Özbekistan'da yükseköğretimde rekor büyüme

Son yıllarda yükseköğretim alanında kapsamlı reformlar gerçekleştiren Özbekistan'da üniversite ve öğrenci sayısındaki artışla yükseköğretim sistemi büyümeye devam ediyor.

Özbekistan Yükseköğretim İstatistik Portalı verilerine göre, 2025-2026 eğitim öğretim yılı sonu itibarıyla ülkede faaliyet gösteren 207 yükseköğretim kurumunda öğrenim gören öğrenci sayısı 1 milyon 585 bin 137'ye ulaştı. Böylece üniversite öğrencisi sayısı bir önceki eğitim öğretim yılına göre 152 bin 337 kişi artarak yüzde 10,6 yükseldi.

Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev tarafından imzalanan yükseköğretim sisteminin geliştirilmesine ilişkin kararname doğrultusunda, 2030'a kadar üniversite öğrencisi sayısının 2 milyona çıkarılması hedefleniyor.

Kararname kapsamında en az 10 Özbek üniversitesinin dünyanın en iyi 1000 üniversitesi arasına girmesi için çalışmalar yürütülürken, bilişim teknolojileri, yapay zeka, tıp ve yeşil enerji gibi alanlarda dünyanın önde gelen üniversiteleriyle ortak eğitim programlarının hayata geçirilmesi öngörülüyor.

Dünyanın ilk 100 üniversitesi arasında yer alan yükseköğretim kurumlarının Özbekistan'da şube açmasının teşvik edilmesi, yabancı öğrenci sayısının 5 kat artırılması ve eğitim ihracatından yıllık 200 milyon dolar gelir elde edilmesi de hedefler arasında yer alıyor.

Üniversite sayısı son 10 yılda 2 kattan fazla arttı

Ülkede son yıllarda yükseköğretim sisteminin yeniden yapılandırılması amacıyla kapsamlı reformlar hayata geçirildi. Devlet üniversitelerinin kapasiteleri artırılırken, özel yükseköğretim kurumlarının kurulmasına izin verildi, yabancı üniversitelerin ülkede şube açmaları teşvik edildi ve uluslararası ortak diploma programları yaygınlaştırıldı.

Son 10 yılda 142 yeni üniversitenin açılmasıyla yükseköğretim kurumu sayısı 77'den 207'ye yükseldi. Bunların 101'ini devlet, 74'ünü özel, 32'sini ise yabancı veya uluslararası üniversiteler oluştururken, bu üniversitelerde toplam 46 bin 604 öğretim görevlisi eğitim veriyor.

Üniversite sayısındaki artış, yükseköğretime erişimi de önemli ölçüde genişletti. Üniversiteye yerleşme oranı son 10 yılda yaklaşık yüzde 9'dan yüzde 42'ye yükselirken, bunun sonucunda üniversitelerde eğitim alan toplam öğrenci sayısı 250 binden 1,5 milyona ulaştı.

Son 10 yılda öğrenci sayısı 6 kat arttı

Özbekistan'daki yükseköğretim kurumlarında öğrenim gören öğrenci sayısı son yıllarda dikkat çekici bir artış gösterdi.

2015-2016 eğitim öğretim yılında 250 bin civarında olan üniversite öğrencisi sayısı, 2021-2022 döneminde 808 bine, 2022-2023 döneminde 1 milyon 42 bine, 2023-2024 döneminde 1 milyon 314 bine, 2024-2025 eğitim yılında 1 milyon 432 bin 800'e, 2025-2026 eğitim yılında ise 1 milyon 585 bin 137'ye yükseldi.

Böylece üniversite öğrencisi sayısı son 10 yılda 6 kat artarak ülkenin bağımsızlığından bu yana yükseköğretimde kaydedilen en hızlı büyüme dönemlerinden birine ulaştı.

Öğrencilerin yaklaşık 790 bini örgün eğitim alırken, 630 binden fazlası açık öğretim programlarında öğrenim görüyor. Akşam eğitimi alan öğrenci sayısı 55 bini, uzaktan eğitim görenlerin sayısı ise 37 bini aşıyor. Bu tablo, ülkede yükseköğretimde esnek eğitim modellerinin giderek daha yaygın hale geldiğini ortaya koyuyor.

Yabancı öğrenci sayısı 25 bine yaklaştı

Nüfusunun önemli bölümünü gençlerin oluşturduğu Özbekistan, yalnızca kendi vatandaşları için değil, yabancı öğrenciler açısından da bölgesel bir eğitim merkezi olmayı hedefliyor.

İngilizce eğitim veren programların yaygınlaştırılması, uluslararası diploma programlarının artırılması ve yabancı üniversitelerle geliştirilen işbirlikleri sayesinde ülkedeki yabancı öğrenci sayısı son 10 yılda yaklaşık 20 kat artarak 25 bine yaklaştı.

Özellikle Hindistan, Pakistan, Çin, Rusya, Afganistan ve Orta Asya ülkelerinden gelen öğrenciler, başta tıp, mühendislik, bilişim teknolojileri ve ekonomi olmak üzere farklı alanlarda eğitim almak için Özbekistan'daki üniversiteleri tercih ediyor.

Türkiye ile yükseköğretim işbirliği güçleniyor

Özbekistan ile Türkiye arasındaki yükseköğretim alanındaki işbirliği de son yıllarda önemli ölçüde gelişti. Ortak üniversiteler, çift diploma programları ve akademik işbirlikleri sayesinde iki ülke arasında öğrenci ve akademisyen hareketliliği artarken, ortak bilimsel araştırmalar da çeşitleniyor.

Ülkede İstanbul Sağlık Bilimleri Üniversitesinin Buhara'da kurduğu İbni Sina Tıp Fakültesi ve Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu ile Semerkant Tıp Fakültesi eğitim faaliyetlerini sürdürürken, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) ile Özbekistan Ticaret ve Sanayi Odasının ortak girişimi olan TOBB ETÜ Taşkent Şubesi de öğrenci yetiştiriyor.

Ayrıca Taşkent'te kurulan Uluslararası Türk Devletleri Üniversitesi, Türkiye'deki üniversitelerin eğitim programlarını esas alarak mühendislik, bilişim, sağlık, ziraat, lojistik, ekonomi ve sosyal bilimler alanlarında eğitim veriyor.

"Özbekistan, Orta Asya'nın en büyük yükseköğretim sistemi olma yolunda ilerliyor"

Özbek eğitimci Uluğbek Kasımbekov, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, son yıllarda hayata geçirilen reformların yükseköğretimde önemli bir dönüşüm sağladığını belirterek, "Özbekistan, üniversite sayısı ve uluslararası işbirlikleri bakımından Orta Asya'nın en büyük yükseköğretim sistemi olma yolunda ilerliyor." dedi.

Kasımbekov, son dönemde özel üniversitelerin kurulmasına izin verilmesi, yabancı üniversite şubelerinin açılması ve ortak diploma programlarının yaygınlaştırılmasının yükseköğretime erişimi ciddi ölçüde artırdığını ifade etti.

Uluslararasılaşmanın önemine de işaret eden Kasımbekov, İngilizce eğitim veren programların artması, yabancı akademisyenlerin ülkeye gelmesi ve uluslararası araştırma projelerinin çoğalmasının Özbekistan üniversitelerinin görünürlüğünü artırdığını söyledi.

Kasımbekov, kapasite artışının kalite odaklı politikalar ve uluslararasılaşmayla desteklenmesi halinde Özbekistan'ın gelecek yıllarda yalnızca Orta Asya'nın değil, Avrasya'nın da önemli yükseköğretim merkezlerinden biri haline gelebileceğini ifade etti.

ABD, İngiltere, İtalya, Japonya, Türkiye, Rusya, Malezya ve Singapur başta olmak üzere çok sayıda ülkenin Özbekistan'daki üniversitelerle ortak programlar yürüttüğünü hatırlatan Kasımbekov, bu işbirliklerinin yabancı öğrencilerin ülkeye ilgisini daha da artıracağını sözlerine ekledi.