Bugün bir insanı tanımlarken en çok kullandığımız övgü cümlesi şu: “Çok akıllı biri. ”
Sınavları kazanıyor, yabancı dil biliyor, şirket yönetiyor, kriz çözüyor, teknolojiyi takip ediyor. Bunların hepsi değerli. Ama artık sormamız gereken daha önemli bir soru daha var:
Akıllı olmak, iyi bir insan olmaya yetiyor mu?
Ne yazık ki modern dünyanın en büyük yanılgılarından biri, zekâyı karakterin önüne koymasıdır. Oysa tarih bize defalarca gösterdi ki, erdemle buluşmayan akıl; medeniyet inşa etmekten çok, yıkımı daha profesyonel hâle getiriyor.
Bugün yaşadığımız birçok ekonomik kriz, çevre felaketi, kurumsal skandal ya da toplumsal güvensizlik “akılsızlık” yüzünden yaşanmadı. Tam tersine, son derece zeki insanların yaptığı hesapların sonucuydu.
Finansal manipülasyonlar…
İnsanları tüketen çalışma modelleri…
Kâğıt üzerinde kusursuz görünen ama insanı yok sayan kararlar…
Bunların hiçbiri tesadüf değildi. Hepsi aklın ürünüydü; fakat vicdanın değil.
Çünkü akıl tek başına bir hesap makinesidir. Ona hangi verileri yüklerseniz, sonucu ona göre üretir. Eğer o verilerin içinde adalet, merhamet, empati ve insan onuru yoksa, ortaya çıkan sonuç teknik olarak doğru olabilir; ama insani olarak yanlış olacaktır.
Bu nedenle günümüzde yalnızca IQ konuşmak artık yeterli değildir. Duygusal zekâ, sosyal zekâ ve en önemlisi ahlaki pusula, aklın yönünü belirleyen temel unsurlardır.
Asıl sorun ise eğitimde başlıyor.
Çocuklarımızı daha yüksek puan almaları için yarışa sokuyoruz. Daha iyi üniversite, daha iyi maaş, daha iyi kariyer…
Peki kaçımız onlara iyi insan olmayı öğretiyoruz?
Kaç okul, öğrencilerini yalnızca matematik problemleriyle değil; vicdan, adalet ve sorumluluk üzerine de düşündürüyor?
Sanat, felsefe, edebiyat, gönüllülük faaliyetleri ve toplumsal sorumluluk projeleri çoğu zaman “ekstra” görülüyor. Oysa tam da bu alanlar, zekâyı erdemle buluşturan en güçlü eğitim araçlarıdır.
Aynı durum iş hayatı için de geçerli.
Bir yöneticiyi sadece şirkete kazandırdığı kârıyla mı değerlendireceğiz, yoksa kriz döneminde çalışanlarına nasıl davrandığıyla mı?
Bir akademisyeni yalnızca makale sayısıyla mı ölçeceğiz, yoksa yetiştirdiği insanlarla mı?
Bir siyasetçiyi hitabetiyle mi alkışlayacağız, yoksa adalet duygusuyla mı?
Asıl kalite, bilgiyle karakterin birleştiği yerde ortaya çıkar.
Bana göre zekâ bir kılıçtır.
Keskinliği önemlidir; ama ondan daha önemlisi hangi elde olduğu ve hangi yöne savrulduğudur.
Erdem ise o kılıcın pusulasıdır.
Pusulasını kaybeden en keskin kılıç, sonunda sahibini de yaralar.
Belki de bugün toplum olarak yeniden sormamız gereken soru şudur:
Daha zeki insanlar mı yetiştiriyoruz, yoksa daha iyi insanlar mı?
Çünkü tarih boyunca insanlığa en büyük zararları, bilgisiz insanlar değil; bilgiyi vicdandan ayıran insanlar verdi.
Gerçek medeniyet, yalnızca aklın değil, erdemin eseridir . Akıl bize güç verir; fakat o gücün hangi amaç için kullanılacağını belirleyen şey karakterdir. Kılıcımız ne kadar keskin olursa olsun, pusulamız erdem değilse yönümüzü de, geleceğimizi de kaybetmemiz kaçınılmazdır.
