Sıfat nedir? Sıfat (Ön adlar) türleri ve özellikleri nelerdir?

Sıfat nedir? Sıfat (Ön adlar) türleri ve özellikleri nelerdir?

21.01.2021 11:11 | Son Güncelleme: 21.01.2021 11:58
Sıfat nedir? Sıfat (Ön adlar) türleri ve özellikleri nelerdir?

Türkçe dil bilgisi konularından Sıfatlar (Ön adlar) en çok araştırılan konulardan biridir. Peki, Sıfat (Ön adlar) türleri ve özellikleri nelerdir? Sıfat nedir? Ön adlar nedir?

Öğrencilerin en çok araştırma yaptığı konulardan biri olan Sıfatlar, türü ve özellikleriyle merak ediliyor. Peki, Sıfat nedir? Sıfat (Ön adlar) türleri ve özellikleri nelerdir? İşte, detaylar…

SIFAT (ÖN AD)NEDİR?

"Bu kitap, destanlardan günümüze ulaşmış, özgün metinler içeriyor." cümlesinde "kitap, metin" isimlerinin önlerine getirilen "bu, özgün" kelimeleri bu isimleri nitelik ve nicelik yönünden tamamlanmıştır. "Bu kitap", "özgün metinler" kelime gruplarında olduğu gibi; isimlerden önce gelerek onların anlamlarını sayı, renk, durum, hareket, biçim, yer, işaret ve soru yönlerinden tamamlayan; onları niteleyen ve belirten kelime ve kelime gruplarına sıfat denir. Nesnelerin birbirinden farklarını göstermek için kullanıldıklarından sıfatlar çok önemlidir.

SIFATLARIN ÖZELLİKLERİ

1. Sıfatlar cümlede tek başlarına görev yapamaz, bir kelimenin sıfat olabilmesi için bir ismin önüne gelerek onunla tamlama kurması gerekir. Sıfat ve isimlerin oluşturdukları bu kelime grubuna da sıfat tamlaması denir. Örneğin; "Küçük kız giderken dönüp annesine el salladı." cümlesindeki "küçük" kelimesi "kız" isminin önüne gelerek onunla tamlama kurduğu için sıfattır.

2. 2. Sıfatlar, niteleme ve belirtme görevli olduklarından çekim eklerinden birini alamaz. Sıfatlar, çekim eki alırsa isimleşir

Uyarı: Sıfatlar çekim eki almadan da isim gibi kullanılabilir:

3. Sıfat olarak kullanılan çoğu kelime bir kavramın karşılığıdır. Örneğin; "Mavi", bir renk ismidir; "iki" sayı ismidir. Ancak bu kelimeler isimlerin özelliklerini bildirecek duruma gelirse sıfat olur. "Mavi gözlerine bayıldım." cümlesinde "mavi", "göz" isminin rengini bildirdiğinden sıfattır.

4. Sıfatlar; fiillerden, fiilimsilerden veya başka sıfatlardan önce gelip onların anlamını pekiştirir ya da onların anlamını daraltırsa zarf olur. "Bu sene de sınavlara iyi hazırlanmamışsın!" cümlesinde "iyi" kelimesi "hazırlan-" fiilinden önce zarf görevinde kullanılmıştır.

A. SIFAT ÇEŞİTLERİ

NİTELEME SIFATLARI

Niteleme sıfatları isimlerin durumlarını, biçimlerini, renklerini ve unvanlarını bildirir:

Uyarı: Niteleme sıfatları isimlere sorulan "Nasıl" sorusunun cevabıdır. "Nasıl yol?",

"Düz yol."

Niteleme Sıfatlarının Özellikleri

a. Genellikle karşıtları vardır: güzel-çirkin, uzun-kısa, temiz-kirli gibi.

b. Kişilerin rütbe, makam, meslek gibi toplumsal durumlarını bildiren unvan sıfatları isimden önce veya sonra kullanılabilir: Sinan Öğretmen ya da Öğretmen Sinan gibi...

c. Niteleme sıfatları bir isme yöneltilen nasıl sorusunun cevabıdır: Nasıl insan? -Dürüst insan

ç.Niteleme sıfatları fiil veya fiilimsiye yönelik olduğunda, niteleme zarfı olur: O konuyu, güzel anlattı.

d.Niteleme sıfatları genellikle soyut kavramlardır; ancak sıfat isimleştiğinden bu soyut özellik somuta dönüşür:

Kötü insanlardan uzak dur.(soyut)

Kötülerden fayda gelmez. (somut)

Belirtme Sıfatları

İsimleri gösterme, belirsizlik, sayı ve soru yoluyla belirten sıfatlardır. Dörde ayrılır:

1. İşaret (Gösterme) Sıfatları

Varlıkların, nesnelerin yerlerini işaret yoluyla belirten sıfatlardır: bu, şu, o; böyle, öyle, şöyle; öteki, beriki; öte, beri; diğer, işte…

İşaret Sıfatlarının Özellikleri

a. "Bu" en yakındaki varlık için, "şu" biraz daha uzaktaki varlık için, "o" daha uzakta olan varlık için kullanılır.

b. "Bu, şu, o" kelimeleri ismi belirttiğinde sıfat, isim yerine kullanıldığındaysa zamir olur.

c. "Böyle, öyle, şöyle" kelimeleri ismi belirttiğinde sıfat; eyleme ve eylemsiye yönelik kullanıldığında zarf olur; çekim eki alarak isim yerine kullanıldığından zamir olur.

2. Belgisiz Sıfatlar

Varlıkları, kavramları onlara kesinlik kazandırmadan, yani, aşağı yukarı belirten sıfatlardır: bir, biraz, çoğu, kimi, birçok, hiçbir, bütün, tüm, birkaç, bazı, birtakım, her, nice.

Belgisiz Sıfatların Özellikleri

a. Bir kelimesi ismin sayısını belirterek isme sorulan "Kaç?" sorusuna yanıt veriyorsa sayı sıfatı, ismi "herhangi" anlamıyla ona kesinlik kazandırmadan belirtiyorsa belgisiz sıfat olur:

Dolmuşta bir kişilik yer kaldı. Sıcak bir havada yola çıktık. sayı sıfatı belgisiz sıfat

b. "Her" kelimesi yalnızca belgisiz sıfattır: Verilen her işi yaparım.

c. Belgisiz sıfat olarak kullanılan kelimeler çekim eki alırsa zamirleşir: Bazıları yine geç kaldı.

ç. "Biraz" kelimesi eyleme yönelik ise zarf olur: Biraz da çalışalım.

3. Sayı Sıfatları

İsimleri sayı yoluyla belirten sıfatlardır. Dörde ayrılır:

a. Asıl Sayı Sıfatları

İsimlerin sayısını belirtir ve isimlere sorulan "Kaç?" sorusunun yanıtıdır:

– Kaç kilo elma istersiniz? – On kilo elma istiyorum.

b. Sıra Sayı Sıfatları

İsimlerin sıralarını, derecelerini belirten sıfatlardır. "–nci" ekiyle yapılır: Birinci katta

oturuyordu.

c. Üleştirme Sayı Sıfatları

Varlıkların ayrıldığı eşit bölümleri anlatır. Sayılara getirilen "-ar , -er" ekiyle yapılır:

İkişer gömlek dağıttık.

ç. Kesir Sayı Sıfatları

Eşit parçalara ayrılan bir bütünün belli bölümlerini gösteren sıfatlardır. İki sayıyla kurulur ve birincisi de eki alır: Şirkette yüzde elli hissesi var

4. Soru Sıfatları

İsimleri soru yoluyla belirten sıfatlardır.

Kaçıncı sayfayı anlamadınız?

Soru Kelimesi + İsim = Soru Sıfatı

Kaçıncı + Sayfa = Kaçıncı

Soru Sıfatlarının Özellikleri

a. Soru sıfatları cümleyi genellikle soru cümlesi yapar:

Hangi türlerde yazmaktan hoşlanırsınız? (Soru cümlesi)

Dinletiye kaç kişinin geleceği bilmiyorum. (Soru cümlesi değil)

b. Bir cümlede soru sıfatı olduğu halde soru anlamı soru sıfatıyla değil de mi soru edatıyla sağlanabilir.

"Hangi gün gelemediğini mi sordu?" cümlesinde soru anlamı "mi" soru edatıyla sağlanmıştır.

c. Ne kadar kelimesi isme yönelikse soru sıfatı eyleme ya da eylemsiye yönelikse soru zarfı çekim eki alırsa soru zamiri olur.

B. YAPILARINA GÖRE SIFATLAR

Sıfatlar da isimler gibi yapı bakımından basit, türemiş ve birleşik olmak üzere üçe ayrılır:

1. Basit sıfat: Herhangi bir yapım eki almamış ve başka bir kelimeyle birleşmemiş sıfatlardır: kolay soru, temiz gömlek, eski mahalle…

2. Türemiş sıfat: İsim ya da fiil köklerine ve gövdelerine getirilen isim yapım ekleriyle oluşturulmuş sıfatlardır: aydınlık günler, tuzlu yemekler, düşünceli insanlar…

3. Birleşik sıfat: Yapısında birden fazla kelime barındıran sıfatlardır: birkaç sandalye, güler yüzlü adam, çantası mavi kadın…

Uyarı: Birleşik sıfatlar anlamca kaynaşmış birleşik sıfatlar ve kurallı birleşik sıfatlar olarak ikiye ayrılır:

C. SIFATLARDA PEKİŞTİRME

Anlatımı çekici hâle getirmek, sıfatların anlamlarını güçlendirmek, kuvvetlendirmek amacıyla sıfatlarda pekiştirme yapılır. Bu tür sıfatlara pekiştirilmiş sıfat denir. Sıfatlarda pekiştirme çeşitli yollarla yapılır.

1. Bir sıfatın ilk iki sesine "m, p, r, s" ünsüzlerinden biri eklenip, oluşan hecenin o sıfatın başına getirilmesiyle oluşur. Ünlüyle başlayan sıfatlarda ilk ünlüye "m, p, r, s" ünsüzlerinden biri eklenir: beyaz>bembeyaz, temiz>tertemiz…

Uyarı: Bazı pekiştirme sıfatları bu kurala uymaz: sapasağlam, yapayalnız, çırılçıplak, çepeçevre…

2. Tekrar yoluyla da anlam kuvvetlendirilebilir. Tekrar edilen kelimeler arasına "mi" soru eki de konabilir: yüce yüce dağlar, büyük büyük evler, yalan yanlış haberler, güzel mi güzel manzara…

Ç. SIFATLARDA KÜÇÜLTME

Sıfatlara "-cik, -çe, -(i)msi, -(i)mtırak" ekleri getirilerek küçültme yapılabilir: genişçe bir oda, ekşimsi elma, daracık oda, mavimtırak çanta…

Haber Yorumları
500
Yazılan yorumlar hiçbir şekilde Haberler.com’un görüş ve düşüncelerini yansıtmamaktadır. Yorumlar, yazan kişiyi bağlayıcı niteliktedir.

Manşet Haberler

title