Külli ve Cüzi İrade nedir? Külli ve Cüzi İrade arasındaki farklar nelerdir? Cüzi irade nasıl kullanılır?

Külli İrade Allah'u Teala'nın belirlediği, kulun kendi seçmediği ve kader olarak yaşadığı irade olarak açıklanmaktadır. Cüz'i irade ise kaza ve kader sınırları çerçevesinde hareket imkânı tanıyan özgür iradedir. Külli irade nedir? Cüzi irade nedir? Külli irade ile cüzi irade arasındaki farklar nelerdir? Külli irade ne anlamda kullanılmaktadır? Cüzi irade nasıl kullanılır? Kimler cüzi irade sahibidir? Cüzi irade ve külli irade örnekleri nelerdir? İşte detaylar haberimizde...

KÜLLİ İRADE NEDİR?

Külli İrade Allah'u Teala'nın belirlediği, kulun kendi seçmediği ve kader olarak yaşadığı irade olarak açıklanmaktadır. Bu manada Allahu Teala hiçbir kuluna zulüm ve eziyet etmek istememektedir. Kullarını imtihan etmek için bazısını yoksul bazısını zengin var etmektedir. İnsanlar inkar noktasında başlarına gelen her durumu Allah'ın yazdığı kader olarak düşünmektedir. Oysaki kader Allahu Tealanın külli iradesiyle yaşamın ana hatlarını var etmesiyle mümkün olan bir iradedir.

CÜZİ İRADE NEDİR?

Cüz'i irade, İslam dinine göre (akaid, kelam) insanlara verilmiş olan ve kaza ve kader sınırları çerçevesinde hareket imkânı tanıyan özgür iradedir. Cüz'i kelimesi Arapça ve Osmanlı Türkçesi'nde kısmi anlamına gelir. Buna karşılık Külli irade yani Allahın iradesi herhangi bir sınırla bağlı değildir ve cüz'i iradenin üstünde yer alır.

İnanç teorisyenleri insana seçim hakkının verildiği ve insanların cüz'i irade ismini verdikleri bu seçim hakkından dolayı sorumlu olduklarını ifade ederek sorunu çözmeyi amaçlamışlardır. Teolojik olarak bakıldığında bu durum bir çelişki oluşturmaktadır. Allah'ın sonsuz iradesi insanların sınırlı iradesiyle çelişir. Çünkü insan iradesinin var olduğu bir düşüncede Allah'ın bu iradeye karşı gelememesi gerekir. Gel gör ki kelamcılar cüzi iradeyi Allah'ın insanlara tanıdığı bir ayrıcalık olarak görmektedirler. Zaten İslam dininde Kur'an'da da bahsedildiği gibi Allah dilediğini yoldan çıkarma dilediğini de kendi yoluna sokma hakkı vardır. Kelamcılar bu fikirden yola çıkarak cüzi iradenin Allah'ın denetiminde olan bir hak olarak görürler.

Buna bağlı olarak cüzi irade sadece insanoğluna verilmiştir, diğer mahlûkatta ve Meleklerde irade yoktur. İslam dinine göre insanın sorumluluğu da kendisine cüz'i irade verilmiş olmasından kaynaklanmaktadır. Buna göre cüz'i irade insanın kendi yaptıklarıyla kaderini belirlemesidir. Külli irade ise Allah'ın belirlediği kader olarak ifade edilmektedir.

CÜZİ VE KÜLLİ İRADE ÖRNEKLERİ NELERDİR?

Cüzi irade, Allah'ın sınırsız iradesinin karşısında insanlara verilen ve sınırlı olan iradeyi ifade eder. İnsanların kendi iradeleri bulunmasına rağmen bu irade sınırlar çerçevesinde bulunan cüzi bir iradedir.

İnsanın yaşantısı içerisinde seçim yaptığı tercihleri bulunur. İnsanın tüm yaşantısı boyunca bazı kararlar alması ve seçimler yapması gerekir. Verilen kararlar arasında ise tercih edilen meslek seçimi, eş seçimi ve arkadaşların seçilmesi gibi konular insanın kendi cüzi iradesini ifade etmek için kullanılır.

Külli irade ise ilahi idareyi ifade etmek için kullanılır. Sonsuz irade ve sonsuz dileyebilme olarak ifade edilen külli irade ise yalnızca Allah'a mahsus olan iradeyi ifade etmektedir. İnsanların ise iradesi sınırlıdır ve sadece cüzi miktarda seçim yapma hakları bulunmaktadır. Cüzi irade kelimesinde kullanılan cüzi kelimesi, Arapça da kısmi anlamında kullanılmaktadır.

Yaratılan canlılar içerisinde sadece insanlara irade verilmiştir. İnsanların kendi yaptıkları seçimler doğrultusunda yaşantılarını yönlendirmeleri cüzi irade olarak ifade edilmektedir. Külli irade ise kader olarak ifade edilebilecek olan sınırsız idareyi ifade etmek için kullanılmaktadır.

AYETLER

Bu konudaki Kur'an ayetleri şöyledir:

"Bir şeyi(n olmasını) dilediği zaman, O'nun emri, ona sâdece "Ol!" demektir, (o da) hemen oluverir." (Yâsin, 82)

"...Şübhesiz ki Allah, ne dilerse hükmeder." (Mâide,1)

"Gökler ve yer durdukça orada ebedî olarak kalıcıdırlar; ancak Rabbinin dilediği müstesnâ.Çünki Rabbin, ne dilerse hakkıyla yapandır." (Hûd, 107)

"Rabbin ise, dilediğini (dilediği gibi) yaratır ve seçer. Onların (o kulların, bu yaratılışta) seçme hakkı yoktur. Allah (onların) ortak koşmakta oldukları şeylerden pek münezzeh ve pek yücedir."(Kasas, 68)

Külli irade de insanın cüzi iradesinin rolü yoktur.

Mesela, vücudumuzdaki kan dolaşımı ve hücrelerin çoğalıp ölmeleri gibi biyolojik faaliyetler ya da insanın ne zaman ve nerede doğacağı, cinsiyeti , anne-babasının kim olacağı gibi…

Yine insan dışında kainatta olmuş ve olacak olan her şey Cenab-ı Hakk'ın külli iradesinin neticesidir. Kainattaki düzen, mevsimler, samanyolu, galaksiler, mevcudat vs. meydana gelen olaylar Cenab-ı Hakk'ın külli iradesiyle gerçekleşir. Buna "sünnetullah" da denir.