27 yıl önceydi, Kocaeli’nin Gölcük ilçesinde saatler 3.02’yi gösterdiğinde 7,4 şiddetinde bir deprem meydana geldi ve 45 saniye sürdü sarsıntı. Deprem Kocaeli, Sakarya, Yalova, İstanbul, Bolu, Bursa ve Yalova ağırlıklı olmak üzere bütün Marmara’yı etkilemişti.
Resmi verilere göre 18 bin 373 insan hayatını kaybetti. 48 bin 900 kişi de yaralandı. 285 bin ev, 42 bin işyeri yıkılmış bütün ülke ağır bir travmaya gark olmuştuk.
27 yıldır o travmanın ağırlığı hiç azalmadı. Hikayeler, filmler, kitaplar, belgeseller, haberler, raporlar, fotoğraflar o günün ağırlığını bütün canlılığıyla hala zihinlerde tutuyor.
Peki o günden bugüne ne oldu? Sıklıkla şehşr planlarında zikrettiğimiz yatay mimari yaygınlaştırıldı mı?
Deprem sonrası, depremzedelerin barınma ihtiyacına hızlı bir şekilde çadır ve konteyner kentlerle cevap verilebildi mi ve akabinde kalıcı konutların inşa edilebildi mi?
Prefabrik kentlerden sonra TOKİ ve Bayındırlık Bakanlığının iş birliğiyle 42 binden fazla kalıcı konut inşa edildi. Sakarya, Kocaeli ve Yalova gibi illerde yatay mimariye sahip yeni yerleşim alanları oluşturuldu.
Kaçak ve denetimsiz yapıların önüne geçilebildi mi?
Depremden iki yıl sonra 2001 yılında Yapı Denetimi Hakkında Kanun çıkarıldı. Yapılar bağımsız kuruluşlarca denetlenmeye başladı. Yapılarda kullanılan iki temel madde beton ve demir nitelikleri artırıldı.
Deprem yönetmelikleri biri 2007 diğeri de 2018 yılında olmak üzere iki defa güncellendi ama maalesef imar barışı ya da affıyla bütün emeklerin altı oyuldu.
Depreme karşı önlemler ve olası afetler için yeni kaynaklar yaratıldı mı? O kaynaklardan toplanan fonların ne kadarı hedeflenen amaca hizmet etti?
Evet fonlar oluşturulduysa da mesela Özel İletişim Vergisi bir defaya mahsus başladıysa da kalıcı hale getirilip ciddi büyüklükte bir fon oluşturdu ama maalesef deprem için oluşturulan fonların büyük kısmı, yol eğitim, sağlık gibi diğer kamu harcamalarında kullanıldı.
Afetlerle mücadele eden kuruluşlar AFAD çatısı altında bir araya getirildi. Kimi illerde kimi kamu binaları güçlendirildi.
Cezalar artırıldı dense de birkaç sembolik isim dışında ciddi cezai yaptırıma uğrayan çom müteahhit olmadı.
2 bin 100 müteahhit ve 170 kamu çalışanı hakkında dava açıldıysa da bir çoğu o kadar uzun sürdü ki zaman aşımına uğradı ve hepsi paçayı ceza almadan kurtardı.
27 yıl geçti ve nedendir hala ben de aynı yerde aynı halde durduğumuzu düşünüyorum.
Bir daha o acıyı yaşamamak dileğiyle.
