Özbekistan'da Yeşil Enerji Hamlesi

Özbekistan, son yıllarda yenilenebilir enerji yatırımlarını hızlandırarak elektrik üretiminde yenilenebilir kaynakların payını artırıyor.

Yıllık ortalama 80 milyar kilovatsaat elektriğin üretildiği Özbekistan, son yıllarda artan tüketim karşısında termik ve hidroelektrik santrallerin yanı sıra yenilenebilir kaynaklardan enerji üretimini artırmaya yöneldi.

Ülkede güneş ve rüzgar enerjisine yönelik yatırımların etkisiyle yenilenebilir enerji gücü ve üretimi hızla yükselirken, hükümet 2030'a kadar 20 bin megavatın üzerinde yeni yenilenebilir enerji kapasitesini devreye almayı hedefliyor.

Elektrik enerjisinin büyük bir kısmının termik santrallerde üretildiği Özbekistan'da, halen yüzde 23 seviyesinde bulunan yenilenebilir enerji kaynaklarının toplam elektrik üretimindeki payının 2030'da yüzde 54'e çıkarılması planlanıyor.

Hedef kapsamında Karakalpakistan, Semerkant, Buhara, Nevai, Kaşkaderya ve Taşkent vilayetlerinde toplam 3 bin 500 megavat kapasiteli, 3,3 milyar dolar değerindeki güneş, rüzgar ve hidroelektrik santral projelerinin yapımı sürüyor.

Yeni santrallerin ulusal elektrik şebekesine entegrasyonu için 2030'a kadar 6 bin kilometrelik yüksek gerilim hattı inşa edilmesi öngörülüyor. Gelecek yıl ise 1000 kilometrelik yeni iletim hattının kurulması ve trafo merkezlerine 6 bin megavat ilave kapasite kazandırılması hedefleniyor.

???????- Güneş ve rüzgar enerjisinde üretim yüzde 40 arttı

Özbekistan Enerji Bakanlığı verilerine göre, ülkede 2026'nın ilk çeyreğinde büyük ölçekli güneş ve rüzgar santrallerinde toplam 2 milyar 368,2 milyon kilovatsaat elektrik üretildi.

Geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 40 artan bu üretimin 1 milyar 159,6 milyon kilovatsaati güneş, 1 milyar 208,6 milyon kilovatsaati ise rüzgar santrallerinden sağlandı.

Yenilenebilir enerji üretimindeki artış sayesinde yılın ilk üç ayında yaklaşık 631 milyon metreküp doğal gaz tasarrufu sağlanırken, atmosfere 1,3 milyon ton zararlı emisyonun salınması önlendi.

Halen ülkede toplam kurulu gücü 5 bin 582 megavat olan 15 güneş ve 5 rüzgar santrali elektrik üretirken, hidroelektrik santrallerinin toplam kurulu gücü de 400 megavat seviyesinde bulunuyor.

Özbekistan bölgesel elektrik tedarikçisi konumunu güçlendiriyor

Daha önce komşu ülkelerden elektrik ithal eden Özbekistan, son yıllarda enerji sektöründe hayata geçirdiği büyük ölçekli projeler sayesinde elektrik üretim kapasitesini önemli ölçüde artırdı.

Artan üretim kapasitesi ve yenilenebilir enerji yatırımlarıyla elektrik ihracatını da artıran Özbekistan, bölgesel enerji piyasasında önemli bir tedarikçi konumuna yükseldi.

Ülke, 2025 yılında Kazakistan'a yaklaşık 500 milyon kilovatsaat, Tacikistan'a 400 milyon kilovatsaat, Kırgızistan'a 1,2 milyar kilovatsaat ve Afganistan'a 2 milyar kilovatsaatten fazla elektrik ihraç etti.

Yeşil elektrik üretimi 2024'ten 2025'e iki katından fazla arttı

Özbekistan'ın yenilenebilir enerji üretimindeki büyüme son yıllarda belirgin şekilde hızlandı.

Güneş ve rüzgar santrallerinin toplam elektrik üretimi 2024'te 4 milyar 860 milyon kilovatsaate ulaşırken, bu miktar 2025'te iki katından fazla artarak 10,5 milyar kilovatsaate yükseldi.

Bunun yanı sıra özel sektör ve hanelerde toplam 2 bin megavat kapasiteli çatı tipi güneş enerjisi sistemleri kuruldu. Bu sistemler sayesinde bu yılın ilk yarısında yaklaşık 1 milyar kilovatsaat ilave temiz elektrik üretildi.

Son yıllarda enerji sektörüne 35 milyar dolarlık yabancı yatırım çeken Özbekistan'da yaklaşık 9 bin megavatlık yeni elektrik üretim kapasitesi devreye alındı. Bu yatırımlarla 2027'de ülkenin toplam yeşil enerji üretiminin 23 milyar kilovatsaate çıkarılması hedefleniyor.

Ülkenin yıllık elektrik üretimi 2017'deki 60 milyar kilovatsaatten 2025'te 86,7 milyar kilovatsaate yükselirken, bu rakamın 2026'da 90 milyar kilovatsaate ulaşması öngörülüyor.

Elektrik talebinin 2030'da 117 milyar kilovatsaate ulaşması beklenirken, bu talebin yarısından fazlasının yenilenebilir enerji kaynaklarından elde edilen elektrikle karşılanması hedefleniyor.

"Özbekistan'ın güneş ve rüzgar potansiyeli çok yüksek"

Enerji uzmanı Alişir Hudaynazarov, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, Özbekistan'da elektrik talebinin ekonomik büyüme ve tüketimdeki artışa paralel olarak yükseldiğini belirtti.

Yenilenebilir enerji yatırımlarının artırılmasının ülkenin artan enerji ihtiyacının karşılanması açısından büyük önem taşıdığını ifade eden Hudaynazarov, Özbekistan'ın güneş ve rüzgar enerjisi bakımından önemli bir potansiyele sahip olduğunu söyledi.

Hudaynazarov, yenilenebilir enerji sektörünün gelişmesi için yatırım ortamının ve serbest piyasa mekanizmalarının güçlendirilmesinin önemine işaret ederek, son yıllarda bu alanda atılan adımların özel sektör yatırımları ile kamu-özel işbirliği projelerini artırdığını kaydetti.

Özbek uzman, "Özbekistan'ın güneş ve rüzgar enerjisi üretim potansiyeli çok yüksek. Ülke, yenilenebilir enerji potansiyelinin halen küçük bir bölümünü kullanabiliyor." dedi.

Güneş ve rüzgar başta olmak üzere yenilenebilir enerji kaynaklarının daha fazla kullanılmasının ülkenin enerji güvenliği açısından stratejik önem taşıdığını belirten Hudaynazarov, bunun aynı zamanda Özbekistan'ın bölgedeki önemli elektrik tedarikçilerinden biri olarak konumunu güçlendireceğini sözlerine ekledi.