Yatmaya Dayanıklı Arpa

Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi (GOÜ) Ziraat Fakültesi tarafından Moleküler Biyoteknoloji Laboratuvarı'nda yatmaya dayanıklı arpa ıslah edildi. Yapılan çalışmayla arpaların boyları orijinal çeşidine göre 5-12 ve 34 santimetre kısaltılırken, yüzde 20 kaybın önüne geçileceği bildirildi.

Türkiye'de tahılların yağışlı yıllarda ve verimli arazilerde başaklarının ağırlığı ve saplarının zayıflığından dolayı bazen yatması nedeniyle verimde yaklaşık yüzde 20 kayıp meydana gelirken, bu kayıplar milyon YTL'lere tekabül ediyor. Arpanın yatmasıyla ayrıca başakta oluşan mantar hastalıkları nedeniyle tane kalitesinde ciddi bozulmalar meydana gelirken, bu olumsuzları ortadan kaldırmak amacıyla Tokat'ta Türk patentli yatmayan arpa ıslahı yapıldı. 8-10 yıl bir kuşak boyu melezleme gerektiren işlem, Moleküler Biyoteknoloji Laboratuvarı'nda 2,5 sene gibi rekor sürede tamamlandı.

GOÜ Ziraat Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Kadir Saltalı ve projenin yürütülmesinde görevli Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Nejdet Kandemir, düzenledikleri basın toplantısında yapılan çalışmaları anlattı. Kandemir, bitki boyu kısa olan çeşitlerde yatmanın önemli derecede azalmakta olduğuna dikkat çekerek, "Bu durum da tahılın çok yetiştirildiği İç Anadolu Bölgesi'nde bölgeye özel tahıl çeşitlerinin geliştirilmesini gerektiriyordu. Bir çeşidi geliştirmek 8-10 yıl kuşak boyu melezleme gerektiren bir işlem olup, normal şartlarda 10-15 yılda tamamlanmaktadır. Ancak yapmış olduğumuz çalışmada sera ve yetiştirme odaları, DNA işaretleyicisi teknolojisiyle tohumu olgunlaşmadan hasat etmeyi mümkün kılan doku kültürü teknikleri sayesinde bu süreci 2.5 sene gibi rekor bir süreçte tamamladık. Çalışmada Türkiye'de en yaygın yetiştirilen çeşitlerden birisi olan Tokak arpa çeşidine üç farklı kaynaktan yatmaya dayanıklı gen aktarıldı ve üç aday çeşit geliştirildi. Bu çeşitlerin boyları orijinal çeşidine göre 5-12 ve 34 santimetre kısaltılmıştır. Elde edilen ilk sonuçlara göre bu çeşitlerde yatma görülmemiştir. Bu çalışma Gen Aktarımı Klasik Melezleme Teknikleri ile gerçekleşmiştir. Tarımsal açıdan önemli olan, fakat tespiti zor olan karakterleri (yatma gibi) belirleyen genlerin DNA işaretleyicileriyle izlenmesidir" dedi.

Kandemir, GOÜ Ziraat Fakültesi tarafından gerçekleştirilen bu yöntemle artık üretilecek olan arpalarda yatma olmayacağını, verimin çok daha fazla olacağını belirterek, "Yeni geliştirdiğimiz arpa modelinde çiftçiler artık korkmadan sulama, gübreleme yapabilecek. Ede edilecek ürünün kalitesi ve verimi de çok yüksek düzeyde olacak" diye konuştu.

Kandemir, daha sonra tarlada basın mensuplarına yapılan melezleme çalışmaları ve yatmayan arpa çeşitlerini gösterdi.

(Nİ-CC-CC-E)