64 yıl sonra bir ilk! Çin liderinden ABD'ye tarihi ziyaret

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, ABD Başkanı Donald Trump ile kritik görüşmesi öncesinde Washington'a ulaştı. Şi'nin ABD'ye gelişi, yalnızca 11 yıl aradan sonra gerçekleştirdiği ziyaret nedeniyle değil, Trump'ın Çin liderini karşılamak için attığı sıra dışı adımla da dikkat çekti.

Trump ve eşi Melania Trump, Şi Cinping ile eşi Pıng Liyüen'i Maryland'deki Joint Base Andrews'ta karşıladı. Kırmızı halının serildiği törende Trump ile Şi el sıkışırken iki lider, askeri bando tarafından milli marşların çalınması sırasında yan yana durdu. Beyaz Saray da Trump'ın Şi'yi hava üssünde karşılayacağını ziyaret öncesinde resmi olarak duyurmuştu.

TRUMP'TAN NADİR GÖRÜLEN KARŞILAMA

Trump'ın yabancı bir devlet liderini havaalanında karşılaması, ABD başkanları açısından son yıllarda oldukça nadir görülen bir uygulama. ABD başkanlarının yabancı liderleri genellikle Beyaz Saray'da karşılaması nedeniyle Trump'ın Şi için doğrudan hava üssüne gitmesi ziyaretin öne çıkan ayrıntılarından biri oldu.

Ancak kaynak metindeki "64 yıl sonra ilk kez" ifadesinin daha ihtiyatlı kullanılması gerekiyor. ABD başkanlarının 1962'den bu yana papa dışındaki hiçbir yabancı lideri havaalanında karşılamadığı şeklindeki kesin ifade mevcut kayıtlarla tam örtüşmüyor; kaynaklar bunu daha çok "son derece nadir" ve "on yıllardır büyük ölçüde terk edilmiş bir uygulama" olarak tanımlıyor.

Şİ'DEN ABD'YE İLK MESAJ

Şi Cinping, ABD'ye gelişinde iki ülke arasındaki ilişkilere yönelik mesajlar verdi. Çin ile ABD'nin rakip değil, ortak olması gerektiğini belirten Şi, iki ülkenin kalkınma hedeflerinin birbirini tamamlayabileceğini savundu.

Çin lideri, Pekin ile Washington arasında işbirliğini temel alan ve iki ülke arasındaki stratejik istikrarı güçlendirecek bir ilişkinin kurulmasını istediklerini ifade etti.

Şi'nin ziyareti, Çin ile ABD arasında ticaretten teknolojiye, yapay zekadan küresel güvenliğe kadar birçok alanda rekabetin sürdüğü bir dönemde gerçekleşiyor. Şi'nin Washington'a son ziyareti 2015'te yapılmıştı.

GÖZLER TRUMP-Şİ ZİRVESİNDE

Trump ile Şi'nin yapacağı görüşmenin gündeminin oldukça yoğun olması bekleniyor. İki ülke arasındaki tarifeler, teknoloji kısıtlamaları ve nadir toprak elementleri ekonomik başlıkların merkezinde bulunuyor.

Bunun yanında İran ve Orta Doğu'daki gelişmeler ile yapay zeka alanındaki rekabetin de görüşmelerde ele alınması bekleniyor. Güncel kaynaklar, iki ülkenin devam eden anlaşmazlıklara rağmen ilişkilerde daha fazla bozulmayı önleyecek bir istikrar zemini aradığını belirtiyor.

ORTA DOĞU VE İRAN MASADA

Zirvenin jeopolitik gündeminin önemli başlıklarından birini İran ve Orta Doğu'daki gelişmeler oluşturuyor.

Washington ile Pekin'in İran konusunda farklı yaklaşımları bulunuyor. ABD'nin İran'a yönelik yaptırım politikası sürerken Çin, Tahran ile ekonomik ilişkilerini tamamen kesmeye yanaşmıyor. Bu durumun Trump-Şi görüşmesinde ele alınması beklenen anlaşmazlık alanlarından biri olduğu belirtiliyor.

Enerji güvenliği de görüşmelerin arka planındaki önemli konular arasında bulunuyor. Orta Doğu'daki gelişmelerin küresel enerji taşımacılığı üzerindeki etkileri hem ABD hem de Çin açısından yakından takip ediliyor.

YAPAY ZEKA REKABETİ DE GÜNDEMDE

İki ülke arasındaki en önemli rekabet alanlarından biri haline gelen yapay zeka da zirvenin gündeminde.

ABD ile Çin arasındaki teknoloji rekabeti özellikle gelişmiş çipler ve yapay zeka teknolojileri üzerinde yoğunlaşıyor. Washington yönetimi Çinli şirketlerin ileri Amerikan teknolojilerine erişimini sınırlamaya yönelik adımlar atarken Pekin ise ABD'nin teknoloji alanındaki kısıtlamalarına karşı çıkıyor.

ABD'deki bazı yapay zeka şirketleri de Çinli rakiplerinin "damıtma" olarak adlandırılan yöntemlerle Amerikan modellerinin yeteneklerinden yararlandığını savunuyor. Bu tartışmalar, yapay zekayı yalnızca ekonomik değil aynı zamanda ulusal güvenlik meselesi haline getiriyor.

ZİRVE ÖNCESİ İLK ANLAŞMA GELDİ

Trump-Şi görüşmesi öncesinde Washington ile Pekin arasındaki ekonomik temaslardan ilk somut sonuç çıktı.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, ABD ile Çin'in Busan mutabakatını 10 Ocak'a kadar uzatma konusunda anlaştığını açıkladı.

Bessent, Fox News'e yaptığı açıklamada Çin Başbakan Yardımcısı Hı Lifıng ile gerçekleştirdiği görüşmeler hakkında bilgi verdi. Tarafların daha geniş kapsamlı bir ekonomik anlaşmanın mümkün olup olmadığını değerlendirdiğini belirten Bessent, mevcut Busan anlaşmasının uzatılması konusunda mutabakata vardıklarını söyledi.

Bessent ile Hı Lifıng, hafta sonu New York'ta yaklaşık 12 saat süren bir görüşme gerçekleştirmiş, ardından görüşmeler Washington'da devam etmişti. Bessent, taraflar arasında hâlâ tamamlanmamış konular bulunduğunu da belirtmişti.

BUSAN MUTABAKATI NEDİR?

ABD ile Çin arasındaki ticari gerilim, Trump'ın ikinci başkanlık döneminde karşılıklı tarifeler, teknoloji kısıtlamaları ve kritik mineraller üzerindeki ihracat kontrolleri nedeniyle yeniden yükselmişti.

Trump ile Şi'nin Ekim 2025'te Güney Kore'nin Busan kentinde yaptığı görüşme, iki ülke arasındaki gerilimin geçici olarak düşürülmesini sağlayan önemli bir dönüm noktası olmuştu.

Busan'da sağlanan mutabakat kapsamında taraflar bazı tarife ve misilleme adımlarını ertelemiş, Çin nadir toprak elementleri ve kritik mineraller üzerindeki bazı kısıtlamaları gevşetmeyi kabul etmişti. ABD de Çin ürünlerine uygulanan bazı tarifelerde indirime gitmişti.

Mevcut ticaret ateşkesinin 10 Kasım'da sona ermesi bekleniyordu. Bessent'in açıkladığı yeni kararla süre 10 Ocak 2027'ye kadar uzatıldı. Böylece Trump ile Şi'nin yapacağı kritik görüşme öncesinde taraflar ekonomik müzakereleri sürdürmek için iki aylık ek süre kazanmış oldu.

DAHA BÜYÜK BİR ANLAŞMA MASADA

Busan mutabakatının uzatılması, Washington ile Pekin arasındaki görüşmelerin sona erdiği anlamına gelmiyor. Aksine tarafların daha kapsamlı bir ekonomik anlaşmanın koşullarını değerlendirdiği belirtiliyor.

Bessent, Çin tarafıyla yapılan görüşmelerde küçük ve birbirinden bağımsız adımlar yerine daha geniş kapsamlı bir anlaşmanın mümkün olup olmadığını ele aldıklarını söyledi. Ancak böyle bir anlaşmanın 10 Ocak'a kadar tamamlanıp tamamlanamayacağı henüz net değil.

Bu nedenle gözler şimdi Trump ile Şi'nin yapacağı görüşmeden çıkacak mesajlara çevrildi. İki liderin masasında ticaret savaşından nadir toprak elementlerine, İran'dan yapay zekaya kadar küresel ekonomi ve siyaseti doğrudan etkileyebilecek başlıklar bulunuyor.