Dışişleri Bakanı Fidan, Al Jazeera kanalında gündeme ilişkin soruları yanıtladı Açıklaması

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, NATO'nun en önemli değerinin Avrupa'daki üye devletler arasındaki barışı ve işbirliğini sürdürmesi olduğunu belirterek, NATO içerisindeki tartışmalar nedeniyle 7-8 Temmuz'da Ankara'da düzenlenecek NATO Zirvesi'nin İttifakın geleceği açısından çok önemli olduğunu söyledi.

Bakan Fidan, Katar'ın Al Jazeera kanalında yayınlanan ve Resul Serdar Ataş'ın sorularını yanıtladığı röportajda, gündeme yönelik açıklamalarda bulundu.

Türkiye ile Katar arasında ABD-İran müzakerelerine dair koordinasyona ilişkin, Türkiye'nin çok şey yaptığını ve Katar'ın çalışma şeklinin de Türkiye'nin yıllardır yaptığına çok benzediğini dile getiren Fidan, "Aslında arabuluculuk işlerindeki koordinasyonumuz 10 yıldan fazla bir süredir devam ediyor. Bölgesel bir kriz nerede olursa olsun, Türk-Katar koordinasyonu ve ortak çabası oradadır." dedi.

Katar'ın çalışma şeklini gerçekten takdir ettiklerini vurgulayan Fidan, Katar Emiri Temim bin Hamed Al Sani ile Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Muhammed bin Abdurrahman Al Sani'nin övgü peşinde değil, somut bir sonuç peşinde olduğunun altını çizdi.

Fidan, "Biz de böyle çalışıyoruz çünkü nihayetinde görmek istediğimiz şey, herhangi bir sorunun sonudur. Bu sefer, Körfez sorunu var. Geçen sefer, başka bir şey vardı. Diğer seferinde, Libya'da başka bir sorun vardı. Yani mükemmel bir koordinasyonumuz var." ifadelerini kullandı.

Diplomasinin başarısız olması ve tarafların tekrar savaşa girmesi halinde bir dizi senaryo olduğuna ve hangi senaryonun gerçekleşeceğine bağlı olarak farklı sonuçlarla karşılaşılabileceğine işaret eden Fidan, enerji ve enerji güvenliği açısından Türkiye'nin Hürmüz Boğazı'na çok bağımlı olmadığını vurguladı.

Fidan, "Orta Asya'dan, İran'dan, Rusya'dan ve Azerbaycan'dan Türkiye'ye petrol ve doğal gaz getiren 3 büyük boru hattı var. Enerjimizi gemilerle taşımadığımız için enerji güvenliği açısından etkilenmiyoruz." değerlendirmesinde bulundu.

Herkesin enerji fiyatları açısından olumsuz etkilendiğini aktaran Fidan, savaşın devam etmesi halinde bazı istenmeyen sonuçlarla karşılaşılabileceğine ancak ellerinden gelenin en iyisini yapmaya çalıştıklarına dikkati çekti.

"Büyük çoğunluğun kabul etmeyeceği yeni bir düzenleme, çatışma kaynağı olabilir"

Fidan, çoğunluğun görmek istediğini desteklediklerini, savaştan önceki statükonun herkesin memnun olduğu bir durum olduğunu belirterek, şöyle devam etti:

"Dolayısıyla büyük çoğunluk tarafından kabul edilmeyebilecek yeni bir düzenleme getirmek, yeni bir çatışma kaynağı olabilir. Bunu istemiyoruz çünkü bu, diğer gerilim noktaları veya düğüm noktaları için örnek teşkil edebilir ve dünya ekonomisi bunu kolayca kaldıramaz. Bu nedenle savaştan önce olduğu gibi tüm gemilerin serbest geçişini görmek istiyoruz."

ABD ile İran arasında anlaşma sağlanması halinde Türkiye'nin ne tür katkılar ve mekanizmalar sunabileceğine ve Hürmüz Boğazı'nın mayınlardan temizlenmesinde bir rol oynayıp oynamayacağına ilişkin soru üzerine Fidan, herhangi bir mekanizma önermediklerini, Hürmüz Boğazı'ndaki sorunları ele alacak bir mekanizma oluşturmaya yönelik bazı önerileri yanıtladıklarını aktardı.

Fidan, sorunların farklı tanımları ve çözümleri olduğuna değinerek, bu fikirlerin görüşülmesi gerektiğini, Fransa ve İngiltere'nin farklı girişimlerde bulunduğunu, daha sonra bu girişimlerin birleştiğini hatırlattı.

"İran-ABD'nin görüşmeleri olumlu sonuçlandırmalarını umuyorum"

Bu süreçte görüşmelere katıldıklarını, fikirleri ve teklifleri gördüklerini anlatan Fidan, "İran ve ABD'nin görüşmelerini olumlu bir şekilde sonuçlandırmalarını, bir uzlaşma ve anlaşmaya varmalarını umuyorum. Sonrasında ek bir desteğe ihtiyaç duyulursa biz de orada olabiliriz. Ancak herhangi bir anlaşma ya da diplomatik bir sonuç olmadan katılımımızın anlamlı ya da olumlu olmayacağını düşünüyorum." diye konuştu.

Fidan, ABD ve İran'a barışçıl çözüm yönündeki tavsiyesine ilişkin tarafların 20 yıldan fazla süredir nükleer meseleyi görüştüğünü ve savaşın ana kaynağının da bu konu olduğunu vurgulayarak, geçen yıla kadar tarafların sıcak savaştan kaçındığını dile getirdi.

"Savaşı sonlandırmak için yeterli istek ve niyet var"

Sıcak savaşın gerçekleşmesinin ardından en kötüsüne şahit olduklarına işaret eden Fidan, şunları söyledi:

"İsrail'in provokasyonuyla İran ile ABD arasında tam ölçekli bir savaş. Artık tarafların tecrübe edeceği bir şey kaldığını düşünmüyorum. Bence artık durup, sadece ilgili iki ülkeyi değil, tüm dünyayı etkileyen bu soruna gerçek bir çözüm bulma zamanı geldi. Savaşı sonlandırmak ve taraflar arasında normal hayata dönmek için yeterli istek ve niyet var, bu iki taraftan alınan izlenim."

Fidan, taraflar arasındaki durumun tırmanma eğiliminde olmasıyla hem dünya ekonomisi hem de bölgesel istikrar açısından daha fazla trajedinin ve olumsuzluğun ortaya çıkma riski bulunduğuna dikkati çekerek, "Sonuç olarak her iki tarafın da kalıcı bir çözüme ulaşmayı başarabileceğini düşünüyoruz." dedi.

ABD ve İran'ın anlaşmaya varamaması durumunda, bunun etkilerinin yeni bir bölgesel düzen oluşturup oluşturamayacağıyla ilgili soruya Fidan, "Evet oluşturabilir. Bu, son 30 yıldaki savaşlardan, terörizmden, istikrarsızlıktan, işgallerden ve bölgemizde yaşanan her şeyden acı dersler çıkaran bölgesel ülkelerle savaştan önce bile tartıştığımız bir konu. Bence bölgesel kapasite, gerçekten yaratıcı fikirler üretmek ve bunları uygulamak için yeterince olgunlaştı." yanıtını verdi.

Fidan, "hegemon" kelimesini bölgenin "sözlüğünden" silmeye çalıştıklarını dile getirerek, bölgede boyun eğme ve tahakküme yer olmadığını, bölge ülkeleri arasında toprak bütünlüğü, egemenlik ve güvenliğe saygı temelli bir işbirliğinin getirilmesini istediğini vurguladı.

"(Suriye-Ukrayna-Türkiye görüşmesi) 3 ülke arasında iyi bir görüşmeydi"

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'nin nisandaki Suriye ziyaretine ilişkin soru üzerine Fidan, şu değerlendirmelerde bulundu:

"Bu sadece iki taraf arasında uygun bir görüşmeydi. Ukrayna, bölgede yeni, Türkiye ise uzun zamandır bölgede. Bence bu sadece 3 ülke arasında iyi bir görüşmeydi. Suriye ile mükemmel ilişkilerimiz var, Ukrayna ile de uzun zamandır iyi ilişkilerimiz var. Bu yüzden iki ülkenin olası işbirliği alanları hakkında görüşme yapması iyi oldu diye düşünüyorum."

Fidan, Suriye'nin şu anda bölgenin diğer ülkeleriyle iyi ilişkiler kurduğunu aktararak, Brüksel'de dün gerçekleşen Avrupa Birliği (AB) ile Suriye arasındaki ilk "Üst Düzey Siyasi Diyalog Toplantısı'ndan" iyi bir sonuç elde edildiğini, bu yüzden Suriye'nin bölge için "bir başarı öyküsü" olduğunu belirtti.

Bölgesel sahiplenme konusuna atıfta bulunan Bakan Fidan, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Bölge ülkeleri bir araya geldi ve Suriye'ye karşı tek tip bir pozisyon belirledi. Suriye, bu pozisyona çok başarılı bir şekilde yanıt verdi. Şimdi herkes, Suriye'de istikrar ve güvenliğin tadını çıkarıyor. Suriye, eskiden iç savaşın, terörizmin beşiği ve bütün bölge ülkeleri için bir tehditti. Şimdi, elhamdülillah, bunların hepsi geride kaldı. Şimdi Suriye, kimseye tehdit oluşturmayan istikrarlı bir ülke. Türkiye de dahil olmak üzere, farklı ülkelerden tüm mülteciler geri dönüyor. ve bu büyük bir başarı."

"Suriye'de endişe verici olan İsrail'in niyeti"

Suriye'de devlet ve ulus kurma sürecinde karşılaşılan zorluklara ve risklere de değinen Fidan, şunları kaydetti:

"Her şeyden önce, biliyorsunuz bu soruyu geçen yıl bu zamanlarda sorsaydınız, örneğin; silahlı grupların birleştirilmesi sorunu vardı ve bu büyük ölçüde başarılı oldu. Şimdi silahlı gruplar, tek bir komuta ve kontrol altında. Bu, YPG'nin sorunuydu. ve bu sorun, üzerinde anlaşmaya varılmış bir yol haritasının sonucu olarak hala çözüm aşamasında. Ama şimdi ülkede farklı etnik gruplar, milliyetler ve dinler açısından göreceli bir barış var. Büyük bir çatışma bildirilmedi. Ancak hepimiz için daha endişe verici olan İsrail'in niyeti."

Fidan, İsrail'in Suriye'deki eylemlerinin öncelikle Türkiye'nin güvenlik endişeleri perspektifinden sunulmaması veya tanımlanmaması gerektiğini vurguladı.

İsrail'in, Suriye devletinin toprak bütünlüğünü ve egemenliğini "ihlal ve işgal ettiğini" vurgulayan Fidan, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Bu, Suriye için büyük bir ulusal güvenlik tehdididir ve tıpkı Lübnan, Batı Şeria ve Gazze için olduğu gibi. Bu nedenle, bence tüm Arap ülkeleri, Müslüman ülkeler, bölgesel ülkeler, Avrupalılar, herkes bir araya gelmeli ve bu politikaya karşı çıkmalıdır, çünkü hiç kimse Suriye'den gelen ve Avrupa da dahil olmak üzere diğer tüm ülkelere giden ek bir mülteci akını görmek istemez. Dolayısıyla İsrail, istikrarsızlığın, savaşların, yıkımın ve kitlesel göçün kaynağı ve nedeni olmaktan vazgeçmelidir."

Fidan, Türkiye'nin bugünkü dış politikasına bakıldığında coğrafi, tarihi ve modern anlamda mümkün olan her sektörde farklı coğrafyalarla ilişkiler görüldüğünü söyleyerek, şu ifadeleri kullandı:

"Çünkü biz coğrafi olarak Avrupa'da yer alıyoruz, Güney Kafkasya'da bir konuma sahibiz. Doğu sınırlarımıza baktığınızda İran'la sınırımız var ve bu tüm Asya'ya uzanıyor. Güneydoğu sınırlarımıza baktığınızda Irak ve İran var, bu da Batı'nın Orta Doğu olarak adlandırdığı bölgeye kadar iniyor. Kuzeye baktığınızda Karadeniz var. Güneye baktığınızda Akdeniz var. Bu nedenle çok coğrafyalı ve çok boyutlu stratejik yönelim politikalarına sahip olmak zorundayız."

Stratejik yönelimin ve dengelerin bölgelere göre farklılık gösterdiğini belirten Fidan, "Bu yüzden aynı değerler ve aynı ilkelerle farklı bölgelerde dış politikamızı dikkatli şekilde yürütüyoruz." dedi.

"Bölgede ve bölge ötesinde arabuluculuk için yoğun çalışıyoruz"

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın 20 yılı aşkın süredir devam eden yönetiminde, Türkiye'de ekonomik kalkınma, siyasi istikrar, halkın refahının artırılması ile altyapı ve kamu hizmetlerinin yaygınlaştırılması adına atılan adımların benzerini bölgede de görmek istediklerini vurgulayan Fidan, "Bu nedenle bölgemizde ve bölgemizin ötesindeki her çatışmada arabuluculuk için çok yoğun çalışıyoruz. Balkanlar'da, Güney Kafkasya'da, Orta Doğu'da, Asya'da ve Karadeniz'de kalkınma ve bölgesel barış görmek istiyoruz." diye konuştu.

Fidan, bu kapsamda Ukrayna ile Rusya arasındaki ateşkes görüşmelerine aktif şekilde katıldıklarını, Balkanlar'da Balkanlar Barış Platformu'nun kurulduğunu aktararak, aynı zamanda Irak'ta daha sorumlu olunması, Suriye'de istikrar sağlanması ve İran'da ateşkes için çalışıldığını belirtti.

Bakan Fidan, Türkiye'nin bölgedeki siyasi tutumunun tutarlı olduğunu ve istikrar sağlanmasını amaçladığını söyledi.

Farklı coğrafi bölgelere yönelik, farklı stratejik perspektiflerin zaman zaman birbiriyle çelişebildiğini belirten Fidan, bunun Avrupa güvenliği açısından başa çıkılması gereken zorluklardan biri olduğunun altını çizdi.

NATO'nun en önemli değeri, üye devletler arasında barış ve işbirliği

Fidan, "Bence NATO son derece gerekli. Uzun zamandır NATO yalnızca caydırıcılıkla ilgili değildi. Bence caydırıcılık, NATO için ikinci önemli unsur olacak. Bana göre, NATO'nun en önemli değeri; Avrupa'daki üye devletler arasında barışı ve işbirliğini sürdürmesi." dedi.

NATO'nun 2. Dünya Savaşı'nın hemen ardından kurulmasına kadar Avrupa ülkeleri arasında çok sayıda savaş yaşandığına, NATO'nun Soğuk Savaş döneminde kurulduğunda ülkelerin birbirlerinin güvenliğine, toprak bütünlüğüne ve egemenliğine bağlılık taahhüdünde bulunduğuna dikkati çeken Fidan, bunun sonucunda bölgesel istikrar oluştuğunu belirtti.

Fidan, "Buna Amerikalılar öncülük etti. Bu süreç, Avrupa topluluğunun ardından da Avrupa Birliği'nin (AB) kurulmasına yol açtı. Şimdi ise Amerika'nın Avrupa güvenliğinden çekilmesi konuşuluyor." değerlendirmesinde bulundu.

ABD'nin uzun zamandır itirazlarını ve eleştirilerini dile getirdiğini belirten Fidan, bu durumun ABD Başkanı Donald Trump'tan önceki yönetimlerde de farklı konu ve düzeylerde yaşandığını anlattı.

Fidan, "Avrupalı ülkelerin, kendi paylarına düşeni buna uygun şekilde üstlenmeleri gerektiğini, aksi takdirde her yükün ABD tarafından taşınmasının adil olmadığını ifade ediyorlardı. Bunun hiç kimsenin çıkarına hizmet etmediğini söylüyorlardı." dedi.

Bu konunun pek çok kez vurgulandığını ve dolayısıyla Avrupalılar tarafından anlaşıldığını belirten Fidan, Avrupa ülkelerinin halihazırda savunma harcamalarını ve sanayi altyapılarını artırdığını ancak başka bazı sorunların da olduğunu söyledi.

"Avrupa güvenliğinin tanımı üzerinde uzlaşılmış değil"

Fidan, "Şu anda Avrupa güvenliğinin tanımı üzerinde uzlaşılmış değil çünkü NATO şemsiyesi altında 2 Avrupa var. Bunlardan biri, AB. Diğeri ise NATO üyesi olup, AB üyesi olmayan ülkelerden oluşuyor. Türkiye, Norveç, İzlanda, Arnavutluk, Karadağ, (Kuzey) Makedonya gibi. Bu ülkeler, NATO çatısı altında yer alıyor ancak AB üyesi değiller." diye konuştu.

Bu iki farklı alanın, ortak bir Avrupa güvenlik mimarisinin nasıl oluşturulacağı konusunda ortak anlayış geliştirmesi gerektiğini vurgulayan Bakan Fidan, şunları kaydetti:

"Şimdi Avrupa Birliği çatısı altında bir tartışma yürütülüyor. Avrupa Birliği ülkeleri tarafından kararlar alındı ve savunma harcamalarını artırmak ve savunma sanayi altyapısını güçlendirmek için bunları uygulamaya başladılar. Peki Avrupa'daki diğer ülkeler? Şimdiye kadar NATO, bir şemsiye örgüttü, aslında bütün bu farklılıkları bir şekilde yönetiyordu. Ancak artık NATO'nun kendi içinde bile ayrışan çıkarlar ve yapılar var."

Fidan, ABD'nin transatlantik güvenlikten daha fazla çekilmeye karar verip, NATO içinde kalmaya devam etmesi halinde yarı yapısal bir sorunla karşı karşıya kalınabileceği değerlendirmesi yaparak, "ABD, hala içeride olur ancak bazı boşlukların başka ülkeler tarafından doldurulması gerekir. Bu nedenle bence temmuzda Ankara'da yapılacak NATO Zirvesi, NATO'nun geleceği açısından çok önemli." dedi.

(Bitti)