IURES Başkanı Atuğ prostat kanserinde MR biyopsisinin erken tanı sağladığını söyledi

Uluslararası Üroloji Araştırmaları Derneği (IURES) Başkanı Prof. Dr. Fatih Atuğ, erkeklerde sık görülen ve erken evrede çoğunlukla belirti vermeden ilerleyen prostat kanserinin tanısında multiparametrik prostat MR ve hedefe yönelik biyopsi yöntemlerinin önemli imkanlar sunduğunu belirterek, bu yöntemlerle kanser şüphesi taşıyan odakların daha erken ve doğru şekilde tespit edilebildiğini söyledi.

Prostat kanserinin erkeklerde en sık görülen kanser türlerinden biri olduğunu belirten Atuğ, AA muhabirine yaptığı açıklamada, hastalığın önemli özelliklerinden birinin erken dönemde çoğunlukla herhangi bir belirti vermemesi olduğunu ifade etti.

Bazı prostat kanserlerinin uzun yıllar yavaş seyredebildiğini, bazılarının ise daha agresif davranarak çevre dokulara veya vücudun diğer bölgelerine yayılabildiğini aktaran Atuğ, günümüzdeki yaklaşımın yalnızca kanseri erken yakalamak değil, tedavi gerektirebilecek klinik açıdan önemli prostat kanserini doğru zamanda saptamak olduğunu kaydetti.

PSA testi için 50 yaşından itibaren değerlendirme öneriliyor

Prostat kanseri riskinin yaşla birlikte arttığını, ailede prostat kanseri bulunmasının ve bazı kalıtsal genetik değişikliklerin de hastalık riskini yükselttiğini belirten Atuğ, erken tanıda prostat spesifik antijen (PSA) adlı proteinin kandaki miktarını ölçen PSA testinin önemine dikkati çekti.

Atuğ, 2026 Avrupa Üroloji Derneği (EAU) kılavuzuna göre PSA testiyle erken değerlendirmeye genel olarak 50 yaşından itibaren başlanabildiğini belirterek, şöyle devam etti:

"PSA, prostat bezi tarafından salgılanan 'prostat spesifik antijen'in kısaltmasıdır. Koldan alınan kan örneğiyle ölçülen bu protein, prostat hücreleri tarafından üretilir ve kanda tespit edilebilir. Ailesinde genç yaşta prostat kanseri bulunan erkeklerde değerlendirmeye 45 yaşından, BRCA2 mutasyonu taşıyanlarda ise 40 yaşından itibaren başlanması önerilmektedir. Kontrollerin hangi sıklıkta yapılacağı ise kişinin başlangıç PSA değeri ve risk faktörlerine göre belirlenir. Ancak PSA yüksekliği tek başına kanser anlamına gelmez. İyi huylu prostat büyümesi, enfeksiyon ve prostatı etkileyen başka durumlarda da PSA seviyesi yükselebilir. Bu nedenle PSA sonucunu tek başına değerlendirmemek gerekir. Hastanın yaşı, aile öyküsü, prostat muayenesi ve gerektiğinde görüntüleme bulguları birlikte ele alınmalıdır. Prostat kanseri erken dönemde çoğunlukla belirti vermediği için kişinin herhangi bir şikayetinin bulunmaması hastalığın olmadığı anlamına gelmez. Özellikle risk grubundaki erkeklerin kontrollerini ihmal etmemesi önemlidir."

MR şüpheli odakları erken dönemde tespit ediyor

Prostat kanserinin tanısında son yıllardaki önemli gelişmelerden birinin multiparametrik prostat MR olduğunu vurgulayan Atuğ, bu görüntüleme yönteminin şüpheli odakların belirlenmesinde ve biyopsinin doğru bölgeye yönlendirilmesinde önemli avantajlar sağladığını anlattı.

Atuğ, multiparametrik prostat MR'ın çalışma yöntemine ilişkin "Multiparametrik prostat MR, prostat bezini ve çevresindeki dokuları birden fazla gelişmiş görüntüleme parametresiyle inceleyen özel bir manyetik rezonans görüntüleme yöntemidir. Standart MR çekimlerine ek olarak anatomik görüntüleme, su moleküllerinin hareketini inceleyen difüzyon görüntüleme ve ilaçlı görüntüleme yöntemleri birlikte kullanılır. Bu yöntem, prostat kanseri şüphesi taşıyan odakları en erken ve en net dönemde tespit etmemize yardımcı olur. Radyasyon içermez, güvenli ve ağrısız bir incelemedir. En önemli avantajlarından biri de şüpheli alanların tam yerini belirleyerek hedefe yönelik biyopsi yapılmasına imkan tanımasıdır. Böylece gereksiz biyopsi oranını düşürürken klinik açıdan önemli prostat kanserlerini yakalama olasılığını artırmayı amaçlıyoruz." dedi.

PSA yüksekliği saptanan her hastaya doğrudan biyopsi yapılmasının günümüzdeki yaklaşım olmadığını belirten Atuğ, öncelikle kişinin risk profilinin değerlendirildiğini, uygun hastalarda prostat MR görüntülemesinden yararlanıldığını kaydetti.

MR incelemesinde şüpheli bir alan görülmesi halinde MR-ultrason füzyon biyopsisiyle bu bölgeden hedefe yönelik örnekler alınabildiğini aktaran Atuğ, "Bu yöntemde MR görüntülerinde belirlediğimiz şüpheli alanı ultrason görüntüsüyle eşleştirerek biyopsi iğnesini doğrudan hedef bölgeye yönlendirebiliyoruz. Böylece rastgele örnekleme yerine şüpheli bölgeden örnek alınmasını sağlıyoruz. Buradaki temel amaç, klinik açıdan önemli prostat kanserlerini yakalama olasılığını artırmak ve gereksiz biyopsilerin önüne geçmek." ifadelerini kullandı.

Transperineal biyopsi enfeksiyon riskini azaltıyor

Prostat biyopsisinde kullanılan yöntemlerde de önemli değişiklikler yaşandığını anlatan Atuğ, transperineal prostat biyopsisinin enfeksiyon riskinin düşük olması nedeniyle giderek daha fazla tercih edildiğini bildirdi.

Atuğ, biyopsinin uygulanma yollarına ilişkin şu değerlendirmede bulundu:

"Günümüzde transperineal prostat biyopsisi daha fazla kullanılmaya başlandı. Bu yöntemde biyopsi örnekleri, rektum içerisinden değil, perine bölgesinden alınır. Büyük çalışmalarda transperineal biyopsinin enfeksiyon kaynaklı komplikasyonlar açısından transrektal yönteme göre avantaj sağladığı gösterilmiştir. Transrektal biyopside örnekler kalın bağırsağın son kısmı ve anüs yoluyla, yani rektum içerisinden alınır. Transperineal yöntemde ise farklı bir giriş yolu kullanılır. Özellikle enfeksiyon riskinin azaltılması açısından bu yöntem önemli bir gelişmedir."

Her prostat kanseri ameliyat edilmez

Prostat kanserinde tedavinin hastalığın özelliklerine ve kişinin genel sağlık durumuna göre planlandığını vurgulayan Atuğ, her hastaya aynı tedavinin uygulanmasının doğru olmadığını belirtti.

Atuğ, tedavi kararında kanserin risk grubu, PSA değeri, biyopsi sonucu, MR bulguları, hastanın yaşı, genel sağlık durumu ve yaşam beklentisinin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ifade ederek, şunları kaydetti:

"Prostat kanseri tedavisi artık büyük ölçüde kişiselleştirilmiş bir anlayışla planlanıyor. Her prostat kanserinde ameliyat yapılması gerekmiyor. Özellikle düşük riskli prostat kanseri bulunan uygun hastalarda aktif izlem uygulayabiliyoruz. Aktif izlem, hastayı tedavisiz bırakmak anlamına gelmez. Bu hastaları PSA testleri, klinik değerlendirmeler, MR incelemeleri ve gerektiğinde tekrarlanan biyopsilerle düzenli olarak takip ediyoruz. Buradaki amaç, hastalığın seyrini yakından izlemek ve gereksiz tedaviden kaçınırken tedavi gerektiren bir değişiklik olduğunda zamanında müdahale etmek. Takip sırasında hastalığın daha agresif hale geldiğini düşündüren bulgular ortaya çıkarsa küratif tedaviye geçebiliyoruz. Küratif tedavi, hastalığı tamamen iyileştirmeyi ve ortadan kaldırmayı amaçlayan tedavidir. Avrupa Üroloji Derneği kılavuzunda da düşük riskli ve yaşam beklentisi yeterli hastalarda aktif izlem temel yönetim seçeneklerinden biri olarak yer alıyor. Orta ve yüksek riskli, prostatla sınırlı kanserlerde ise hastanın durumuna göre radikal prostatektomi veya radyoterapi gibi tedavi yöntemlerini uygulayabiliyoruz."

Sinir koruyucu robotik cerrahi yaşam kalitesini korumayı hedefliyor

Prostat kanserinin cerrahi tedavisinde radikal prostatektomi yönteminin uygulandığını belirten Atuğ, ameliyatta prostat bezinin ve seminal veziküllerin çıkarıldığını, gerekli hastalarda pelvik lenf bezlerinin de cerrahiye dahil edildiğini anlattı.

Ameliyatın açık, laparoskopik veya robot yardımlı yöntemlerle gerçekleştirilebildiğini aktaran Atuğ, robotik sistemlerin cerraha sağladığı imkanlara ilişkin şu bilgileri paylaştı:

"Robotik sistem, cerraha ameliyat alanını üç boyutlu ve büyütülmüş olarak görme imkanı sunuyor. Ayrıca dar anatomik alanlarda yüksek hareket kabiliyetine sahip enstrümanlarla çalışılabiliyor. Bu özellikler, prostat gibi çevresinde çok önemli anatomik yapıların bulunduğu bir bölgede hassas cerrahi yapılmasını kolaylaştırıyor. Prostatın hemen çevresinde idrar kontrolünde ve cinsel fonksiyonların korunmasında önemli yapılar bulunuyor. Dolayısıyla prostat kanseri cerrahisinde amacımız yalnızca kanserli prostatı çıkarmak değil. Onkolojik güvenliği sağlarken hastanın idrar kontrolünü ve uygun hastalarda erektil fonksiyonunu da mümkün olduğunca korumayı hedefliyoruz. Özellikle uygun hastalarda uyguladığımız sinir koruyucu robotik cerrahiyle prostatın çevresindeki sinir ve diğer anatomik yapıları hassas şekilde ayırıp koruyabiliyoruz. Bu yaklaşım, kanserin cerrahi olarak güvenli şekilde çıkarılmasının yanında hastanın ameliyat sonrasındaki yaşam kalitesi açısından da önem taşıyor."

Robotik cerrahinin açık cerrahiye göre avantajlarına da değinen Atuğ, "Robotik cerrahinin en belirgin avantajları arasında daha az kan kaybı, daha düşük kan nakli ihtiyacı, daha küçük kesiler ve hastanede daha kısa süre kalış bulunuyor. Bununla birlikte ameliyatın başarısını yalnızca kullanılan robot belirlemiyor. Cerrahın deneyimi, doğru hasta seçimi ve uygulanan cerrahi teknik son derece önemli. Robotik sistemler cerraha önemli imkanlar sunuyor ancak başarılı bir sonuç için bu imkanların doğru şekilde kullanılması gerekiyor." değerlendirmesinde bulundu.

Prostat kanserinde doğru hastaya doğru tedavi önemli

Prostat kanserinin tanı ve tedavisinde son yıllarda çok sayıda yeni yöntemin kullanılmaya başlandığını ifade eden Atuğ, PSA testi ve multiparametrik MR'dan hedefe yönelik biyopsiye, aktif izlemden robotik cerrahiye kadar farklı seçeneklerin bulunduğunu belirtti.

Atuğ, gelişmiş radyoterapi yöntemleri, yeni nesil hormonal ilaçlar, genetik temelli tedaviler ve radyoligand tedavilerinin de prostat kanserinin yönetiminde önemli seçenekler arasında yer aldığını dile getirerek, "Özellikle ailesinde prostat kanseri bulunan erkeklerin kontrollerini ihmal etmemesi önemli. Diğer erkeklerin de yaşları ve bireysel riskleri doğrultusunda PSA testi konusunda bir üroloji uzmanına başvurmasını öneriyoruz. Buradaki hedefimiz yalnızca prostat kanserini tedavi etmek değil. Hastalığı doğru zamanda saptamak, gereksiz tedaviden kaçınmak ve gerekli tedaviyi uygularken hastanın yaşam kalitesini mümkün olduğunca korumak." ifadelerini kullandı.