Edebiyat nedir, özellikleri nedir? Türk edebiyatının dönemleri nelerdir?

Edebiyat nedir, özellikleri nedir? Türk edebiyatının dönemleri nelerdir?

Haberler.com - Haberler | Gündem
Edebiyat nedir, özellikleri nedir? Türk edebiyatının dönemleri nelerdir?

Edebiyat sözcüğü Arapçadaki, adab teriminden gelir ve görgü, terbiye, konuk ağırlama adabı, yaşam tarzına ilişkin hikâye ve gözlemlerden oluşan gibi anlamlara gelir. Peki, Edebiyat nedir, özellikleri nedir? Türk edebiyatının dönemleri nelerdir? Edebiyat türleri nedir? İşte kısaca edebiyat tarihi

EDEBİYAT NEDİR?

Edebiyat veya literatür (bazen yazın), olay, düşünce, duygu ve hayalleri dil aracılığı ile estetik bir şekilde ifade etme sanatı. Edebi yazılar yazan sanatçılara edebiyatçı denir.

Daha kısıtlayıcı bir tanımla, edebiyatın; bir sanat formu olarak oluşturulan yazılar olduğu düşünülmüştür. Bunun nedeni, günlük kullanımdan farklı olarak edebiyatın, dil ürünü olması etkilidir. Edebiyatın, Hint-Avrupa dil ailesinde kullanılan kelime karşılıkları Latince literatura/litteraturadan türevlendirilmiştir. Literatura/ litteratura ise Latincede mektup ve el yazısı anlamına gelen littera kelimesinden türemiştir.

Edebiyatın konuları ise: Deneme, Drama, Efsane, Hikâye, Roman, Şiir'dir. Bazı edebiyat eserlerinde gerçeklik, kurmaca gerçeklik şeklindedir. Eseri ortaya koyan sanatçı gerçek hayattan esinlendiği olaylar ya da fikirler ile kendi kafasındakileri harmanlar. Bunun sonucunda eserler hem gerçek hayattan, hem de sanatçının duygu, düşünce ve hayallerinden izler taşır.

Edebiyat, genellikle yazılı ürünler için kullanılan bir terim olmasının yanında, aslında sözlü ürünleri de kapsayan bir genişliğe sahiptir. Bu şekilde yazılı olmayan ve halk anlatımlarıyla yaşayan edebiyata sözlü edebiyat adı verilmektedir.

Edebiyat, kurgu veya gerçek algı temelinde sınıflandırılabilir. Yine edebî eserlerin tasnifindeki bir diğer ölçüt mevcut eserin manzum ya da nesir olmasıdır. Bu temel ölçütlerin yanında edebî eserler, büyüklük formlarına göre de farklı adlar altında toplanır. Örneğin hikâye, roman, kısa öykü veya drama birbirinden uzunluk kısalık ilişkisiyle de ayrılabilir. Bunların yanında, tarihsel süreç içerisinde edebiyatın sınıflandırılmasında estetik ve tür-şekil ilişkisinin de dikkate alındığı gözlemlenmektedir. Zaman içerisinde edebiyat kavramı büyük bir değişim geçirmiştir. Bugün için edebiyat, yazılı olmayan sözlü sanat formlarını da kapsamaktadır. Son yıllarda sanal ortamın gittikçe yaygınlaşmasıyla, edebiyatın yeni bir kolu olan e-ortam edebiyatı ortaya çıkmıştır.

Günümüzde edebiyat kavramı şu anlamlarda kullanılmaktadır:

1) Düşünce, duygu, olay ve imgelerin insanlarda estetik duygular uyandıracak bir biçimde, dil aracılığıyla, söz ve yazıyla anlatımını amaç edinen sanat.eş

2) Bu sanatın ilkelerini, kurallarını, bu yolda oluşturulmuş ürünleri inceleyen bilim dalı. Değerlendirme çalışmalarıyla "edebiyat tarihi" adını alır.

3) Bir çağda, bir dilde yaratılmış, sözlü ya da yazılı, sanat değeri taşıyan yapıtların bütünü; Klasik edebiyat, 19. yüzyıl Türk edebiyatı gibi.

4) Herhangi bir bilim ya da sanat dalıyla ilgili eserlerin tümü: Tıp edebiyatı, Atatürk'le ilgili literatür... gibi. Türkçe'de bu anlamda genellikle "literatür" kelimesi kullanılmaktadır.

Ayrıca deyim olarak "edebiyat yapmak" sözü; bir konuda gereksiz, boş, süslü söz söylemek anlamına gelir.

Edebiyat eseri, bir dil ürünü olan yazılı ve sözlü eserlerin tümü. Bu bakımdan bir gazete haberinden sanat değeri taşıyan hikaye, roman, deneme, fıkra türüne kadar her türlü yazı edebiyat eseri sayılır.

Edebiyatın Konusu: Yazar ve şairlerin ortaya koydukları eserlerde ele alıp işledikleri her şey, edebiyatın konusunu oluşturur.

Edebiyatın İçeriği: Dil ürünlerinde kullanılan üslup, tür (hikaye, roman, deneme, fıkra, makale vb.) edebiyatın içeriğini oluşturur.

Edebiyatın Yöntemi: Dil ürünlerinin tüm özelliklerinin tarihi akış içinde bilimsel olarak incelenmesi de edebiyatın yöntemini oluşturur.

Edebi Eser; Tanımı ve Özellikleri:

İnsanın duygu ve düşüncelerini; özlem ve dileklerini estetik ölçüler içinde anlatan ve okuyucuda güzellik duygusu yaratan dil ürünlerine edebî eser denir.

Edebiyatın (Edebî Eserin) Özellikleri:

  • Edebî eser okuyanı etkilemelidir.
  • Anlatımı güzel, düşüncesi sağlam ve özlü olmalıdır.
  • Konusu; ait olduğu toplumun ve yazıldığı dönemin özelliklerini yansıtmalıdır.
  • Eser zamanın süzgecinden geçtikten sonra toplumca anlaşılıp beğenilmelidir.
  • Duygu ve düşünceler belli bir edebî türe uygun olarak anlatılmalıdır.
  • Eser estetik ölçüler içinde, belli bir sanat anlayışıyla yazılmalıdır.

Edebiyat Tarihi ve Önemi:

Bir ulusun çağlar boyu yarattığı sözlü ve yazılı dil ürünlerini ve onların yazarlarını bilimsel bir yöntemle tarihi akış içinde inceleyen bilim dalına edebiyat tarihi denir.

Edebiyat tarihi bir ulusun geçmişteki düşünce yapısını, dünya anlayışını, kültür ve uygarlık birikimini yeni kuşaklara aktarır. Böylece kuşaklar arasında köprü kurarak yeni kuşakların daha iyiyi, doğruyu, güzeli bulmalarına yardımcı olur.

Edebiyat Türleri

Edebiyat türleri biçim yönüyle iki başlık altında ele alınabilir: Nazım (şiir) ve nesir (düz yazı).

Nazım belli bir ölçü ve kalıp esas alınarak üretilmiş edebi ürünlerdir. Ya da kısaca bütün şiir ve şiirsel metinlerdir. Hece vezni gibi belli bir kalıp ve ölçü kaygısı güdülerek yazılır.

Nesir ise serbest, ölçüsüz düz yazıdır.

Nazım genel olarak bütün şiir türlerini; nesir ise edebiyatın şiir dışındaki tüm biçimlerini (roman, öykü, tiyatro, deneme vs.) kapsar.

Edebî türleri yapısı, amacı ve ifade ediliş biçimlerinden hareketle şöyle sınıflandırabiliriz:

METİNLERİN SINIFLANDIRILMASI - METİN TÜRLERİ

1. EDEBÎ (SANATSAL) METİNLER

1.a. Coşku ve Heyecana Bağlı Metinler

  • Şiir

1.b. Olay Çevresinde Oluşan Metinler

b.1. Anlatmaya Bağlı Metinler

  • Hikâye
  • Roman
  • Masal
  • Destan
  • Halk Hikâyesi
  • Manzum Hikâye
  • Mesnevi

b.2. Göstermeye Bağlı Metinler

  • Geleneksel Tiyatro
  • Karagöz
  • Ortaoyunu
  • Meddah
  • Köy Seyirlik Oyunları
  • Modern Tiyatro
  • Trajedi
  • Komedi
  • Dram

2. ÖĞRETİCİ METİNLER

2.a. Bilimsel Metinler

2.b. Tarihi Metinler

2.c. Felsefî Metinler

2.d. Gazete Çevresinde Gelişen Metinler

2.e. Kişisel Hayatı Konu Alan Metinler

  • Makale
  • Deneme
  • Sohbet
  • Röportaj
  • Fıkra
  • Eleştiri
  • Hatıra (anı)
  • Günlük
  • Mektup
  • Gezi
  • Biyografi

Sözlü Anlatım Türleri

  • Konferans
  • Sempozyum(Bilgi Şöleni)
  • Açık Oturum
  • Forum
  • Panel
  • Söylev (Hitabet, Nutuk)
  • Kurs
  • Seminer
  • Sunum
  • Münazara

Edebî Sanatlar (Söz Sanatları)

  • Mecaz (Değişmece)
  • Mecaz-ı Mürsel
  • Teşbih (Benzetme)
  • İstiare (Eğretileme)
  • İrsâl-i Mesel
  • Kinaye (Değinmece)
  • Tariz
  • Tezat (Karşıtlık)

Edebiyat Akımları

  • Klasisizm
  • Romantizm(Coşumculuk)
  • Realizm (Gerçekçilik)
  • Naturalizm (Doğalcılık)
  • Parnasizm
  • Sembolizm
  • Empresyonizm
  • Kübizm
  • Ekspresyonizm
  • Dadaizm
  • Sürrealizm
  • Egzistansiyalizm
  • Fütürizm
  • Sezgicilik
  • Letrizm (Harfçilik)
Haber Yorumları
500
Yazılan yorumlar hiçbir şekilde Haberler.com’un görüş ve düşüncelerini yansıtmamaktadır. Yorumlar, yazan kişiyi bağlayıcı niteliktedir.

Manşet Haberler

title