İran'da "Velayet-i Fakih" Tartışması

İran'da Düzenin Maslahatını Teşhis Komisyonu (DMTK) Başkanı Haşimi Rafsancani, "Ülkedeki Velayet-i Fakih kurumunun tek kişi yerine bir meclis tarafından idare edilmesinin daha uygun olacağını" söyledi.

İran'da yayınlanan Cumhuri İslami Gazetesi'ne konuşan Rafsancani, "Hamaney'den sonra rehberlik makamının kimin eline geçeceği gerçekten endişe verici bir konu. Uygun bir kişinin bulunmaması halinde bir meclis ile yönetilmeli" ifadelerini kullandı.

-"Halkın geneli razı değil"

Ülkenin geleceğiyle ilgili ümitli olmadığını, bu çıkmazı kırmak adına 80 yaşında Cumhurbaşkanı adayı olmak durumunda kaldığını belirten Rafsancani, "Halkın genel çoğunluğu içerisinde bulunduğumuz duruma razı değil. Halk ilkesel olarak devrimi kabul ediyor. Ama ülke meclisinin siyasi işlerini, adalet gücünün adaletsizliğini kabul etmiyor" dedi.

İran devriminden bu yana 35 yılda uygulamada bazı yanlışlıkların yapıldığını belirten Rafsancani, "Evet uygulamada bazı yanlışlıkları görüyorum. Bunlara hiçbir zaman razı olmadım ve sessiz de kalmadım. Fakat rejimin ilkelerine ve rejime hizmet etmeyi gerekli gördüm her zaman ve öyle olması gerektiğini düşünüyorum" dedi.

-"Uzmanlar Meclisi görevini yerine getirmeli"

Halkın temsilcisi olan Uzmanlar Meclisi'nin halkın görüşlerini yansıtması gerektiğini dile getiren Rafsancani,"Eğer bunu yerine getirmezler ise halka karşı sorumlu olurlar" şeklinde konuştu.

Uzmanlar Meclisi Başkan Yardımcısı Rafsancani sözlerine şöyle devam etti:

"Uzmanlar Meclisi'nde Rehber'i ve bu makama bağlı kurumları inceleme ve aynı meclise bu konuda rapor yazmakla görevli on kişiden oluşan 'İnceleme Komisyonu' bulunmaktadır. Bu komisyon aynı zamanda Rehber'i veya ona bağlı kurumların yöneticilerini sorulacak sorulara cevap vermeleri üzerine davet eder. Kanunda yer aldığı üzere rehberlik makamına bağlı bazı kuruluşların yöneticilerini yaptıkları faaliyetlerle ilgili bilgi vermeleri için defalarca davet ettik. Ama gelmediler. Mesela Radyo ve Televizyon Kurumu Başkanı'nın gelmesi için davette bulunduk. Bir süre sonra kendileri gelmeyeceklerini söylediler. Hepsine gelmelerini söyledik ama hiç biri gelmedi".

-Rehberlik Makamı yerine şura

Eski Cumhurbaşkanı Rafsancani, "İmam Humeyni hayattayken anayasa maddeleri tartışmaları arasında Humeyni'den sonra Rehberlik Makamı'nın beş kişiden oluşan bir şura olması gündeme gelmişti. Belki idarede bazı zayıflıklar olabilirdi ama halk nazarında daha tatmin edici bir yönetim tarzı olurdu" değerlendirmesinde bulundu.

Rafsancani şunları kaydetti:

"İmam Humeyni'nin vefatından sonra Ayetullah Hamaney, Ayetullah Musevi Erdebili ve Ayetullah Meşkini'yi Rehberlik Şurası için önermiştik. Bunların şurayı oluşturmasını dile getirmiştik. Bu konuyu Uzmanlar Meclisine taşıdık. Rehberlik makamının bir kişiden mi yoksa bir şuradan mı olması konusunu oylamaya sunduk. Fakat Rehberin bir kişiden olması yönündeki oylar yüksek çıktı. Yine Rehberin sürekli mi yoksa belirli bir süre mi makamda kalmasıyla ilgili tartışmalarda Hamaney bile şiddetle Rehberin sürekli bir kişi olmasına karşıydı. Fakat oylamada bu görüşü savunanların oyları az çıktı."

-Velayet-i Fakih kurumu nedir?

İran'da Şahlık rejiminin son bulduğu 11 Şubat 1979 halk devriminin ardından aynı yılın Aralık ayında düzenlenen referandum ile kabul edilen yeni anayasa ile ülkenin rejimi "Velayet-i Fakih esaslı İslam Cumhuriyeti" olarak ilan edilmişti.

Şii mezhebinin inanç esaslarına göre "Yeryüzünde gerçek adaleti, bir gün dünyaya geri dönmesi beklenen Hazreti Muhammed'in 12'nci kuşaktan torunu Mehdi'nin gerçekleştireceğine" inanılıyor.

Ayetullah Humeyni, "İslam'da Hükümet" adlı eserinde yeryüzündeki egemenlik hakkının Mehdi'nin vekili olarak Şii din adamlarına (Fakihlere) ait olduğunu teorize etti. 1979'dan vefatına kadar yönetimi elinde bulunduran İmam Humeyni'nin 1989'daki ölümünün ardından Ayetullah Ali Hamaney, İran rejiminin en üst makamı olan Velayet-i Fakih kurumunu temsilen "Devrim Rehberi" ve "Veliyy-i Fakih" sıfatlarıyla ülkeyi yönetiyor.

İran dini lideri "Rehber", İran İslam Cumhuriyeti'nin genel politikalarının tanımlanmasından ve denetiminden sorumlu olmakla birlikte silahlı kuvvetlerin Başkomutanı olup, askeri istihbaratı ve güvenlik operasyonlarını kontrol etmekte ve savaş açmada veya barış kabul etmede tek yetkili konumda bulunuyor.

Yargının, devlet radyo ve televizyonunun, polis kuvvetlerinin, silahlı kuvvetlerin baş yöneticileri ve 12 üyeli Anayasa Koruma Konseyi'nin 6 üyesi de Hamaney tarafından atanıyor.

Üyeleri doğrudan halk tarafından seçilen Uzmanlar Meclisi ise, 86 din aliminden oluşuyor. Uzmanlar Meclisi, İran'ın en önemli otoritesi olan "Rehber"in atanması ve denetlenmesi, Rehber'in ölmesi halinde yeni dini lideri belirleme görevlerini yürütüyor. Bugünkü Rehber Ayetullah Ali Hamaney'in atanması da 1989'da Uzmanlar Meclisi tarafından yapılmıştı.