Savaşın ortasında tarihi ziyaret! Pezeşkiyan New York'a gidiyor, ABD'den ilginç yasak

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın, Birleşmiş Milletler (BM) 81. Genel Kurulu'na katılmak üzere ABD'nin New York kentine gitmesinin planlandığı bildirildi.

İran'ın yarı resmi Tesnim Haber Ajansına göre Pezeşkiyan, son ana kadar bir değişiklik yaşanmaması halinde ABD'ye gidecek. Pezeşkiyan'ın genel kurulda İran'a yönelik saldırılar ve ülkesinin tutumu hakkında konuşma yapması, çeşitli ülke liderleriyle de ikili görüşmeler gerçekleştirmesi bekleniyor.

ABD VİZEYİ ONAYLADI

ABD Dışişleri Bakanlığı, 17 Eylül Perşembe günü yaptığı açıklamada, Pezeşkiyan ve Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi'nin de aralarında bulunduğu üst düzey İranlı yetkililere BM Genel Kurulu'nun yüksek düzeyli haftası için vize verildiğini duyurdu.

Bakanlık açıklamasında, "Ev sahibi ülke yükümlülüklerimiz doğrultusunda, İran rejiminin çekirdek heyeti BM Genel Kurulu Yüksek Düzeyli Haftası'na katılabilecek" ifadeleri kullanıldı.

HAREKET KISITLAMASI VE LÜKS ALIŞVERİŞ YASAĞI

Vize kararı koşulsuz değil. ABD Dışişleri Bakanlığı açıklamasında, "Heyet seyahat kısıtlamalarına tabi olacak ve politikamız gereği lüks ürünler ile diğer malların satın alınmasına ilişkin yasaklarla karşılaşacak. Heyet geçen yılkinden daha küçük" denildi.

Geçen yılki Genel Kurul'da İranlı yetkililere, BM temsilciliklerinden ne kadar uzağa gidebileceklerine dair ciddi sınırlamalar getirilmiş, toptan satış mağazalarından alışveriş yapmaları yasaklanmıştı.

KARAR "ALIŞILMADIK" BULUNDU

Kararın dikkat çekici yanı, iki ülke arasında 28 Şubat 2026'da başlayan ve altı ayı aşan savaşın hâlâ sürüyor olması. Hürmüz Boğazı'nın açılmasına ilişkin bir anlaşmaya varılmadığı, nükleer müzakerelere dönüş yönünde de herhangi bir işaret bulunmadığı belirtiliyor.

ABD, BM Genel Merkezi'ne ev sahipliği yaptığı için yabancı liderlerin katılımını engelleme konusunda sınırlı yetkiye sahip. Ancak Washington geçmişte, kendisiyle aktif çatışma içindeki ülkelerin liderlerine vize vermeyi reddetmiş ya da başvuru yapmalarını caydırmıştı. İran basınında karar bu nedenle "alışılmadık" olarak değerlendirildi.

Vize kararı, ABD'nin İran destekli olduğunu öne sürdüğü Yemenli Husilerin Suudi Arabistan altyapısına ve Kızıldeniz'deki gemilere yönelik saldırılarını artırdığı, küresel petrol fiyatlarının tırmandığı bir döneme denk geldi.

ABBAS'A RET, PEZEŞKİYAN'A ONAY

Kararın en çarpıcı yanlarından biri zamanlaması oldu. ABD Dışişleri Bakanlığı, İranlı yetkililere vize vermesinden yalnızca bir gün önce, Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas ve beraberindeki heyete vize vermeyi reddetmişti.

Bakanlık, ret gerekçesi olarak Filistin yönetiminin Uluslararası Adalet Divanı ve Uluslararası Ceza Mahkemesi üzerinden Gazze savaşını "uluslararasılaştırmaya" çalışmasını ve İsrail'de tutuklu bulunanlara ödeme yapmayı sürdürmesini gösterdi.

Filistin Dışişleri Bakanlığı ise açıklamasında, "Filistinli yetkililere uygulanan cezalandırıcı tedbirler ve kısıtlamalar, barışın ilerletilmesine ya da şiddetle mücadeleye katkı sağlamıyor" ifadelerini kullandı. BM Genel Kurulu, Abbas'ın önceden kaydedilmiş video mesajıyla hitap etmesini kararlaştırdı.

VİZE SON ANA KADAR BELİRSİZ KALDI

Tahran, 15 Eylül Pazartesi günü Pezeşkiyan'ın vizesinin henüz verilmediğini kamuoyuna duyurmuştu. Vize kararı, İranlı yetkililerin gecikmeye ilişkin endişelerini dile getirmesinin ardından iletildi. Pezeşkiyan'ın Genel Kurul'a 23 Eylül Çarşamba günü hitap etmesinin planlandığı bildirildi.

GÜVENLİK KONSEYİ'NDE VETO KRİZİ

Aynı günlerde BM Güvenlik Konseyi'nde de İran gündemdeydi. Çin ve Rusya, İran'a yönelik nükleer yaptırımları izleyen uzman panelinin görev süresinin uzatılmasına ilişkin ABD destekli karar tasarısını veto etti. Oylamada 11 ülke lehte, 2 ülke aleyhte oy kullanırken, Pakistan ve Somali çekimser kaldı. 2010'da kurulan panelin görev süresi 26 Eylül'de sona eriyor.

İran'ın BM Daimi Temsilciliği, vetoları memnuniyetle karşıladığını belirterek ABD ve müttefiklerini Güvenlik Konseyi'ni kendi çıkarları doğrultusunda yönlendirmekle suçladı.