Ermenistan'daki 4 milyar dolarlık yapay zekâ yatırımı enerji altyapısına takılabilir
Firebird'ün veri merkezi projesi için 500 milyon dolar yatırım yapıldı, toplam yatırımın 4 milyar dolara ulaşması hedefleniyor
ABD merkezli yapay zekâ girişimi Firebird'ün Ermenistan'da inşa etmeyi planladığı büyük ölçekli veri merkezi, Güney Kafkasya'nın en büyük yapay zekâ altyapı projelerinden biri olmaya hazırlanıyor. Şirketin bugüne kadar yaklaşık 500 milyon dolar yatırım yaptığı projede, uzun vadede toplam yatırım tutarının 4 milyar dolara ulaşması öngörülüyor. Ancak uzmanlar, Ermenistan'ın eskiyen ve güvenilirliği tartışmalı elektrik altyapısının yatırımın geleceğini riske atabileceği uyarısında bulunuyor. Projenin, yapay zekâ hesaplama kapasitesi, bulut hizmetleri ve yüksek performanslı bilgi işlem (HPC) alanlarında bölgesel bir merkez olarak faaliyet göstermesi planlanıyor. Uzmanlar ise böyle bir tesisin başarısının yalnızca yatırım miktarına değil, ülkenin enerji altyapısının sürekliliğine de bağlı olduğuna dikkat çekiyor.
EN BÜYÜK RİSK ENERJİ ARZI
Modern yapay zekâ veri merkezleri çok yüksek miktarda elektrik tüketiyor. On binlerce grafik işlemciyi (GPU) barındıran büyük tesislerin kesintisiz olarak 100 ila 300 megavat arasında enerjiye ihtiyaç duyduğu belirtilirken, birkaç dakikalık elektrik kesintisinin dahi milyonlarca dolarlık zarara yol açabileceği ifade ediliyor. Uzmanlara göre Ermenistan'ın elektrik şebekesi ise çeşitli yapısal sorunlarla karşı karşıya bulunuyor.
ELEKTRİK KESİNTİLERİ OPERASYONLARI DURDURABİLİR
Mevcut verilere göre ülkede özellikle yaz ve kış aylarında elektrik talebinin arttığı dönemlerde ayda dört ila altı kez elektrik kesintisi yaşanabiliyor. Konut aboneleri için kısa süreli bir aksaklık olarak görülebilecek bu kesintilerin, yapay zekâ veri merkezlerinde hesaplama süreçlerinin durmasına, yapay zekâ modellerinin eğitimlerinin yarıda kalmasına, veri kaybına ve kritik donanımların zarar görmesine neden olabileceği belirtiliyor.
İLETİM ALTYAPISI YETERSİZ KALABİLİR
Ermenistan'ın elektrik iletim altyapısı ağırlıklı olarak 220 ila 330 kilovoltluk yüksek gerilim hatlarından oluşuyor. Bu hatların böylesine büyük ölçekli bir veri merkezine enerji sağlaması planlanırken, şebekedeki arıza sıklığı ve istikrarsızlığın beklenmeyen kesinti riskini artırdığı değerlendiriliyor. Uzmanlar, dünyadaki büyük ölçekli veri merkezlerinin birden fazla bağımsız enerji besleme hattı ve yedekli elektrik altyapısıyla tasarlandığını, yeterli yedeklilik sağlanmadığı takdirde kesintisiz hizmet vermenin zorlaşacağını vurguluyor.
SOĞUTMA SİSTEMLERİ DE SORU İŞARETİ
Yapay zekâ sunucularının ürettiği yüksek ısı nedeniyle soğutma sistemleri de kritik öneme sahip bulunuyor. Ermenistan'da yaygın olarak kullanılan hava ve su soğutmalı sistemlerin, 100 megavatın üzerindeki yapay zekâ tesisleri için yeterli olmayabileceği belirtiliyor. Uzmanlara göre sunucu raflarında doğrudan sıvı soğutma teknolojilerinin kullanılmaması halinde özellikle yaz aylarında yüksek hava sıcaklıkları nedeniyle sistem verimliliği düşebilir. Gerekli sıcaklık değerleri korunamadığında ise sunucular performanslarını otomatik olarak azaltabiliyor veya tamamen devre dışı kalabiliyor.
YEDEK ENERJİ KAPASİTESİ SINIRLI
Projeye ilişkin bir diğer riskin ise acil durum enerji sistemleri olduğu ifade ediliyor. Mevcut tahminlere göre yedek dizel jeneratörlerin sağlayabileceği kapasite 10 ila 15 megavat seviyesinde bulunuyor.
Bu kapasitenin küçük veri merkezleri için yeterli olabileceği ancak 100 megavatın üzerinde enerji tüketen bir tesis için kapsamlı bir elektrik kesintisinde operasyonların büyük bölümünün durmasına neden olabileceği değerlendiriliyor. Modern hiper ölçekli veri merkezlerinde ise kritik sistemlerin enerji kesintilerinde çalışmaya devam edebilmesi için N+1 veya 2N yedeklilik standartlarının kullanıldığı belirtiliyor.
KESİNTİLERİN YARISINDAN FAZLASI ENERJİ KAYNAKLI
Uptime Institute'un 2025 yılı araştırmasına göre büyük veri merkezi kesintilerinin yüzde 54'ü enerji kaynaklı arızalardan kaynaklanıyor. Araştırma, elektrik altyapısındaki güvenilirliğin modern veri merkezlerinin kesintisiz çalışmasını belirleyen en önemli unsur olduğunu ortaya koyuyor.
Uzmanlar, Firebird'ün projesinin Ermenistan tarihindeki en büyük teknoloji yatırımı olma potansiyeli taşıdığını ve ülkenin bölgesel dijital altyapı pazarındaki konumunu güçlendirebileceğini belirtiyor. Ancak elektrik altyapısındaki mevcut sorunların giderilememesi halinde milyarlarca dolarlık yatırımın ekonomik açıdan sürdürülebilirliğinin tehlikeye girebileceği ve yatırımcıların ciddi mali kayıplarla karşılaşabileceği uyarısında bulunuyor.
