Yer altı suyu nedir? Yer altı suyu seviyesi ne demek? Yer altı sularının fiziksel kimyasal özellikleri nelerdir?

Yer altı suyu nedir? Yer altı suyu seviyesi ne demek? Yer altı sularının fiziksel kimyasal özellikleri nelerdir? Yer altı suları ile ilgili bilgiler haberimizde.

YER ALTI SUYU NEDİR?

Yer altı suyu; birçok şehrin, havzanın ve sanayi tesisinin su ihtiyacını karşılamak üzere faal durumda olan doğal su kaynağıdır.

Yeryüzüne düşen yağışların bir bölümü bitkiler tarafından tutulmakta, bir bölümü toprak tarafından emilmekte, bir bölümü yüzeysel akıma geçerek akarsulara kavuşmakta, bir bölümü de yüzeyden alta doğru sızarak muhtelif derinliklerde kayaların çatlaklarında, çeşitli boyuttaki kum, mil ve çakıl gibi malzemelerin arasındaki boşluklarda depolanmaktadır. Yer altındaki boşluk veya gözeneklerde tutulan suya "yer altı suyu" denmektedir.Yer altı suyu dünyanın tatlı suyunun yaklaşık olarak %22'sini sağlar. Hidrolojik döngünün bir parçasıdır. Yer altı suyunun kaynakları yağışlar, okyanuslar, ırmaklar, göller, bataklıklar, yapay gölcükler ve Su Arıtma sistemlerinden oluşur.

AKİFER NEDİR?

Akifer, yer altı suyunu tutan ve ileten kayaç ortamına denir. İçlerine suyun serbestçe girebileceği veya hareket edebileceği boyutta ve miktarda birbiriyle bağlantılı boşluk içeren kayaçlardan oluşmuş geçirimli kesimlerdir.

YER ALTI SULARININ HAREKETİ

Yer altı suyunun aşağı yönlü hareketi için gereken enerjiyi yer çekimi sağlar. Yer altı suları yeryüzünde akan suların aksine çok yavaş hareket eder. Bu nedenle yer altı sularının hızı bir günde veya bir yılda alınan yol olarak m/yıl şeklinde ifade edilir. Yer altı sularında hareket yavaş olduğu için akış düzgündür.

YER ALTI SULARININ FİZİKSEL-KİMYASAL ÖZELLİKLERİ

Yer altı sularının fiziksel ve kimyasal özellikleri incelendiğinde bazı ayırıcı özellikler bulunduğu dikkat çeker. Bunlardan fiziksel özellikler arasında en dikkat çekici olanlar sıcaklık, akış hızı, basınç durumu ve seviye değişmeleri gibi özelliklerdir. Yer altı suları tıpkı yer üstü sularında olduğu gibi saf değildir.

Erimiş bazı kimyasal maddelerle karışık olarak bulunurlar. Hemen bütün yer altı sularının kimyasal bileşimlerinde az çok belli oranlarda elementler bulunur. Bunlar; kalsiyum karbonat, kalsiyum sülfat, sodyum klorür, demir, kükürt, azot ve silisyum gibi elementlerdir.

YER ALTI SUYU SEVİYESİ NEDİR?

Yer altı suyu seviyesi veya yer altı su tablası iki zon arasında atmosfer basıncı ile su basıncının eşit olduğu yüzeye denmektedir.

Yeryüzündeki su, boşluklardan yer altına doğru süzülerek öncelikle "vadoz zon" adı verilen bölgeye ulaşır. Vadoz zon (doymamış zon) gözenekleri sıvı fazdaki su ve gaz tarafından doldurulmuş olan yer altı birimidir. Vadoz zonun altında gözenekleri tamamen yer altı suyu ile doldurulmuş olan doygunluk zonu bulunmaktadır.

Vadoz zonda atmosfer basıncı suyun basıncından fazladır. Doygunluk zonunda ise yer altı suyunun basıncı atmosfer basıncından fazladır.

YER ALTI SUYU SEVİYE DEĞİŞİMİ VE BUNA ETKİ EDEN FAKTÖRLER NELERDİR?

Gözenekleri yer altı suyu ile doldurulmuş olan ve bu suyun hareketine imkân veren jeolojik formasyonlara akifer denmektedir. Akiferler iki grupta incelenmektedir. Üst yüzeyini su tablasının oluşturduğu ve tabanı geçirimsiz bir zonla sınırlandırılmış olan akiferlere serbest akifer adı verilmektedir. Tabanı ve tavanı geçirimsiz tabakalarca sınırlandırılmış olan akiferlere basınçlı akifer denmektedir.

Akiferdeki gözenekler tamamen suya doygun olduğu için katı taneler arasındaki boşluk hacmi, akiferin su içeriğine eşittir. Dolayısıyla su tablasını serbest akiferin su içeriği belirlemektedir.

Serbest bir akiferin su içeriğini o akifere katkı sağlayan beslenme ve buna etki eden faktörler ile bu akiferden su kaybına neden olan boşalma ve buna etki eden faktörler belirlemektedir.

Beslenmeye etki eden faktörler:

Yağışların ardından vadoz zonun bünyesine katılarak aşağı doğru sızan sular: Yağış ile yeryüzüne düşen suyun bir kısmı buharlaşma ve terleme ile atmosfere dönerken bir kısmı da süzülerek yerin derinliklerine doğru ilerlemektedir.

Akarsu ve göllerden yer altına süzülen sular: Akarsuyun veya gölün yüzeyi su tablasından daha yüksek bir konumda ve akarsu ile su akifer arasındaki birimler geçirimli ise akarsu veya göl besleyici konumdadır.

Sulama ve kanallardan süzülen sular: Sulama ve kanallardan süzülen sular yer altı su tablasının yükselmesine neden olmaktadır.

Derinlerden faylar boyunca yükselerek yüzeye yakınlaşan sular: Derin (fosil) sular, rejenere sular ve jüvenil sular faylar boyunca yükselerek akiferi besleyebilmektedir.

Akiferden su kaybına etki eden faktörler:

Bitki kökleriyle kapiler zonun kesişmesi durumu: Su tablasının üzerinde su molekülleri kapiler kuvvetlerin etkisiyle kılcal gözenekler boyunca yükselmektedir. Bitki kökleri ile bu kapiler zonun birleşmesi hâlinde bitkiler yer altı suyunu kullanmaya başlarlar. Bazı çöl bitkilerinin kökleri yerin 10 m derinine kadar inebilmektedir.

Kapiler zonun yeryüzüne kadar uzanması durumu: Su tablasının yüzeye yakın olduğu bölgelerde kapiler zon yer yüzeyine kadar yükselebilmektedir. Bu durumda kapiler zondan doğrudan terleme ile su kaybı yaşanmaktadır.

Su tablasının yeryüzü ile kesişmesi durumu: Su tablası çeşitli durumlarda yeryüzüne çıkabilmektedir. Bu durumlar,

-Bataklıklarda su tablası yüzeylemiştir ve buharlaşma ile su yüzey sularına ve meteorik sulara katılmaktadır.

-Yer altı su tablasının bir akarsudan daha yüksek irtifaya sahip olması durumunda yer altı su tablası akarsuyu beslemektedir.

-Hidrostatik basıncın atmosfer basıncından yüksek olduğu nokta topoğrafik yüzeyin üzerinde kalıyorsa su belirli bir debiyle yüzeye çıkar.

Su Kuyuları: Su kuyularında çekilen su nedeniyle su seviyesinde, düşüm konisi adı verilen bir alçalma meydana gelmektedir.

Geçirimsiz temelin çukurlaşması: Geçirimsiz temelin çukurlaşması nedeniyle yer altı su seviyesinde değişme olabilir.

Dip Kaçakları: Dip kaçakları yer altı suyu seviyesinin düşmesine neden olabilmektedir.