İran SON DAKİKA: İran'da neler oluyor?

İran, son yılların en kapsamlı ve en kanlı protesto dalgalarından birine sahne oluyor. Ekonomik nedenlerle başlayan gösteriler kısa sürede rejim karşıtı siyasi taleplere dönüşürken, güvenlik güçlerinin sert müdahalesi ülke genelinde can kayıplarını artırdı. İnternet kesintileri, bilgi akışını zorlaştırırken; ABD, İsrail ve Avrupa ülkelerinden gelen açıklamalar, krizin yalnızca iç politikayla sınırlı kalmadığını ortaya koyuyor. Peki, İran'da neler oluyor? Detaylar...

İRAN SON DAKİKA

İran'da protestoların üçüncü haftasına girilirken, güvenlik güçleri ile göstericiler arasındaki çatışmaların şiddeti artmış durumda. İran emniyet yetkilileri, "çatışma düzeyinin yükseldiğini" kabul ederken, çok sayıda kişinin gözaltına alındığını duyurdu. Norveç merkezli İran İnsan Hakları Örgütü, protestoların iki haftalık bilançosunda en az 192 kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı. İnternet kısıtlamaları nedeniyle bu sayının daha yüksek olabileceği belirtiliyor.

BBC Farsça Servisi'nin teyit ettiği bilgilere göre, yalnızca iki gün içinde bazı hastanelere 100'den fazla cansız beden getirildi. Raşt kentindeki bir hastaneye bir gecede 70 cesedin ulaştırıldığı, Tahran'daki bir hastanede ise yaklaşık 38 kişinin yaşamını yitirdiği bildirildi. Sağlık çalışanları, yaralı ve ölü sayısının mevcut kapasitenin çok üzerinde olduğunu ifade ediyor.

İran yönetimi, protestoların "yabancı güçler tarafından yönlendirildiğini" savunurken, ülkenin başsavcılığı protestolara katılanların "Allah'ın düşmanı" olarak yargılanabileceğini ve bunun idam cezası gerektirdiğini duyurdu. Bu açıklama, uluslararası kamuoyunda büyük tepki topladı.

İRAN'DA NELER OLUYOR?

Başkent Tahran'da 28 Aralık'ta ekonomik gerekçelerle başlayan gösteriler, kısa sürede ülke geneline yayıldı. Artan enflasyon, işsizlik ve hayat pahalılığı nedeniyle sokağa çıkan halk, zamanla İran'ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney'in iktidarının sona ermesini talep etmeye başladı.

Protestoların Arka Planı: Ekonomiden Siyasete

Mevcut protestoları önceki dalgalardan ayıran en önemli unsur, ekonomik çöküşün toplumun geniş kesimlerini doğrudan etkilemesi. Geçim sıkıntısının dayanılmaz hale gelmesi, daha önce siyasi protestolara mesafeli duran kesimlerin de sokağa çıkmasına yol açtı.

İnternet Kesintileri ve Bilgi Ablukası

İran yönetimi, protestolar sırasında yalnızca küresel interneti değil, aynı zamanda ülke içi internet altyapısını da ciddi şekilde kısıtladı. Bu durum, hem halkın iletişimini hem de uluslararası basının sahadan doğrulama yapmasını neredeyse imkânsız hale getirdi. BBC ve birçok uluslararası medya kuruluşu İran içinden haber yapamıyor.

Güvenlik Güçleri ve Gözaltılar

İnsan hakları kuruluşlarına göre, protestoların başlamasından bu yana 2.500'den fazla kişi gözaltına alındı. İran Emniyet Müdürü Ahmed Rıza Radan, "önemli şahsiyetler" olarak tanımladığı bazı kişilerin tutuklandığını duyurdu. Yetkililer, ölümlerin bir kısmının "güvenlik güçlerinden değil, yönlendirilmiş kişilerden" kaynaklandığını iddia ediyor; ancak bu iddialara ilişkin somut kanıt paylaşılmıyor.

ULUSLARARASI BOYUT: ABD, İSRAİL VE AVRUPA'DAN SERT MESAJLAR

ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın protestoculara yönelik şiddeti sürdürmesi halinde "çok sert" bir karşılık vereceklerini söyledi. Trump, ABD'nin İran halkına yardım etmeye hazır olduğunu vurgularken, olası bir müdahalenin kara birliklerini içermeyeceğini ifade etti.

İran Meclis Başkanı Muhammed Bağher Ghalibaf ise ABD'nin saldırması durumunda İsrail ve bölgedeki tüm ABD askeri üslerinin meşru hedef olacağını açıkladı. İran, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne gönderdiği mektupta ABD'yi protestoları kışkırtmakla suçladı.

Avrupa cephesinde ise Fransa, İngiltere ve Almanya ortak bir açıklama yayımlayarak İran yönetimini ifade özgürlüğüne ve barışçıl toplanma hakkına saygı göstermeye çağırdı. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri de can kayıplarına dikkat çekerek barışçıl çözüm vurgusu yaptı.

RIZA PEHLEVİ VE MUHALEFETİN ÇIKIŞI

İran'ın son şahının sürgündeki oğlu Rıza Pehlevi, sosyal medya üzerinden yaptığı çağrılarla protestolara destek verdi. Pehlevi, İran halkına yalnız olmadıklarını söylerken, ABD'nin desteğine de atıfta bulundu. Ülkeye dönmeye hazırlandığını açıklayan Pehlevi, protestocuları daha organize ve temkinli hareket etmeye çağırdı.

SON DURUM VE BELİRSİZ GELECEK

Protestoların 14. gününde dahi ölü ve yaralı sayısı artmaya devam ediyor. Hastaneler kriz moduna geçmiş durumda, sağlık çalışanları kapasitenin sınırında çalışıyor. İnternet kesintileri sürerken, İran yönetimi güvenlik önlemlerini daha da sertleştiriyor.

Tüm bu gelişmeler, İran'daki krizin yalnızca iç politik bir mesele olmaktan çıkıp bölgesel ve küresel bir gerilim başlığına dönüştüğünü gösteriyor. Önümüzdeki günlerde hem sahadaki gelişmeler hem de uluslararası aktörlerin atacağı adımlar, İran'ın geleceği açısından belirleyici olacak.