Türkiye'nin tepki gösterdiği Fransa ve Kıbrıs askeri anlaşması neleri öngörüyor?

Milli Savunma Bakanlığı, Fransa'nın Kıbrıs'a asker konuşlandıracağına yönelik açıklamalara tepki göstererek, "bu tür girişimlerin mevcut hassas dengeyi bozma ve gerilimi artırma riski" taşıdığını söyledi.

Fransız askeri birliklerinin Kıbrıs'ta insani ve operasyonel görevler kapsamında konuşlandırılmasını düzenleyen Statü Anlaşması'nın (SOFA) Haziran ayında imzalanması bekleniyor.

Anlaşmanın duyurulması adanın kuzeyindeki Türk yönetiminin de tepkisini çekti.

Başbakan Ünal Üstel, Fransız askerlerinin bölgeye konuşlandırılacağı açıklamasının, "son derece tehlikeli, provokatif ve kabul edilemez bir adım" olduğunu söyledi.

Kıbrıs Gazetesi'ne göre, Üstel 27 Nisan'da, "Bir yandan yeni bir müzakere sürecinden bahseden Hristodulidis ve zihniyeti, diğer yandan Kıbrıs Türk Halkı'nı yok saymakta ve görmezden gelmektedir. Bu çelişkili tutum, onun gerçek niyetini açıkça ortaya koymaktadır" dedi.

Peki Kıbrıs ve Fransa arasındaki anlaşma hakkında neler biliniyor, iki ülke arasındaki ilişkiler son dönemde nasıl değişti?

MSB: 'Gerilimi artırma riski taşıyor'

Milli Savunma Bakanlığı 30 Nisan'daki haftalık basın bilgilendirme toplantısında Kıbrıs ve Fransa arasındaki anlaşmaya da değindi.

Açıklamada, "Fransa tarafından Güney Kıbrıs'a asker gönderileceğine yönelik açıklamaların hangi somut güvenlik ihtiyacına dayandığı belirsizliğini koruyor" denildi.

"Bu tür girişimlerin mevcut hassas dengeyi bozma ve gerilimi artırma riski olduğu" belirtildi.

Bakanlık, "Bu tür girişimlerin Güney Kıbrıs Rum Yönetimi açısından da gelecekte güvenlik riskleri doğurabileceğini ve bölgesel istikrarı zedeleyebilecek adımlardan kaçınılması gerektiğini bir kez daha ifade ediyoruz" diye ekledi.

Kıbrıs ve Fransa arasındaki anlaşma neleri öngörüyor?

ABD merkezli Yunan diaspora yayını National Herald'ın 27 Nisan tarihli yayınına göre, Kıbrıs Cumhurbaşkanı Nikos Hristodulidis katıldığı bir etkinlikte anlaşmanın bakanlar düzeyinde Haziran ayında imzalanmasının planlandığını söyledi.

Cumhurbaşkanı, Avrupa Birliği'nin Avrupa İçin Güvenlik (SAFE) programı çerçevesinde Kıbrıs Cumhuriyeti'ne tahsis edilen 1,2 milyar euroluk kaynak doğrultusunda hükümetin, Fransız şirketleri ile gelişmekte olan Kıbrıs savunma sanayisi arasında sinerji yaratmak için çalıştığını belirtti.

Kıbrıs merkezli Phileleftheros gazetesinin hükümet kaynaklarına dayandırdığı habere göre ise uygulamada anlaşma dört ana alanı kapsıyor.

Bunlar askeri koordinasyon ve birlikte çalışabilirlik; savunma teknolojileri, tedarik ve sanayi bağlantıları; ortak tatbikatlar, stratejik diyalog ve personel değişimleri. Buna ek olarak her iki ülkenin topraklarında faaliyet gösteren güçlere yönelik idari ve hukuki düzenlemeler içeriyor.

Habere göre anlaşma karşılıklılık esasına dayanıyor. Aynı zamanda Fransa'da eğitim gören veya Fransız gemilerinde görev yapan Kıbrıslı personel için de hukuki bir çerçeve sağlıyor.

İşbirlikleri derinleşiyor

SOFA anlaşması, Hristodulidis ile Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un Paris'teki Élysée Sarayı'nda aralık ayında gerçekleştirdiği görüşmede imzalanan Stratejik Ortaklık Anlaşması'nı izliyor.

Güncellenmiş stratejik ortaklık anlaşması savunma, enerji, güvenlik, inovasyon ile eğitim alanlarında işbirliği için bir çerçeve oluşturuyor. Ortaklık kapsamında 2026–2030 dönemini kapsayan bir eylem planı da mevcut.

Phileleftheros yayınına göre bu anlaşma kapsamında Kıbrıs'ın Mari Deniz Üssü'nün modernizasyonu ve büyük bir savunma tedarik anlaşması öne çıkıyordu.

Bu modernizasyon sayesinde üssün, daha büyük savaş gemilerini barındırabilecek kapasiteye ulaşması planlanıyor.

Ayrıca anlaşma kapsamında, Avrupa Birliği'nin SAFE programı çerçevesinde Kıbrıs Cumhuriyeti'nin talep ettiği savunma ekipmanlarının %85'inin Fransız savunma sanayisi tarafından karşılanması öngörülüyor.

Kıbrıs eş zamanlı olarak Fransız savunma şirketleriyle tedarik görüşmeleri yapıyor.

Kıbrıs basınına göre Griffon zırhlı personel taşıyıcıları ve Serval hafif taktik araçlarının satın alınmasına yönelik görüşmeler sürerken, mevcut VAB zırhlı birliklerinin de modernize edilmesi planlanıyor.

'Fransa ile ilişkiler en yakın düzeyde'

26 Nisan'da Kıbrıs basınına konuşan Hükümet Sözcüsü Konstantinos Letymbiotis, SOFA anlaşmanın özellikle savunma ve güvenlik alanlarında Fransa ile Kıbrıs arasındaki işbirliğini derinleştirmede "bir sonraki adımı" temsil ettiğini söyledi.

Letymbiotis, Fransa ile ilişkilerin "en yakın düzeyde" olduğunu belirtti. Yakında imzalanacak SOFA anlaşmasının "insani askeri iş birliğini ve bölgesel düzeyde ortak eylemi güçlendireceğini" ifade etti.

Fransa, İran savaşının 28 Şubat'ta patlak vermesinden kısa bir süre sonra Kıbrıs'a yönelik insansız hava aracı saldırısının ardından Charles de Gaulle uçak gemisi görev grubunu bölgeye konuşlandırdı.

Emmanuel Macron da, "Kıbrıs'a saldırı aslında tüm Avrupa'ya saldırı anlamına gelir" ifadelerini kullanmıştı.

Kıbrıs'ta hangi ülkelerin askeri var?

Kıbrıs, yeryüzünde silahlanmanın en yüksek olduğu bölgeler arasında sayılıyor.

Yaklaşık 10 bin kilometrekare yüz ölçümüne sahip adada aralarında Türkiye, Yunanistan, İngiltere ve Birleşmiş Milletler (BM) askerlerinin de olduğu altı askeri güç yer alıyor.

Adanın kuzeyinde Türk Silahlı Kuvvetleri'ne bağlı yaklaşık 40 bin askerin görev yaptığı belirtiliyor.

Kıbrıslı Türklerden oluşan Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığı da bu bünyede görev alıyor.

Dünya Bankası'nın 2020 verilerine göre adanın uluslararası kabul gören hükümeti olan Kıbrıs Cumhuriyeti'nin silahlı kuvvetlerinde ise 13 bin aktif personel görev alıyor.

Resmi kaynaklara göre Yunanistan'ın adada 950 askeri bulunuyor.

Kıbrıs Cumhuriyeti topraklarında ayrıca İngiltere'ye ait iki egemen üs bölgesi var.

Bu bölgelerdeki en önemli tesisler Akrotiri ve Dhekelia askeri üsleri. Resmi verilere göre Kıbrıs'taki üs bölgelerinde askeri personel ve yakınları olmak üzere toplam 3.800 İngiliz yaşıyor.

Adada ayrıca çatışmayı önlemek adına bir BM Barış Gücü'de bulunuyor. İki kesim arasındaki tampon bölgeden sorumlu barış gücünde yaklaşık bin asker bulunuyor.

İngiltere ve Yunanistan ile adadaki üç garantör devletten biri olan Türkiye, 1974'te Türklerin güvenliğinden sorumlu olduğunu söyleyerek Kıbrıs'a asker gönderdi.

Türkiye'nin "Barış Harekâtı" adını verdiği müdahale uluslararası toplum tarafından "işgal" olarak tanımlanıyor.