Zararları Milyarları Aşan 'Kuruş'a Kimse Dokunmuyor

Trafik lambası yeşile döndü, karşıya yürümeye başladığımda önümdeki adam aniden durdu. Yere eğilip rengi kararmış madeni paraya uzandı. Tedavüldeki en ufak para birimi 'cent'( kuruş) idi bu. Şaşırmadım dersem yalan olur, sokak ortasında kuruşa eğilip alan insanı son kez ne zaman gördüğümü hatırlamıyorum.

Üstelik New York'un ana caddelerinde köşe başlarında sırtlarını dükkan, mağaza, lokanta vitrinlerine dayayıp dilenenlerin dahi yanı başlarında tektük kuruşları toplamaya üşendiklerine de şahit oldum.

Nedeni  basit. ''Kuruş'un'' değeri yok, neye yaradığı belli değil. Amerikan ekonomisinde durgunluğun süregelmesine rağmen kuruştan medet ummak mümkün değil. Zira çarşıda, pazarda tek kuruşla satın alınacak hiçbir şey yok. Öyleyse 200 yıldır tedavülde olmasının sebebi ne?

Şimdilerde başkent Washington'da bu konu tartışılıyor.

Değersizliği bir yana Amerikan hazinesine de ciddi yük oluyor kuruş. Devlet Darphanesi her yıl sekiz milyar yeni kuruş basıyor.

Toplam değeri 80 milyon dolar. Ama hazineye maliyeti 124 milyon dolar. Dünya kapitalizmin önderi ülke için çarpık bir yatırım bu.

Amerikan kuruşlarını üretmek için kullanılan metalin yüzde 98'i çinko. Elektrik telinden traş jiletine kadar çeşitli ürünlerin imalatında kullanılan çinkonun değeri son yıllarda iki misli arttı. Bazı açıkgözler topladıkları kuruşları eritip metal olarak sattıklarında iyi para kazanıyorlar.

Durumu farkeden Hazine Dairesi uygulamayı yasak ilan etti. Mağaza zincirleri, alışveriş merkezleri fiyatlarda dolar yanındaki kuruşları toparlayarak 'Nickel' denilen beş kuruşa çıkarıp değersiz para birimini piyasadan çekme formülünü ortaya attılar.

Kuruşa romantik bağlantısı olan Amerikalıların kurduğu bir dernek kuruşların toparlanmasının cüzdanlardan 600 milyon dolar fazla para çıkmasına yol açacağını, yoksul kesiminin zarar göreceğini öne sürüp bu formüle karşı çıktı.

Massachusettes Teknik Üniversitesi'nde görevli bilim adamı Jeff Gore ise kuruşların ülke ekonomisine verdiği zararı şöyle özetliyor: ''Amerikalılar alışverişlerde ödeme  yaparken kuruşları sayması, evlerindeki kavanozlarda biriktirmesiyle insan başına yılda 2 saat 40 dakika harcıyorlar. İşçilerin 17 dolar saat ücretinde zaman harcamasının yılda 41 dolara ulaşıyor. Ülkede yetişkin 250 milyon insanı hesaba katarsak karşımıza gereksiz sarfiyatın 10 milyar dolara eriştiğini görüyoruz. Kuruş'a güle güle demek lazım.''

Gene de kuruşun tedavülden  çekilmesi kolay olacağa benzemiyor.

Nikel kuruşların üstünde Abraham Lincoln'nın kabartmalı portresi var. Amerika'nın en popüler başkanlarından biri  olan Lincoln çocukluğunda bakkal kasiyerliği yaparken bir müşterisinden altı kuruş fazla aldığını farkediyor.

Lincoln beş km. yol katedip müşterisinin evine gidiyor ve fazla parayı geri veriyor. Bu olaydan sonra ''Namuslu Abe'' diye  şöhreti yayılan 16'ıncı ABD başkanı Amerikan halkının idolü haline geliyor.

Washington'da resmi kurumlar ''Kuruş piyasada kalsın mı, yoksa tedavülden kaldırılsın mı ?'' tartışması Amerikalıları ikiye bölmüş durumda.  Hemen hemen tüm Amerikan evlerinde ''Kuruş Kavanozları'' var. Çocuklar böylece küçük yaştan tasarrufa alışıyorlar. Büyükler gibi çocuklar da kavanozlarda 'kuruş'

biriktirip zamanı geldiğinde dükkanlarda, bankalarda kağıt parayla değiştiriyorlar.

Bazı anketlere göre insanlar çoğunlukla kuruşların kaldırılmasına razı değil. Gelecek yıl Abraham Lincoln'un 200'üncü doğum günü. Aynı zamanda Lincoln kuruşunun tedavüle çıkmasının 100'üncü yıldönümü.

Amerikan ekonomisine milyarlarca dolar zarar vermesine, gereksiz zaman harcanmasına sebeb olmasına rağmen kuruşların piyasadan çekilmesine karşı görüş sahipleri dahi ihtimal vermiyor. İmal edildiği metalden dahi değersiz  kuruşlar daha uzun yıllar tedavülde olacağa benziyor. Hazine Dairesi'nin darphaneleri bu yılda pırıl pırıl sekiz milyar kuruş basacaklar.