Reşat Aydın Yazıları

Reşat Aydın
Reşat Aydın
Yazarın Profili
17.11.2026 14:12

Konya’da Aşgâh Açılıyor, Selçuklu Ocağından Bugünün Sofrasına

Haber Detay Image

Prof. Dr. Yılmaz Seçim’in Konya’da açacağı Aşgâh, Selçuklu başkentinin ocak kültürünü yeniden gündeme taşıyor. Âteşbâz-ı Velî’nin kazanından Konya etli ekmeğine hangi ustalıklar bugüne ulaştı?

Konya’da bir gün mutfakta odun tükenir. Kazanın başındaki Yûsuf, durumu Mevlânâ’ya bildirir. Mevlânâ latifeyle ayaklarını kazanın altına uzatmasını söyler. Menkıbeye göre Yûsuf’un ayaklarından çıkan ateşle aş pişer. Mevlevî geleneğinin Âteşbâz-ı Velî diye andığı Yûsuf b. İzzeddin’in hikâyesi böyle anlatılır. Bu menkıbeyi her okuduğumda kazan başında yemeğin kıvamını sabırla bekleyen, ardından pişirdiği aşı başkalarıyla paylaşan ustayı düşünürüm. Aşk ateşinde pişen aş, benim için bu emeği anlatır.

Yüzyıllar sonra yine Konya’da, Prof. Dr. Yılmaz Seçim hocamız Aşgâh adını verdiği restoranını açmaya hazırlanıyor. Davetiyede “ Kebap | Konya Mutfağı” yazıyor. O satırı okuduğumda aklıma közü yayıp eti çevirmek için doğru anı bekleyen usta geldi. O birkaç saniyelik bekleyişin ardında yılların tecrübesi vardır. Konya’nın mutfak hikâyesinde benim izini sürdüğüm de bu pişirme bilgisi.

Selçuklu kazanından Osmanlı ve Safevî sofralarına

Tutmaç Horasan’dan Anadolu’ya uzanan kayıtlarda, herise ise Osmanlı ve Safevî yazmalarında karşımıza çıkıyor.

Konya, 12. ve 13. yüzyıllarda Anadolu Selçuklu Devleti’nin başkentiydi. Bu şehrin sofrasını anlamak için Oğuzların Kınık boyundan gelen Selçukluların Horasan’dan Anadolu’ya uzanan dünyasına bakıyorum. Kâşgarlı Mahmud’un kayda geçirdiği tutmaç, Büyük Selçuklu hükümdarı Tuğrul Bey’e dair bir anlatıda ve Anadolu Selçuklu dönemi kaynaklarında da yer alır. Bu kayıtları okurken bir şef olarak şunu merak ediyorum. Yemek yeni bir coğrafyaya ulaştığında aşçı elindeki ürünle reçeteyi nasıl değiştirir, ustasından öğrendiği hangi pişirme usulünü sürdürür?

Kitap çalışmamda bu sorunun peşinden Bağdâdî, Şirvânî, Bâverçî ve Nûrullah’ın kayıtlarına gidiyorum. Bağdâdî tariflerini Arapça yazdı. Osmanlı hekimi Şirvânî, bu tarifleri Türkçeye aktarırken kendi bildiği reçeteleri ekledi ve yemeklerin sağlıkla ilişkisini ele aldı. Safevî dönemi aşçıları Bâverçî ile Nûrullah ise mutfak bilgilerini Farsça kaydetti. Bu metinler, Arap harflerine dayanan ortak bir yazı geleneği içinde kaleme alındı. Dönemin İslâm Türk devletlerinin resmî yazışmalarında da bu alfabe geleneği kullanılıyordu. Selçuklu divanında Farsça, Osmanlı devlet yazışmalarında Osmanlı Türkçesi öne çıkıyordu.

Şirvânî’nin kayıtlarında tandırda pişen herise çeşitlerini okuyoruz. Bâverçî’nin kayıtlarında da herise var. Şirvânî’nin mantı tarifindeyse aşçının elini adım adım takip edebiliyoruz. Hamuru açıyor, iç harcı koyuyor, kenarlarını kapatıyor ve suda pişiriyor. Bugün Anadolu’nun hingeli ile Azerbaycan’ın yaprak hingelini düşünürken hamuru ince açma ve pişerken kıvamını koruma bilgisinin farklı reçetelerde nasıl yaşadığını görüyorum. Osmanlı ve Safevî sofraları arasındaki bağ, yemek adları kadar aşçının hamuru, kazanı ve ateşi nasıl kullandığında da okunuyor.

Bâverçî’nin malzeme ölçüsünü, kullanılacak kabı ve sunum biçimini yazıya geçirmesi, ocağın başındaki ustalığın kuşaklar boyunca nasıl aktarılabildiğini gösteriyor. Ben bu yazmaları Türk gastronomisinin üretkenliğinin doruğa çıktığı dönemlerin belgeleri olarak okuyorum. Bugün bir reçeteyi ekibime öğretirken aynı ayrıntılara dikkat ediyorum. Daha büyük bir kazanda pişirirken ateş ne zaman kısılacak? Porsiyon sayısı arttığında aynı kıvam nasıl korunacak?

Avrupa’da Türk mutfağı modası

Türk mutfağının Avrupa’da moda oluşunun izini, 10. yüzyılda Avrupalı seyyah ve elçilerin günlüklerine kaydettikleri Türk sofrası ve beslenme alışkanlıklarına dair notlarda sürmek mümkün. Bu notlarla başlayan merak, 17. yüzyılda Avrupa’da Türk yiyecek ve içeceklerine duyulan büyük ilgiye dönüştü.

Âteşbâz-ı Velî’nin ocağından bugünün mutfağına

Mevlevî mutfağında kazan başı, sabrın ve iş bölümünün de öğrenildiği yerdi.

Konya’daki Mevlevî dergâhında aşçı dede, kazancı dede, meydancı dede ve bulaşıkçı dede hizmetin sorumluluğunu paylaşırdı. Kazanın hazırlanmasından kullanılan kapların temizlenip yerine kaldırılmasına kadar her işin bir sırası vardı. Âteşbâz adı, sonraki dönemlerde bu görevi üstlenenler için de kullanıldı. Menkıbede ocağın başında gördüğümüz Yûsuf’un hatırası böylece dergâhın günlük mutfak düzeninde yaşamaya devam etti.

Bugünün profesyonel mutfağında bu iş bölümünün değerini yoğun serviste görüyorum. Izgaradaki usta közü ayarlarken hazırlık ekibi sıradaki siparişle ilgilenir, servis ekibi tabağı misafire sıcak ulaştırır. Mutfak mühendisliği dediğim bilgi, ısıyı, zamanı ve ekibin işini birlikte yönetirken kendini gösterir. Bir gence ateşi ne zaman kısacağını söylemek kolaydır. O anı etin yüzeyinden, kazanın sesinden ya da hamurun renginden nasıl anlayacağını göstermek sabır ister.

Şeflikten akademiye, Konya’nın ustalık birikimi Aşgâh’ta

Konya etli ekmeğinin geçmişine baktığımda, Selçuklu mutfağının etli yaprak kömeci geleneğinin izini görüyorum.

Prof. Dr. Yılmaz Seçim hocamız, profesyonel mutfaklarda şeflik yaparak edindiği deneyimi gastronomi araştırmalarına taşıyan bir akademisyen. Necmettin Erbakan Üniversitesi Gastronomi ve Mutfak Sanatları Bölüm Başkanı ve Türkiye Gastronomi Federasyonunun kurucu genel başkanı olarak Türk mutfak kültürünün araştırılması ve gelecek kuşaklara aktarılması için emek veriyor.

Yılmaz Seçim hocamızın Konya mutfağına dair yazılı kaynakları inceleyerek bu şehrin mutfak bilgisini kayda geçirmesini mesleğimiz adına çok kıymetli buluyorum. Ben de kendi araştırmalarımda bugünkü Konya etliekmeğini, Selçuklu mutfağının etli yaprak kömeci geleneğinin bir devamı olarak okuyorum. Bu bağı, ince açılan hamurun etle buluşup birlikte pişirilmesinde görüyorum. Bu bilgiyi yazılı kaynaklar üzerinden gelecek kuşaklara aktarmak, genç aşçıların bugün fırına verdikleri etliekmeğin geçmişini de tanımalarına imkân veriyor.

Aşgâh’ın açılışını, Yılmaz Seçim hocamızın şeflik tecrübesiyle araştırmacı birikiminin Konya sofrasında buluşması olarak görüyorum. Konya için gastronomi açılımının mutfaktaki karşılığı da bence burada. Şehre gelen misafir, önündeki yemeğin hangi ürünle ve hangi usulle hazırlandığını öğrenebilsin. O mutfakta yetişen genç aşçı, öğrendiği pişirme bilgisini bir gün kendi çırağına gösterebilsin. Dilerim Aşgâh’ın sofrasında Konya’nın yemekleriyle birlikte bu ustalığın hikâyeleri de anlatılır. Kıymetli hocamıza ve Aşgâh ekibine hayırlı olsun.

Açılış bilgisi

21 Kasım 2026 Cumartesi, saat 11.00

Hocacihan Mahallesi, Çevre Yolu Caddesi No. 15, Selçuklu/Konya

Yazarın Yazıları