Serpin Alparslan Yazıları

Serpin Alparslan
Serpin Alparslan
Yazarın Profili
17.11.2026 12:07

DÜNYA YEŞİLE DÖNÜYOR, FATURAYI KİM ÖDEYECEK?

Haber Detay Image

Dünya iklim krizine çözüm arıyor. Ancak temiz enerjiye geçişin maliyeti, gelişmiş ülkelerle gelişmekte olan ekonomiler arasında yeni bir mücadeleye dönüşüyor. Peki, Türkiye bu dönüşümün neresinde?

Dünya bir yandan savaşlarla, enerji krizleriyle ve ekonomik belirsizliklerle mücadele ederken diğer yandan gezegenin geleceğini kurtarmanın yollarını arıyor.

Bu kez dünyanın gözü Antalya'da.

Türkiye'nin ev sahipliğinde 9-20 Kasım tarihlerinde düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31'de yaklaşık 200 ülkenin temsilcileri iklim krizine çözüm arıyor.

Ancak bu toplantının arkasında çok daha büyük bir ekonomik mesele var.

Dünyayı kirletenlerle, iklim değişikliğinin bedelini ödeyenler aynı ülkeler değil.

Sanayi devriminden bu yana büyümesini kömür, petrol ve doğal gaz üzerine kuran gelişmiş ekonomiler bugün temiz enerjiye geçiş çağrısı yapıyor. Buna karşılık sanayileşmesini henüz tamamlayamamış ülkelerden de aynı dönüşümü gerçekleştirmeleri bekleniyor.

Peki, bu dönüşümün finansmanını kim sağlayacak?

YEŞİL DÖNÜŞÜMÜN TRİLYON DOLARLIK HESABI

Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nın 2026 raporuna göre, gelişmekte olan ülkelerin yalnızca iklim değişikliğinin etkilerine uyum sağlayabilmek için 2035 yılına kadar yıllık yaklaşık 305 milyar dolara ihtiyacı var.

Buna karşılık gelişmiş ülkelerden gelişmekte olan ülkelere aktarılan uluslararası kamu uyum finansmanı 2024 yılında yaklaşık 28 ila 32 milyar dolar seviyesinde kaldı.

Bu tabloyu son Rotamız Ekonomi yayınında konuğum olan Boğaziçi Üniversitesi İklim Değişikliği ve Politikaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Levent Kurnaz ile de değerlendirdik.

Kurnaz, ülkelerin ekonomik çıkarlarını öncelediğini ve verilen taahhütlerin yerine getirilmeyeceğini savunarak zirveden sonuç alınacağına inanmadığını söyledi.

Fosil yakıtlardan vazgeçme konusunda neden uzlaşılamadığını sorduğumda ise iklim krizinin çözümü için 300-400 trilyon dolarlık bir kaynağın gerektiğini ifade etti. Küresel sıcaklık artışında 1,5 derece eşiğine dikkat çekerek dünyanın 2 derece sınırına doğru ilerlediği uyarısında bulundu.

Asıl çelişki de burada. Dünya iklim krizinin tehlikesini biliyor ama ülkeler ekonomik çıkarlarından vazgeçmeye yanaşmıyor.

COP31'de gelişmekte olan ülkelere yönelik yıllık uyum finansmanının 2035'e kadar en az 120 milyar dolara çıkarılması tartışılıyor. Ancak bu tutar bile ihtiyaç duyulan kaynağın oldukça altında.

Üstelik önemli bir soru halen yanıtsız: İklim finansmanı yardım mı olacak, yatırım mı, yoksa gelişmekte olan ülkeler için yeni bir borç yükü mü?

TÜRKİYE İÇİN FIRSAT MI, YENİ BİR MALİYET Mİ?

Antalya'daki zirvede öne çıkan hedeflerden biri, 2035 yılına kadar küresel enerji tüketiminde elektriğin payının yüzde 35'e çıkarılması.

Ancak elektrik kullanımının artması tek başına temiz enerji anlamına gelmiyor. Önemli olan elektriğin hangi kaynaklardan üretildiği.

Türkiye açısından yeşil dönüşüm hem fırsat hem de maliyet anlamına geliyor.

Yerli ve yenilenebilir enerji yatırımları dışa bağımlılığı azaltabilir. Ancak sanayinin dönüşümü ciddi finansman ve teknoloji yatırımları gerektiriyor.

Üstelik Avrupa Birliği'nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması ile özellikle demir-çelik, alüminyum, çimento ve gübre gibi sektörlerde karbon emisyonları ihracat maliyetlerini etkiliyor.

Türkiye'nin ihracatında Avrupa Birliği'nin ağırlığı düşünüldüğünde, bu dönüşüm doğrudan rekabet gücümüzü ilgilendiriyor.

Dünya ticaretinde artık yalnızca ne ürettiğimiz değil, nasıl ürettiğimiz de belirleyici olacak.

PEKİ FATURA KİME ÇIKACAK?

Yeşil dönüşümün bir de vatandaşın cebine yansıyan tarafı var.

Sanayicinin artan yatırım maliyetleri ürün fiyatlarına, enerji altyapısının yenilenme giderleri ise tüketici faturalarına yansıyabilir.

Bu nedenle dönüşüm planlanırken küçük işletmelerin, üreticilerin ve dar gelirli vatandaşların korunması gerekiyor.

Çünkü çevreyi korumaya çalışırken ekonomik eşitsizlikleri büyütmek, başka bir sorunu derinleştirmek anlamına gelir.

Bugün Antalya'da yalnızca iklim değişikliği değil, geleceğin ekonomik düzeni de tartışılıyor.

Hangi ülkeler yeni teknolojileri üretecek, hangileri satın almak zorunda kalacak? Enerji kaynaklarını ve finansmanı kim kontrol edecek?

Asıl mesele yalnızca dünyanın ne kadar yeşile döneceği değil, bu dönüşümden kimin kazançlı çıkacağı.

İklim krizinin çözümü elbette ertelenemez. Ancak gelişmiş ülkelerin tarihsel sorumluluğu dikkate alınmalı, gelişmekte olan ülkelerin kalkınma hakkı korunmalı.

Dünyayı kurtarmanın faturası, zaten geçim mücadelesi veren insanların önüne konulmamalı. Peki, bu faturayı gerçekten kim ödeyecek?

Yazarın Yazıları