Yapay zeka teknolojisinin vefat eden kişilerin dijital kopyalarını üreterek yas sürecini manipüle etmesi, insan kederini abonelik paketine dönüştüren dijital kapitalizmin yeni bir eşiğini gözler önüne seriyor. Algoritmaların gölgesinde yeşeren bu "dijital hayaletler", geride kalanların acısını hafifletmek yerine onları bitmeyen bir melankoliye hapsediyor.
Geçtiğimiz günlerde Rusya’dan gelen bir haber, teknolojinin nereye koştuğunu bir kez daha sorgulattı. Artık yapay zeka sayesinde vefat etmiş yakınlarımızla "görüşebilecekmişiz". Yani ölen kişinin eski mesajları, ses kayıtları ve sosyal medya paylaşımları sisteme yüklenecek; algoritma da o kişinin üslubunu kopyalayıp bizimle sohbet etmeye başlayacak!
İlk duyduğumuzda kulağa masum, hatta teselli edici geliyor olabilir. "Keşke bir kez daha sesini duysaydım" diyen milyonlarca insan için bu teknoloji büyük bir vaat. Ancak meseleye biraz derinden, insan ruhunun ve toplumun penceresinden baktığımızda ortada masum bir teselliden çok, büyük bir tehlike olduğu görülüyor.
Karşımızdaki Gerçek Değil, Bir Gölge
Ünlü düşünür Jean Baudrillard, modern dünyada gerçeğin yerini "kopyaların" aldığını söyler. Rus girişimcilerin sunduğu bu teknoloji tam olarak budur. Ekranda bize cevap veren şey sevdiğimiz insan değil; onun kelimelerinden üretilmiş soğuk bir yazılım kopyasıdır.
Ölüm, hayatın en kesin ve değiştirilemez gerçeğidir. Teknoloji ise bize bu gerçeği inkar etme imkanı sunuyor. Oysa bir insanı değerli kılan şey, onun biricikliği ve sonlu olmasıdır. Bir algoritmanın "Seni seviyorum" demesi, o insanın ruhunu geri getirmez; sadece acımızı sahte bir örtüyle kapatır.
İyileşmeyen Yaralar, Bitmeyen Yas
Psikolojinin kurucusu Sigmund Freud, "Yas çalışması" der. Yani insanın kaybını kabullenmesi, acısını yaşaması ve zamanla hayata yeniden tutunması gerekir. Yas, ruhun kendini iyileştirme sürecidir.
Eğer ölen bir yakınınızla her gün telefon ekranından "sohbet etmeye" devam ederseniz, o vedayı asla gerçekleştiremezsiniz. Teknoloji bizi bitmeyen bir yasın içine hapseder. Acımız hafiflemez, sadece dondurulur. Geride kalanlar kendi hayatlarına dönmek yerine, geçmişin dijital bir hayaletine tutunarak yaşamaya başlar.
Acımız Bile Satılık
Eleştirel gözle baktığımızda, bu işin arkasında çok büyük bir ticari iştah olduğunu da görmeliyiz. Teknoloji şirketleri artık sadece telefon ya da bilgisayar satmıyor; insanın en mahrem duygularını, kederini ve yalnızlığını da bir "abonelik paketine" dönüştürüyor.
Bugün dijital bir kopyayla "sohbet edebilmek" için aylık ücret ödüyorsunuz; ödemeyi durdurduğunuz gün sevdiğinizin sesi de susturuluyor. Kısacası şirketler yasımızı bile bir gelir kapısına çeviriyor. Ölüm bile artık parayla yönetilen, bulut sunucularında saklanan bir pazar ürünü haline geliyor.
Hayatı anlamlı kılan şey, bir gün bitecek olmasıdır. Sevdiklerimize veda edebilmek, onların hatırasını kalbimizde yaşatmak insani bir derinliktir. Yapay zeka ölüleri ekranda konuşturmaya çalışırken, aslında yaşayan bizleri hayattan koparıyor.
Belki de en doğrusu, algoritmalara sığınmak yerine, kayıplarımızı kendi sessizliği ve vakarında uğurlamaktır.










