Pınar Dağ AYABAKAN Yazıları

Pınar Dağ AYABAKAN
Pınar Dağ AYABAKAN
Yazarın Profili
08.11.2026 11:06

Toplumun Yeni Sorunu: Sorumluluk Almadan Hak Talep Etmek

Haber Detay Image

İnsan, kendisine yapılan haksızlığı yıllarca unutmaz. Fakat başkasına yaşattığı haksızlığı, çoğu zaman birkaç makul gerekçenin ardına saklayabilir.

Belki de insanın vicdanıyla arasına koyduğu ilk mesafe burada başlar: Kendisine yapılanı adaletsizlik, başkasına yaptığını ise haklı bir davranış olarak görmeye başladığında.

Bugün herkes adalet istiyor. Herkes saygı bekliyor, anlaşılmayı, önemsenmeyi ve hakkının teslim edilmesini talep ediyor.

Peki, herkesin bu kadar haklı olduğu bir toplumda, bunca haksızlık nasıl mümkün olabiliyor?

Asıl üzerinde düşünmemiz gereken soru belki de budur.

Çünkü hak talep etmek, insan olmanın doğal bir sonucudur. Ancak sorumluluk üstlenmek, insanın kendi sınırlarının ötesinde başka hayatların da var olduğunu kabul etmesini gerektirir.

Sanki haklarımız bize, sorumluluklarımız başkalarına aitmiş gibi yaşıyoruz.

Trafikte kendisine yol verilmediğinde öfkelenen insan, bir başkasının hakkını ihlal ederken aynı duyarlılığı göstermeyebiliyor. Çocuğundan saygı bekleyen yetişkin, onun düşüncelerini dinlemeye tahammül edemiyor. Toplumsal adaletsizliklerden yakınan birey, kendi menfaatine dokunmayan haksızlıklar karşısında sessiz kalabiliyor.

Ve bütün bunların ortasında insan, kendisini hâlâ adil biri olarak tanımlayabiliyor.

İşte meselenin en düşündürücü tarafı da bu.

İnsan bazen kötülüğü seçtiği için değil, yaptığı kötülüğü kendisine yakıştırmadığı için vicdanından uzaklaşır.

Aristoteles’in adalet anlayışında insanın erdemi, yalnızca kendisiyle kurduğu ilişkide değil, başkalarına karşı davranışlarında da anlam kazanır. Adalet, insanın kendi çıkarlarının dışına çıkabildiği ölçüde toplumsal bir değer hâline gelir.

Kant’ın ahlak düşüncesi ise bizi daha zor bir soruyla karşı karşıya bırakır: Kendi davranışlarımızın dayandığı ilkelerin herkes tarafından uygulanmasını gerçekten isteyebilir miyiz?

Bu soru, insanın kendisine tanıdığı ayrıcalıklarla yüzleşmesini gerektirir.

Çünkü kendimiz için makul gördüğümüz her davranışı başkaları da yaptığında ortaya çıkacak dünyayı kabul edemiyorsak, sorun yalnızca toplumsal düzende değil, kendi ahlaki tutarlılığımızdadır.

Elbette insan hakları, sorumluluklarını yerine getirenlere verilen bir ödül değildir. İnsan, yalnızca insan olduğu için temel haklara sahiptir. Ancak bu hakların varlığı, başkalarının haklarını gözetme yükümlülüğümüzü ortadan kaldırmaz.

Bir toplumun gerçek olgunluğu da burada kendisini gösterir.

Adaletin yalnızca mahkeme salonlarında arandığı, fakat gündelik hayatın küçük ilişkilerinde unutulduğu bir yerde hukuk düzeni varlığını sürdürebilir; ancak insanlar arasındaki güven giderek aşınır.

Çünkü toplumsal çözülme her zaman büyük felaketlerle başlamaz.

Bazen tutulmayan bir sözle, görmezden gelinen bir haksızlıkla, başkasının emeğini önemsiz saymakla başlar. Küçük görülen bu davranışlar zamanla alışkanlığa, alışkanlıklar ise bir toplumun görünmeyen ahlakına dönüşür.

Ve insan, tekrar ettiği davranışları sorgulamamaya başladığında, yanlış olanı da normal kabul etmeyi öğrenir.

Belki de bir toplum için en büyük tehlike, insanların yanlış yapması değil; yanlışı artık yanlış olarak görmemesidir.

Bugün haklarımızı savunmaktan vazgeçmemiz gerekmiyor. Aksine, haklarımızı savunurken başkalarının haklarını da aynı kararlılıkla korumayı öğrenmemiz gerekiyor.

Çünkü sorumluluk, insanın özgürlüğüne konulmuş bir engel değil; o özgürlüğün başkalarının hayatında haksızlığa dönüşmesini önleyen ahlaki sınırdır.

Bir insanın adalet anlayışını anlamak istiyorsak, yalnızca haksızlığa uğradığında nasıl davrandığına değil, haksızlık yapabilecek güce sahip olduğunda neyi tercih ettiğine de bakmalıyız.

Asıl karakter orada görünür.

Kimsenin görmediği yerde gösterilen dürüstlükte, kimsenin hesap sormayacağı bir durumda korunan hakta, insanın kendi çıkarından vazgeçerek savunduğu ilkede...

Belki de artık birbirimize ne kadar haklı olduğumuzu anlatmaktan önce, ne kadar adil davrandığımızı sormalıyız.

Çünkü insanın kendi haklılığına duyduğu sarsılmaz inanç, bazen gerçeği görmesinin önündeki en büyük perdeye dönüşebilir.

Ve unutmayalım:

Vicdan, insanın kendisini haklı çıkardığı yerde değil, kendi haklılığından şüphe edebildiği yerde konuşmaya başlar.

Bir toplumun adaleti de herkesin kendisini haklı gördüğü yerde değil, insanların başkalarına karşı sorumluluklarını hatırladığı yerde kök

Yazarın Yazıları