Von der Leyen’den Avrupa savunması için "4. madde" mekanizması önerisi

Avrupa Birliği (AB) Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Avrupa'ya yönelik hibrit saldırıların giderek arttığına işaret ederek bir üye ülkenin talebi üzerine tüm üyeleri harekete geçirecek, Avrupa çapındaki müdahaleyi koordine edecek bir mekanizma kurulması çağrısında bulundu.

Von der Leyen, Strazburg'da düzenlenen Avrupa Parlamentosu (AP) Genel Kurulundaki yıllık "Birliğin Durumu" konuşmasında Avrupa'nın savunması, Ukrayna'ya destek, genişleme, düzensiz göç, kadın hakları, orman yangınları ile su ve gıda güvenliğine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Avrupa'ya yönelik güvenlik tehditlerinin giderek arttığını belirten von der Leyen, "Daha bu hafta Litvanya, Danimarka ve Polonya'da buna şahit olduk. Leipzig'deki insansız hava aracı saldırısı girişimi de bunun bir başka kanıtı." dedi.

Von der Leyen, söz konusu olayın "Avrupa topraklarında Rus ajanlar tarafından askeri nitelikte malzemeler kullanılarak gerçekleştirildiğini" belirterek bunun, yalnızca bir üye ülkeyi değil, AB'nin tamamını hedef alan bir saldırı olduğunu söyledi.

Tehdit seviyesi yükseldikçe Avrupa'nın hazırlık düzeyinin de artırılması gerektiğini vurgulayan von der Leyen, AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas ile "yeni Avrupa güvenlik stratejisini" sunacaklarını duyurdu.

Von der Leyen, NATO ile yürütülen çalışmaların güçlendirildiğini ancak AB kurumları ile karar alma süreçlerinin "yeni gerçekliğe ayak uyduramadığını" dile getirerek, mevcut sistemlerin farklı bir dünya için tasarlandığını belirtti.

Avrupa'nın hibrit saldırılara karşı kendi önlem planına ihtiyaç duyduğunun altını çizen von der Leyen, "Başka bir deyişle, NATO'nun 4. maddesini destekleyecek bir mekanizmaya ihtiyacımız var. Bence artık Avrupa'nın kendi 4. maddesini, yani bir acil durum güvenlik protokolünü oluşturmasının zamanı geldi." ifadelerini kullandı.

Von der Leyen, bir üye ülke tarafından devreye sokulabilecek mekanizma kapsamında tüm üyelerin bir araya gelerek Avrupa çapındaki müdahaleyi koordine etmesi, gerilimin tırmanmasını önlemesi ve saldırının etkisini hafifletmesi gerektiğini kaydetti.

"Avrupa Güvenlik Konseyi"

Uzun süredir Kanada, Ukrayna, İngiltere ve Norveç gibi ortakların da dahil olacağı, Avrupa'nın güvenliğine odaklanan bir platform kurulmasının tartışıldığını aktaran von der Leyen, mevcut risklerin niteliği ve boyutu nedeniyle bu konunun daha acil hale geldiğini belirtti.

Von der Leyen, "Avrupa Güvenlik Konseyi" fikrini hayata geçirmek için çalışacaklarını bildirdi.

Avrupa'nın kendini savunma konusunda her zamankinden daha güçlü olduğunu savunan von der Leyen, kıtanın güvenliğini sağlamaya yönelik yaklaşımının köklü biçimde değiştirildiğini söyledi.

Von der Leyen, Avrupa'nın savunma harcamalarının son 5 yılda yaklaşık yüzde 80 arttığına dikkati çekerek üye ülkelerin tehditler karşısında birbirine destek verdiğini ifade etti.

Geleceği ve Avrupa'nın özgürlüğü için mücadele eden Ukrayna'nın yanında durulmasının bunun bir örneği olduğunu dile getiren von der Leyen, Grönland tehdit edildiğinde de dayanışma gösterildiğini söyledi.

Von der Leyen, insansız hava araçları, hibrit saldırılar ve dezenformasyon faaliyetleriyle Avrupa demokrasilerinin hedef alınması karşısında da ortak tutum sergilendiğini kaydetti.

Savunmada "yeni Avrupa stratejik destekleyiciler aracı"

Von der Leyen, Ukrayna'daki savaşın hava füze savunma sistemleri, nakliye, havada yakıt ikmali, uzay ve siber alanları gibi "stratejik destekleyicilerin" önemini kanıtladığını vurguladı.

Bu destekleyicilerin "vazgeçilmez" olduğunu ve Avrupa'nın daha fazlasına ihtiyacı olduğunu belirten von der Leyen, "Avrupa ancak birlik içinde hareket ederek bunları sağlayacak ölçeğe ulaşabilir. Bu nedenle, NATO ile tam bir uyum içinde olacak yeni Avrupa stratejik destekleyiciler aracını duyuruyorum." diye konuştu.

Ukrayna'ya destek

Von der Leyen, Ukrayna'yı en iyi şekilde desteklemenin "temel görevlerinden biri" olduğunu kaydederek bu bağlamda kış boyunca Ukrayna'ya "en güçlü desteği" vereceklerini, ortaklarla birlikte bu ülkeye insani yardım sağlanacağını ve enerji kaynaklarının takviye edileceğini aktardı.

Ukrayna'nın hava savunma kapasitesini güçlendireceklerini belirten von der Leyen, geçen hafta Kiev'in Patriot hava savunma sistemlerinde kullanılan ABD yapımı PAC-3 füzelerini satın almasına imkan sağlayacak fonu onayladıklarını hatırlattı.

Von der Leyen, savunmada "tek tedarikçiye olan bağımlılıklarını" da azaltmaları gerektiğini, Ukrayna'yla uygun maliyetli füze savunma sistemi geliştirmek istediklerini vurgulayarak "Bu işbirliğinin merkezinde (Ukrayna'nın 9 Avrupa ülkesiyle başlattığı) FREYJA projesi yer alıyor." dedi.

Üyelik sürecinde ilerleme kaydeden ülkelere yönelik yol haritaları

Ukrayna ile Batı Balkan ülkelerinin geleceğinin Avrupa'da olduğunu belirten von der Leyen, AB'ye üyelik sürecinde en fazla ilerleme kaydeden ülkelere yönelik yol haritalarının yakın gelecekte açıklanacağını bildirdi.

Von der Leyen, Srebrenitsa Soykırımı'nın baş sorumlularından Ratko Mladic'in Sırbistan'daki cenaze töreninde ortaya çıkan görüntüler nedeniyle "dehşete düştüğünü" söyledi.

"Savaş suçlularının yüceltilmesinin AB'de yeri yok." diyen von der Leyen, Avrupa değerlerine saygı gösterilmesinin pazarlığa açık olmadığını vurguladı.

Düzensiz göç için "acil müdahale mekanizması"

Von der Leyen, Avrupa'ya düzensiz yollarla gelenlerin sayısının son 2 yılda yüzde 55 azaldığını, 2026'daki düşüşün ise yüzde 37 olarak kayıtlara geçtiğini belirtti.

İspanya'nın Kuzey Afrika'daki toprağı Sebte'de yaşanan krizin, AB'nin elindeki araçları geliştirmesi gerektiğini gösterdiğini ifade eden von der Leyen, "Avrupa'nın sınırlarını her koşulda, özellikle de kitlesel hareketlerin kurgulanıp bir silah olarak kullanıldığı senaryolarda koruyabilecek araçlara ihtiyacı var." dedi.

Von der Leyen, bu nedenle yeni bir "Avrupa acil durum müdahale mekanizması" önereceklerini açıkladı.

Mekanizmanın belirli kriterler çerçevesinde devreye sokulabileceğini aktaran von der Leyen, acil durumlarda standart prosedürlerin esnetilmesine imkan sağlanacağını söyledi.

Von der Leyen, Avrupa'nın erken uyarı sistemlerini ve üçüncü ülkelerle işbirliğini geliştireceğini belirterek düzensiz göçün temel nedenleriyle de mücadele edeceklerini kaydetti.

Bu kapsamda gençlerin iş, eğitim, beceri kazanma ve çıraklık imkanlarına ihtiyaç duyduğuna işaret eden von der Leyen, yeni "Akdeniz Gençlik Beceri ve İstihdam Girişimi"ni de duyurdu.

Kadın hakları zirvesi

Von der Leyen, Avrupa'nın temel değerlerine meydan okunduğunu belirterek bazı kesimlerin kadın haklarında geriye gitmek ve kadınların ikinci sınıf vatandaş olarak görüldüğü döneme döndürmek istediğini söyledi.

AB Konseyi Başkanı Antonio Costa ile Avrupa Sosyal Haklar Sütunu'nun kalıcı ilkelerini korumak amacıyla bir zirve düzenleyeceklerini bildiren von der Leyen, temel haklardan geri adım atılmasına izin vermeyecekleri mesajını verdi.

"Avrupa yangın söndürme filosu" ve "Avrupa Su Girişimi"

Avrupa'da orman yangınlarının giderek daha şiddetli ve sık hale geldiğini, daha geniş alanlara yayıldığını belirten von der Leyen, kıta genelinde yürütülen ortak müdahale çalışmalarından gurur duyduğunu ifade etti.

Bununla birlikte daha kapsamlı düşünülmesi ve yaşananlardan daha hızlı ders çıkarılması gerektiğini vurgulayan von der Leyen, Avrupa'nın deneyimli itfaiyecileri ile acil durum müdahale ekiplerinin hazırlık ve önleme çalışmalarına öncülük etmek üzere görevlendirildiğini bildirdi.

Von der Leyen, söz konusu ekiplerin sivil-asker koordinasyonundan yeni kapasite ihtiyaçlarına kadar hazırlık çalışmalarının tüm boyutlarını inceleyeceğini belirterek gelecekte kurulabilecek ortak bir "Avrupa yangın söndürme filosu" dahil çeşitli öneriler hazırlamalarını istediğini aktardı.

"Bu yaz yaşananlar tekrarlanmamalı." diyen von der Leyen, AB Komisyonunun kısa süre içinde "Avrupa sıcak hava dalgası planı"nı sunacağını açıkladı.

Erken uyarı sistemlerinin ve sağlık alanındaki hazırlıkların geliştirilmesi gerektiğini kaydeden von der Leyen, kentlerin aşırı sıcaklara uyumlu hale getirilmesi, serinletme imkanlarının artırılması ve en kırılgan kesimlerin desteklenmesi çağrısında bulundu.

Su ve gıda güvenliğine de değinen von der Leyen, su kıtlığının çiftçiler, küçük ve orta ölçekli işletmeler, enerji sektörü ve tedarik zincirleri açısından ciddi riskler taşıdığını söyledi.

Avrupa'daki şebekelerde taşınan her 4 litre suyun yaklaşık 1 litresinin, çoğunlukla sızıntılar nedeniyle kaybedildiğine dikkati çeken von der Leyen, suyun Avrupa sanayisi ve gıda güvenliği açısından taşıdığı öneme işaret ederek yeni bir "Avrupa Su Girişimi"nin hayata geçirileceğini bildirdi.