MSB, Girit-Kıbrıs kablo projesinde Türkiye'yle koordinasyon yoksa izin verilmeyecek

Milli Savunma Bakanlığı, Yunanistan'ın Girit adasıyla Kıbrıs Cumhuriyeti arasına döşenecek denizaltı elektrik kablo projesinin yaşama geçirilmesinden önce Türkiye'ye bilgi verilmesi ve sürecin önceden koordine edilmesi gerektiğini duyurdu. MSB'nin açıklamasında ilk kez, bunun yapılmaması durumunda kablo döşeme faaliyetine izin verilmeyeceği vurgulandı. Yunanistan ve Kıbrıs Cumhuriyeti, ilk kez 2012'de gündeme aldıkları Great Sea Interconnector (GSI) projesini, Türkiye ile Doğu Akdeniz'de yaşanan sorunlar ve finansal nedenlerden dolayı hayata geçirememişlerdi. İki ülke, projede yıl bitmeden ilk adımı atmak ve kablo döşeme çalışmasına başlamak istiyor. Girit'ten başlayarak deniz altından döşenecek kablolar aracılığıyla Kıbrıs Cumhuriyeti'nin Avrupa elektrik şebekesine bağlanması, böylece adanın enerji gereksiniminin daha sürdürülebilir ve ucuza sağlanması planlanıyor.898 kilometrelik hattın döşenmesinin ardından, projenin 1200 kilometrelik bir kablo hattıyla İsrail'e kadar uzatılması da öngörülüyor.Yunanistan, Kıbrıs Cumhuriyeti ve İsrail, bu konuda vardıkları uzlaşmayı 2019'da kamuoyuna duyurdu. Avrupa Birliği (AB) de maliyeti 2 milyar Euro'yu aşması beklenen projeye 658 milyon Euro destek vadetti. Yunanistan ve Kıbrıs Cumhuriyeti arasında son dönemde yapılan görüşmeler sonrasında GSİ'nin canlandırılması kararlaştırıldı, Türkiye ile diplomatik sorun yaşanmaması amacıyla Fransız bir şirket de projeye dahil edildi. Fransız yatırım fonu Meridiam, Ağustos ayında yapılan bir ihaleyle projenin yüzde 66'lık çoğunluk hissesini satın aldı.Yunan medyasında, kablo döşeme işini de merkezi Fransa'da olan Nexans şirketine ait Norveç bandıralı Nexans Electra gemisinin yapmasının öngörüldüğü yönünde haberler yayımlandı. Ankara ne diyor?Yunanistan ve Kıbrıs Cumhuriyeti yetkilileri tarafından son dönemde giderek daha fazla gündeme getirilen projeye ilişkin Ankara'dan ilk açıklama 1 Ekim'de MSB'den geldi. MSB'nin basın bilgilendirme toplantısında konuyla ilgili bir soru üzerine yapılan açıklamada, "Uluslararası hukuk uyarınca kıta sahanlığımızda icra edilecek her türlü kablo/boru döşeme veya bilimsel araştırma faaliyetlerinin kıyı devleti olan ülkemizle önceden koordine edilmesi gerekmektedir" denildi. Türkiye 2011'de Kıbrıs'ın kuzeyindeki Türk yönetimiyle, 2019'da da Libya ile deniz yetkilendirme anlaşmaları yapmıştı. MSB'den yapılan son açıklamada, bu anlaşmalara göre şekillenen kıta sahanlığı haritasının Birleşmiş Milletler'e (BM) deklare edildiği anımsatıldı. Açıklamada, Türkiye'nin "kıta sahanlığında izinsiz hiçbir faaliyete izin vermeyeceği" de vurguladı.Kıbrıs Türklerin adanın kuzeyinde 1983'te tek taraflı ilan ettikleri devleti (Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti) Türkiye dışında hiçbir ülke tanımıyor. MSB, Yunanistan ve Kıbrıs Cumhuriyeti'ne "provokatif" eylemlerden uzak durmaları çağrısı yaptı. Türkiye ve Yunanistan arasında, 2019 ve 2020 yıllarında Doğu Akdeniz'deki egemenlik alanları konusunda ciddi bir gerilim yaşanmıştı. Türkiye'nin Libya ile yaptığı anlaşma sonrası Yunanistan da Mısır ile deniz yetkilendirme anlaşması yapmıştı. Türkiye'yle koordinasyon sağlanacak mı?GSI projesine ilişkin gelişmelerin Türkiye-Yunanistan ilişkilerinin yeniden gerginleştiği bir dönemde gerçekleşmesi dikkat çekiyor.Türkiye, Yunanistan'ı Doğu Ege Adaları'nı silahlandırarak 1947 Paris Antlaşması'nı ihlal etmekle suçluyor. Ankara, Yunanistan'ın son dönemde İsrail ile yaptığı güvenlik anlaşmalarından da rahatsız. Yunanistan ise Türkiye'yi Doğu Ege'deki Yunan adalarının egemenliğini kabul etmemekle suçluyor ve Ankara'nın ilan ettiği kıta sahanlığının Girit dahil olmak üzere birçok adanın kıta sahanlığını ihlal ettiğini savunuyor.Yunanistan ve AB, Türkiye ile Libya'yla 2019'da yaptığı deniz yetkilendirme anlaşmasının geçersiz olduğunu, BM Deniz Hukuku Sözleşmesi'ne aykırılık taşıdığını kaydediyor.Türkiye, 1982 tarihli ve 1984'te yürülüğe giren bu sözleşmeyi imzalamamıştı. Yunanistan Dışişleri Bakanı Yorgo Gerapetritis, geçen ay yaptığı bir açıklamada, uluslararası hukuka göre Türkiye'den onay alma gerekliliğinin olmadığını söylemişti. Yunan basınında çıkan haberler, Yunanistan'ın doğrudan Türkiye ile iletişime girmek yerine tüm kıyıdaş ülkelere hitaben bir NAVTEX (deniz haberleşme sistemi) ilan etmesi olasılığına işaret ediyor.Böylece Türkiye'nin önceden bilgilendirileceği ancak onayının istenmeyeceği kaydediliyor.Yunan basınına göre projenin rotası değişebilir?Yunan basınında çıkan ancak resmi olarak doğrulanmayan haberlere göre Yunanistan ve Fransa, projenin rotasında ufak düzeltmeler yapmayı düşünüyor. Bu durumda, Türkiye'nin 15 Ağustos'ta ilan ettiği Fethiye-Kaş Deniz Milli Parkı kapsamındaki bölgeye girilmemiş olacak. Türkiye'nin ilan ettiği deniz milli parkı yaklaşık 2,2 milyon hektarlık bir bölgeyi kapsıyor. Yunanistan, "yasa dışı" olarak tanımladığı Fethiye-Kaş Deniz Milli Parkı'nın Türkiye'nin karasularının ötesine uzandığını savunuyor.Atina, rotanın değiştiğini kabul etmesi ya da Ankara'ya bilgi vermesi durumunda Türkiye'nin ilan ettiği kıta sahanlığını fiilen kabul etmiş olacak.Yunanistan'ın bu nedenle böyle bir adım atmak istemediği belirtiliyor. Ancak Fransa'nın Yunanistan'la son dönemde artan görüşmelerinde, GSI projesinin Türkiye ile yeni ve daha ağır bir gerilim yaratmaması için bazı formülleri gündeme getirdiği, rota değişikliğinin de bunlardan biri olduğu bildiriliyor. Güven artırıcı önlemler toplantısı Atina'da yapılacakTürkiye ile Yunanistan arasında gerilimin sürdüğü bir süreçte iki ülkenin askeri yetkililerinin 7-9 Ekim tarihlerinde Atina'da güven artırıcı önlemler konusunda görüşmeler yapacağı açıklandı.Milli Savunma Üniversitesi, Türkiye-Yunanistan Güven Artırıcı Önlemler Uygulama Planı çerçevesinde Yunanistan Milli Savunma Koleji'ni ziyaret edecek. İki ülkenin savunma bakanlıkları, Ege ve Akdeniz başta olmak üzere Türkiye ile Yunanistan arasında çıkabilecek ani krizleri önlemek, tarafların askeri niyetleri üzerindeki belirsizlikleri gidermek ve bölgesel istikrarı korumak amacıyla güven artırıcı önlemler planını uyguluyor.Türkiye ve Yunanistan, Aralık 2023'te Atina Bildirgesi'ni açıklamış ve Ege Denizi'nde gerilimden kaçınma konusunda taahhütte bulunmuşlardı.