Fatih Sondaj Gemisi nedir? Fatih Sondaj Gemisi teknik özellikleri nelerdir? Sondaj nedir? Sondaj ne demek?

Karadeniz'de yaptığı araştırma faaliyetleri ile ülke gündemine gelen Fatih Sondaj Gemisi vatandaşların merak konusu oldu. Peki, Fatih Sondaj Gemisi teknik özellikleri nelerdir Fatih Sondaj Gemisi nedir? Sondaj ne demek? Sondaj ne nedir? Sondaj nasıl yapılır?

FATİH SONDAJ GEMİSİ NEDİR?

Fatih, önceki adıyla Deepsea Metro II, Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı'nın sahibi ve işletmecisi olduğu ultra derinsu sondaj gemisidir.

Türkiye'nin ilk milli sondaj gemisi olan Fatih Sondaj Gemisi, 2017 yılında TPAO envanterine katılmıştır. Gerekli bakım çalışmaları yapıldıktan sonra Basınç Kontrollü Sondaj (Managed Pressure Drilling - MPD) sistemi ile donatılan Fatih Sondaj Gemisi, tarihimizde ilk kez yüzde yüz milli kaynaklar ile 29 Ekim 2018'de Alanya-1 derin deniz kuyusu sondajına başlamıştır. 2018 yılında Yavuz Sondaj Gemisi'nin de TPAO envanterine katılmasıyla derin deniz arama kabiliyetlerimiz artmıştır.

2011'de Güney Kore'de inşa edilen gemi, 229 m uzunluğundadır. Denizlerde 12.120 m (40.000 ft) derinlikte sondaj yapabilmektedir. Mart 2016'da $210 milyon bedelle Chalfont Shipping'e satıldı. Bermuda bayrağı taşıyan ve 2017'de Norveç merkezli Odfjell Drilling'den satın alınan gemi, Türkiye'nin ilk sondaj gemisi oldu. Mayıs 2018'de adı Fatih olarak değiştirilen gemi Akdeniz'de göreve başladı. Haziran 2020'den itibaren geminin Karadeniz'de sondaj çalışmaları gerçekleştireceği açıklandı.

Fatih Sondaj Gemisi

FATİH SONDAJ GEMİSİ TEKNİK ÖZELLİKLERİ NELERDİR?

Tonaj:34.256 DWT 51.283 GRT

Uzunluk: 229 m (751 ft)

Genişlik: 36 m (118 ft)

Çekiş: 14,7 m (48 ft)

Denize indirme: 25 Kasım 2011

İnşa eden: Hyundai Heavy Industries, Ulsan, Güney Kore

Fatih Sondaj Gemisi

SONDAJ NE NEDİR?

Sondaj; dünya yüzeyinde delik açmaya yarayan yöntemlere verilen isimdir. Kayaları parçalamak ya da delikte kesikler açmak gibi prensiplerle yürütülen işlemlerdir.

Sondaj kısaca yeryüzüne açılan bir nevi deliktir. Sondaj makinası kısaca, bir kızağa veya kamyona monteli basit yapılı sondaj donanımı olarak tanımlanabilir. Büyük sondaj donanımlarında ayrı ayrı makinalarca yürütülen işlevler sondaj makinalarında birleştirilmiş ve bir makina tarafından yapılma olanağı getirilmiştir. Genellikle sığ sondajların açımında kullanılırlar. Döner sondaj donanımında döner masanın yerine sondaj makinalarında morset bulunur. Sondaj makinaları çoğunlukla etüt, maden ve su amaçlı kullanılırlar. Sondaj makinaları delme yöntemine göre üç gruba ayrılırlar :

1. Rotari sondaj makinaları

2. Darbeli sondaj makinaları

3. Kombine çalışan sondaj makinaları

Ayrıca montaj durumuna göre rotari makinaları üç sınıfa ayırmak mümkündür :

1. Kızaklı sondaj makinaları : EİE ' deki sodaj makinalarının tamamına yakını bu tiptedir.

2. Özel amaçlı sondaj makinaları : Bunlardan Hausher sondaj makinalarının hareketli paletleri vardır. Genellikle enjeksiyon sondajlarında kullanılırlar.

3. Bindirilmiş sondaj makinaları : Bir kamyon ya da römorka montelidir.

Sondaj makinaları beş bölümden oluşur.

4. Tahrik ünitesi: Güç üniteleri dizel, benzinli, elektrik motorludur. EİE makina parkında bulunan sondaj makinalarından elektrik motorlu iki Hausher ve üç Diamec –250 dışındakiler dizeldir. 10 adedi su soğutmalı diğerleri hava soğutmalıdır.

5. Güç aktarma organı: Kuru kavramalı tip debriyaj ve şanzımandan oluşur.

6. Sondaj ünitesi: Morset kısmı, kedi başı, vinç ve hidrolik kısımdan oluşur.

7. Kızak: Şase kısmıdır.

8. Matkap: Sondaj yapılması için gereken en önemli malzemelerden biridir.toprak(yumuşak,sert,killi vb.) ve taştan (kaya,çakıl vb.) olan zeminler için farklı çeşitleri bulunmaktadır.

SONDAJ NASIL YAPILIR?

Sondajda dört ayrı grupta yer alan pompalar kullanılmaktadır. Bunlar pistonlu pompalar, santrfüjpompalar,dalgıç pompalar vederin kuyu pompalarıdır. EİE de bunlardan pistonlular kullanılmaktadır.

1. Pistonlu pompalar: Tek pistonlu, iki pistonlu ve üç pistonlu olarak üretilirler. EİE 'de üç pistonlu (tripleks) pompalar kullanılmaktadır. Yalnızca enjeksiyon pompaları iki pistonludur. Pistonlu pompaların santrfüjlere nazaran verimleri az ancak basınçları yüksektir. Bu nedenle sondajda tercih edilir. Tripleks pompa dengeli çalışır, hafiftir,parçalara bölünebilir. Enjeksiyon pompaları elektrik motorlu olup diğer pompalar dizel motorlu ve hava soğutmalıdır.

2. Santrfüj pompalar: Basınç gereksinimi küçük debisi büyük yerlerde kullanılır.

3. Dalgıç pompalar : Elektrikle çalışır. Pompa ve motor suya batarak çalışır.

4. Derin kuyu pompaları : Emme yüksekliğinin 6–7 m'den büyük olduğu yerlerde kullanılır. Suyun basma özelliğinden yararlanarak çalışır.

Sirkülasyon pompaları 50-70 Atm basınçta 135-250 lt/dk debide, enjeksiyon pompaları 80 Atm basınçta ve 65 lt/dk debide su basabilmektedir. Tripleks pompaların syrok ayarı bir somun aracılığı ile ayarlanarak 35-45-50 kg/cm kare olarak basınç ayarlaması yapılabilir. Ayarlama sonucu basınç arttıkça debi düşer.

Sondajcılıkta yapılan başlıca işler[değiştir | kaynağı değiştir]

Sondajın istenilen noktada yapılabilmesi için ilk olarak fiziki şartların sağlanması gerekir. Bu da ancak sondaj lokasyonuna ulaşmakla ve kullanılacak makina ve ekipmanı nakletmekle gerçekleşebilir. O halde öncelikler şu şekilde olacaktır :

1. Yol yapımı

2. Platform yapımı

3. Nakliyat

4. Su temini

5. Monte

Sondaj yolunu en az eğimli ve kısa olacak biçimde planlamak nakliyatın kolaylığı için son derece önemlidir.

Platform yeterli genişlikte ve meyilsiz olarak hazırlanmalıdır. Zeminin ıslanıp çamur olmaması için tedbirler alınmalıdır. Nakliyat, bilindiği gibi iş kazalarının meydana geme olasılığının yüksek olduğu bir çalışma sürecidir. Bu nedenle çok dikkatli vetedbirli olunmalıdır. Su hattını döşerken hattın dik olması kaygısına kapılmadan en kısa güzergâh seçilmelidir. Pompanın gücünü hattın eğiminin değil, kot farkının etkilediği unutulmamalıdır. Monte çalışmasında da açılacak kuyunun derinliği ile orantılı sağlamlık esas alınmalıdır.

• Sondajcılıkta yapılan başlıca işler şöylece özetlenebilir :

1. Karot veya sediman numune alma işleri.

2. Yeraltı su seviyelerinin ölçülmesi

3. Basınçlı su deneyi yapılması

4. Sızma deneyi (permeabilite deneyi )yapılması

5. Standart penetrasyon deneyi

6. Koni Penetrasyon Deneyi

7. Bozulmamış veya bozumuş numune alma işleri

8. Boya deneyleri

9. Kuyu sapmalarının ölçülmesi

10. Kuyu saptırma kamalarının kullanılması

11. Kuyuların borulanması

• Sondajcılıkta kullanılan ölçü birimleri :

1. DCDMA standardı

2. Craelius metrik standardı

3. Comecon standardı

Bunlardan ilki Amerikan kökenlidir. BX,NX gibi. İkincisi metrik sistemdir,mm ile söylenir. 76 mm,84 mm gibi. Üçüncüsü de mm ile ifade edilen ve eski Sovyetler Birliği'nde geliştirilmiş bir standarttır.EİE'de Craelius metrik standarta uygun malzemeler kullanılmaktadır.

• Sondajcılıkta kullanılan ölçü birimleri ve metrik sistemdeki karşılıkları şu şekildedir:

1. İnç(parmak) : 2,54 cm

2. Feet(ayak) : 30,48 cm

3. Kara mili : 1609,35 m

4. Galon : 3,785 lt

5. Libre(pound) : 0,453 kl

6. 1 Atm : 1 kg/cm :760 mm-Hg : 10,3 mss

7. 0/0 50 eğim : 45 derece

8. 1 kw : 1,341 B.G.

9. 1karat : 0,2 gr