Norveç Kralı V. Harald 89 Yaşında Hayatını Kaybetti

Norveç Kralı V. Harald, nadir görülen bir kan hastalığı nedeniyle geçen hafta hastaneye kaldırıldıktan sonra 89 yaşında hayatını kaybetti. Oslo'daki saraydan yapılan açıklamada, 28 Ağustos Cuma günü yerel saatle 06: 35'te hastanede vefat ettiği belirtildi. Sarayda asılı kraliyet bayrağı yarıya indirildi.Ölümünden önceki 24 saat içinde kraliyet ailesi üyeleri kralı ziyaret etmiş ve kalabalıklar saraya çiçekler bırakmıştı.Harald, 14. yüzyıldan beri Norveç'te doğan ilk kraldı. Yerine 53 yaşındaki oğlu Haakon geçti.Tahtta geçirdiği 35 yılın ardından Harald, monarşiyi modernize eden, gelenekleri kırarak soylu olmayan bir kadınla evlenen ve Norveç'in en zor anlarında birleştirici bir figür olarak hizmet eden biri olarak hatırlanacak.Kraliyet gözlemcileri, onun mütevazı, saygın ve sevilen biri olduğunu belirterek, onu "ulusun dedesi" ve "halkın kralı" olarak tanımlıyorlar; bu unvanı babası Kral V. Olav da kullanmıştı.2011'de Oslo ve Utøya adasına düzenlenen bombalı ve silahlı saldırıların ardından Harald, Norveçlilere birbirlerini desteklemeleri ve "korkunun kontrolü ele geçirmesine izin vermemeleri" çağrısında bulundu.Son zamanlarda Harald ve ailesi sağlık sorunlarıyla ve skandallarla karşı karşıya kaldı; özellikle gelini Mette-Marit'in cinsel suçlardan hükümlü Jeffrey Epstein ile olan ilişkisi ve oğlu Marius Borg Høiby'nin tecavüzden mahkumiyeti bu skandalların başında geliyordu.

Tarihçi ve TV2 kraliyet muhabiri Ole-Jørgen Schulsrud-Hansen, BBC'ye verdiği demeçte, onun saltanatı sırasında Norveç monarşisinin maliye ve sağlık konularında daha eşitlikçi ve şeffaf hale geldiğini söyledi.Nettavisen'in kraliyet muhabiri Tove Taalesen, merhum kralı "bizden biri" olarak tanımlarken, Se og Hør dergisinin kraliyet uzmanı Caroline Vagle ise onun "her zaman halka çok yakın" olduğunu söyledi.Norveç milli futbol takımı, Dünya Kupası'nda ilk kez çeyrek finale yükseldikten sonra ABD'den döndüğünde, Harald onları sarayda karşıladı.Harald, yaklaşık 58 yıldır Kraliçe Sonja ile evli. Prenses Märtha Louise isimli bir kızı, yerine kral olan oğlu Haakon ve altı torunu var.

Harald, 21 Şubat 1937'de Oslo yakınlarındaki Skaugum çiftliğinde doğdu.İkinci Dünya Savaşı'nın başlarında diktatör Adolf Hitler'in Nazi Almanyası'nın Norveç'i işgal emrini verdiği sırada o üç yaşındaydı.Harald'ın annesi çocuklarıyla birlikte sınırı geçerek İsveç'e kaçtı ve daha sonra Başkan Franklin D. Roosevelt'in daveti üzerine ABD'ye gittiler.Prens Harald, savaşın sonunda ailesiyle birlikte Norveç'e döndü ve okul eğitimini ve zorunlu askerlik hizmetini tamamladı. 1957'de veliaht prens oldu ve 1960-1962 yılları arasında Oxford'daki Balliol Koleji'nde sosyal bilimler, tarih ve ekonomi okudu.Veliaht prens, bir partide iş insanının kızı Sonja Haraldsen ile tanıştı, ancak onunla evlenmesine izin verilmesi için dokuz yıl beklemek zorunda kaldı. Babası Kral Olav, her zaman onun Avrupalı bir prensesle evlenmesini ummuştu.Kral Harald, Norveç'in kamu yayın kuruluşuna verdiği demeçte, oğlunun sonunda babasına Sonja ile evlenemezse bekar kalacağını söylediğini belirtti.Babası sonunda onay verdi ve çift 29 Ağustos 1968'de Oslo Katedrali'nde evlendi.Harald'ın bu tercihi, kendi iki çocuğunun da soylu olmayan insanlarla evlenmesinin yolunu açtı ve Vagle'ye göre bu, "Kraliyet Ailesi'ndeki erkek egemenliğin sonunu getirmeye yardımcı oldu."Kraliyet uzmanı, "Duygularını, mizahını veya kırılganlığını göstermekten asla çekinmedi ve bu da onu çok insancıl kıldı" dedi.

Babası 1990'da hastalanınca, veliaht prens naip oldu. Ardından Harald, Olav'ın 17 Ocak 1991'de ölmesiyle tahta çıktı.Tarihçi Trond Norén Isaksen'e göre, yeni kral 2000 yılı civarında kendini göstermeye başladı ve içine kapanık, ciddi ve utangaç bir adamdan çok daha açık ve empatik birine dönüştü.Temmuz 2011'de Harald, neo-Nazi Anders Breivik'in Oslo'da bir bombayla sekiz kişiyi öldürdükten sonra Utøya adasındaki bir gençlik kampına giderek çoğu genç olmak üzere 69 kişiyi daha kurşun yağmuruna tutmasıyla kral olarak en büyük sınavını verdi.Ertesi gün televizyonda bir konuşma yaptı. Haftalar sonra bir konuşma daha yaparak, bir baba, dede, eş ve kral olarak kurbanlar ve aileleriyle empati kurdu. Gözleri yaşlarla doluyken sesi titredi ve çatladı."Acınızın ne kadar büyük olduğunu ancak hayal edebiliyorum. Bu milletin kralı olarak, her birinize ayrı ayrı üzülüyorum" dedi.Tarihçi Ole-Jørgen Schulsrud-Hansen geriye dönüp baktığında şöyle diyor: "Bence o an, monarşinin nasıl olması gerektiği zihinlerimize kazındı."Kral, 2016'da din, etnik köken ve cinsel kimlik çeşitliliğini destekleyen tutkulu bir konuşma yaparak tekrar manşetlere çıktı.Norveçlilerin "Afganistan, Pakistan ve Polonya'dan, İsveç, Somali ve Suriye'den" geldiklerini söyledi. Ayrıca, "Tanrı'ya, Allah'a ve evrene inanabileceklerini ya da hiçbir şeye inanmayabileceklerini" ve "kızların kızları, erkeklerin erkekleri ve kızların ve erkeklerin birbirlerini sevebileceğini" söyledi.Kral aynı zamanda bir sporcu ve çevreciydi; Dünya Doğayı Koruma Vakfı'nın (WWF) Norveç şubesinin kurucularından biriydi ve 20 yıl boyunca Norveç şubesinin başkanlığını yaptı.O kadar başarılı bir yelkenciydi ki, Norveç'i Olimpiyatlarda üç kez temsil etti ve 2022'de rekabetçi yelkencilik kariyerini sonlandırdığını açıkladı.

Veliaht Prens Haakon 2001'de Mette-Marit ile evlendiğinde, kral ve kraliçe onun önceki ilişkisinden olan dört yaşındaki oğlunu da aileye kabul ettiler. Marius Borg Høiby aileden biri olarak kabul edildi, ancak kraliyet ailesi daha sonra onun hiçbir zaman kraliyet ailesi üyesi olmadığını vurguladı.Kralın kızı Prenses Märtha Louise, önce Norveçli bir yazarla evlendi, ikinci evliliğini 2024'te tartışmalı bir şekilde Amerikalı, kendini şaman olarak tanımlayan bir kişiyle yaptı. Çiftin ticari faaliyetleri sonunda kraliyet görevlerini bırakmasına yol açtı.Bazı Norveçliler Harald'ın, ailesinin kararlarına karşı fazla hoşgörülü davrandığını düşünse de, Vagle bunun onun "sert talimatlar vermektense konuları konuşarak çözmeyi tercih eden biri olduğunu gösterdiğini" düşünüyor.Nisan 2024'te kamuoyu önündeki görevlerini sağlığının kötüye gitmesi nedeniyle azalttı.

Son zamanlarda nadir görülen bir kan hastalığı olan hemolitik anemi nedeniyle kortizon tedavisi gördü. Bu hastalık, vücuttaki kırmızı kan hücrelerinin sayısının azalmasına neden oluyor. 17 Ağustos'ta hastaneye yatırıldı ve oğlu, babasının faaliyetlerini devralarak vasi oldu.Sadece bu yıl içinde Norveç kraliyet ailesi, kişisel sağlık sorunları ve skandallar nedeniyle neredeyse sürekli olarak kamuoyunun gözetimi altında kaldı.Marius Borg Høiby'nin tecavüz davası, kraliyet ailesinin üzerinde aylarca bir gölge gibi kaldı. Haziran ayındaki mahkumiyeti sonrası dört yıllık hapis cezasına itiraz eden Høiby, Harald'ın ölümünden kısa bir süre önce başucunda hazır bulundu.Davanın başlamasından günler önce, annesi Mette-Marit'in cinsel suçlardan hükümlü Jeffrey Epstein ile sık sık temas halinde olduğunu ortaya koyan belgeler yayınlandı.Daha sonra Kral Harald ve Kraliçe Sonja'dan Epstein ile üç yıllık arkadaşlığı için özür diledi ve "kötü bir karar verdiğini" kabul etti; ulusal bir televizyon röportajında ise onunla hiç tanışmamış olmayı dilediğini ekledi.Oğlunun davasının bitmesinden iki gün sonra Mette-Marit akciğer nakli geçirdi. Sekiz yıl önce nadir görülen bir akciğer fibrozisi türü teşhisi konmuştu.Durumunun stabil ilan edilmesi için naklin üzerinden bir yıl geçmesi beklenecek. Kral Haakon, ona destek olmaya devam ederken zorlu bir taht göreviyle karşı karşıya kalacak.Monarşiyi çevreleyen krizler popülaritesini etkiledi. Aftenposten gazetesinin yaptığı bir ankete göre, 2024'te %72 olan destek %54'e düştü. Diğer anketler, Norveçlilerin neredeyse yarısının Mette-Marit'in artık kraliçe olamayacağına inandığını gösteriyordu, ancak Haakon'un onu kraliçe ilan etme olasılığı oldukça yüksek.Monarşiye yönelik bu olumsuz duygulara rağmen, Vagle eleştirilerin nadiren merhum krala şahsen yöneltildiğini ve bunun da kendisinde "herkesin Kral Harald'ı sevdiği" izlenimini bıraktığını söyledi.Tarihçi Trond Norén Isaksen, "Kraliyet ailesinde işler ters gittiğinde, insanlar kral dışında herkesi suçlamaya meyillidir" diye belirtti.Tove Taalesen'e göre, Haakon kendi ailesini çevreleyen çalkantıların "kral olarak konumuna nasıl yansıyacağı" konusunda sorularla karşı karşıya kaldı; ancak Taalesen, Haakon'un liderlik sergilediğini ve son olaylarla iyi başa çıktığını düşünüyor. Kraliyet ailesinin temel stratejisi, Marius Borg Høiby'nin davasından kendini ayrı tutmak oldu ve Ole-Jørgen Schulsrud-Hansen bunun büyük ölçüde başarılı olduğuna inanıyor.Epstein dosyalarıyla ilgili daha fazla inceleme yapılacak olsa da, Norveçlilerin şu anki odak noktası "çok sevilen bir kralı" anmak ve oğluna destek olmak olacak.Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan önce çeviriyi bir BBC gazetecisi kontrol etti. .