz de Bitlis Valiliği olarak bundan sonra üzerimize düşen sorumlulukları yapmaya devam edeceğiz” ifadelerini kullandı.

“Çevrenin Kalkınmasına Yönelik Bir Kalkınma Hareketi”

Kentte toplamda 12 milyar TL’lik bir yatırım yapıldığını belirten Van Valisi Ozan Balcı, “Sıfır Atık Vakfı’nın bu işin içine girmesi bir enerji getirdi; daha profesyonel ve kurumsallaşmaya başladı. Çevrenin kalkınmasına yönelik bir kalkınma hareketi de getirdi. Bu ekonomik, sosyal, kültürel anlamda da bölgenin huzuruna katkı sağlayacak bir projeye katkı sağlıyor” dedi.

“Van Gölü Havzası’nı Güvence Altına Alacağız”

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakan Yardımcısı Burak Demiralp, Van Gölü’nün kültürel miras ve ekonomik potansiyeli ile Türkiye’nin en kıymetli havzalarından birisi olduğunu belirterek, “Çalıştayımızda geniş yelpazede kıymetli değerlendirmeler yapıldı. Ortak kanaatimiz şudur ki, Van Gölü Havzası’nı gelecek nesillere kurumlarımızın koordinasyonuyla güvence altına alacağız” dedi.

Van Gölü Havzası Sürdürülebilir Gelecek Çalıştayı Sonuç Bildirgesi

Çalıştay sonunda Van Gölü Havzası’nın korunması ve sürdürülebilir geleceğinin sağlanmasına yönelik düzenlenen çalıştayın ardından hazırlanan sonuç bildirgesi kamuoyuyla paylaşıldı. Bildirgede, havzanın ekolojik, sosyal ve ekonomik yapısını güçlendirecek yönetişim modeli, dijital dönüşüm, çevre, altyapı, turizm, tarım ve kalkınma başlıklarında kapsamlı önerilere yer verildi.

Çalıştayın en önemli önerileri arasında Van Gölü Havzası için tek çatı altında, tüzel kişiliğe sahip, mali açıdan özerk ve güçlü bir havza yönetim modelinin oluşturulması yer aldı. Bu kapsamda bağımsız bütçeye sahip Van Gölü Havzası Dijital Yönetim Merkezi Üst Kurulunun kurulması, yetki ve sorumlulukları açık şekilde tanımlayan yeni bir yasal çerçevenin hazırlanması ve havza ölçeğinde bütüncül planlama anlayışının hayata geçirilmesi önerildi. Ayrıca, Van Gölü Havza Koruma Eylem Planı’nın mekânsal planlarla uyumlu şekilde uygulanabilmesi amacıyla öncelikli olarak 1/25.000 ölçekli nazım imar planının hazırlanması gerektiği vurgulandı.

Eğitim Programları Yaygınlaştırılmalı

Dijital dönüşüm başlığında ise göç, istihdam, eğitim ve çevre bilinci gibi alanlarda veri temelli izleme mekanizmalarının kurulması, düzenli bilimsel araştırmaların yürütülmesi ve dijital okuryazarlığı artıracak eğitim programlarının yaygınlaştırılması önerildi. Kurumlar arası veri paylaşımını sağlayacak EKOZEKA VAN sisteminin kurulması, Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi ile uyumlu veri üretimi gerçekleştirilmesi ve sensör ağları, coğrafi bilgi sistemleri ile dijital ikiz teknolojilerini bir araya getiren entegre bir dijital altyapının oluşturulması tavsiye edildi.

Modernizasyon Çalışmaları Hızlandırılmalı

Çevre ve altyapı alanında ise biyolojik çeşitliliğin korunması, su kaynakları ile karbon yutak alanlarının güçlendirilmesi, sulak alanların geliştirilmesi ve kent ormanları ile yeşil alanların artırılması öne çıkan başlıklar arasında yer aldı. Tarımsal sulamada açık kanalların kapalı sisteme dönüştürülmesi, atıksu arıtma tesislerinin daha verimli çalışabilmesi için kanalizasyon altyapısının iyileştirilmesi, gerekli bölgelerde ayrık sisteme geçilmesi ve içme suyu şebekelerinde kayıp-kaçak oranlarını azaltacak modernizasyon çalışmalarının hızlandırılması önerildi.

Yeni Bir Havalimanı İnşa Edilmelidir

Turizm ve ekonomik kalkınma başlığında, Van Gölü Havzası’nın sahip olduğu doğal, kültürel ve tarihi değerlerin korunarak ulusal ve uluslararası ölçekte markalaştırılması gerektiği ifade edildi. Yeşil dönüşüm yatırımlarının hızlandırılması amacıyla ulusal ve uluslararası yeşil finansman kaynaklarının özellikle KOBİ’lere yönlendirilmesi önerilirken, havzanın turizm potansiyelini artırmak amacıyla ulaşım altyapısının güçlendirilmesi ve yeni bir havalimanının inşa edilmesi de öneriler arasında yer aldı.

Bölgeye Özgü Ürünler Katma Değerli Ürünlere Dönüştürülmeli

Tarım ve hayvancılık alanında ise başta inci kefali olmak üzere bölgeye özgü ürünlerin katma değerli ürünlere dönüştürülmesi, kadın kooperatifleri ve yerel girişimciliğin desteklenmesi, havzaya uygun ürün deseninin oluşturulması ve onaylı tarım işletmelerinin yaygınlaştırılması gerektiği belirtildi. Tarımsal su verimliliğinin artırılması için damla ve basınçlı sulama sistemlerinin teşvik edilmesi, Van’ın yüksek güneşlenme potansiyelinden yararlanılması ve çiftçilerin bu konuda bilinçlendirilmesi önerildi. Ayrıca kırsal bölgelerde genç nüfusun istihdamını artıracak uygulamaların desteklenmesi gerektiği vurgulandı.

Güçlü Yönetişim, Bütünleşik Planlama, Dijital Dönüşüm

Çalıştay sonunda hazırlanan bildirgede, Van Gölü Havzası’nın geleceği için güçlü yönetişim, bütünleşik planlama, dijital dönüşüm, doğal kaynakların korunması, sürdürülebilir altyapı, toplumsal farkındalık ve ekonomik kalkınmayı esas alan bütüncül bir havza yönetim anlayışının hayata geçirilmesinin öncelikli bir gereklilik olduğu ifade edildi. Bildirgede, ortaya konulan önerilerin ilgili kurum ve kuruluşların iş birliğiyle hayata geçirilmesinin, Van Gölü Havzası’nın ekolojik, sosyal ve ekonomik sürdürülebilirliğine önemli katkı sağlayacağı belirtildi.

Teknik Masalarda Van Gölü Havzası’na Özgü Konular Geniş Perspektifle Ele Alındı

Masa çalışmalarında iklim değişikliğine uyum, su kaynaklarının korunması, atıksu ve katı atık yönetimi, biyolojik çeşitliliğin güçlendirilmesi, kıyı alanlarının korunması, sürdürülebilir şehircilik, tarım ve gıda güvenliği, yeşil dönüşüm, döngüsel ekonomi, turizm, kültürel mirasın korunması, dijital dönüşüm ve kurumsal koordinasyon gibi konular ele alındı. Katılımcılar, havzanın mevcut sorun alanlarını, risklerini ve çözüm önerilerini çok paydaşlı bir anlayışla değerlendirdi.

Çalıştay kapsamında gerçekleştirilen değerlendirmelerde, Van Gölü Havzası’nın yalnızca doğal bir ekosistem olarak değil; çevresindeki yerleşimler, üretim alanları, kültürel değerleri ve ekonomik yapısıyla birlikte ele alınması gerektiği vurgulandı. Havzanın sürdürülebilir yönetimi için kurumlar arası iş birliğinin güçlendirilmesi, veri temelli karar alma süreçlerinin yaygınlaştırılması ve uzun vadeli politika yaklaşımının benimsenmesi yönünde ortak görüş oluştu.

Sonuç Raporu, Van Gölü Havzası 2050 Vizyonu’na Katkı Sunacak

İki gün boyunca ortaya konulan değerlendirmeler doğrultusunda hazırlanacak sonuç raporunda; su kaynaklarının korunması, doğal yaşam sistemlerinin güçlendirilmesi, kaynak verimliliğinin artırılması, iklim değişikliğine dirençli havza yönetiminin geliştirilmesi ve sürdürülebilir kalkınmayı destekleyecek politika önerilerine yer verilecek.

Çalıştay sonunda oluşturulan ortak değerlendirmelerin, Van Gölü Havzası 2050 Vizyonu doğrultusunda yürütülecek çalışmalara katkı sunması ve havzanın geleceğine yönelik uygulanabilir yol haritasının oluşturulmasına rehberlik etmesi hedefleniyor. “Gelecek İçin Van Gölü Havzası – Ortak Akıl Platformu”, farklı disiplinlerden uzmanları ve kurumları aynı masa etrafında buluşturarak Van Gölü Havzası’nın korunmasına yönelik ortak sorumluluk anlayışını güçlendirirken, sürdürülebilir gelecek vizyonuna katkı sağlayacak önemli bir istişare zemini oluşturdu.