İnsan bazen kendini herkesten üstün görerek değil, bir başkasının gözünde değersiz kalmaktan korktuğu için büyüklük taslar.
Bir insan neden sürekli hayranlık bekler? Neden en küçük eleştiriyi kişiliğine saldırı gibi algılar? Dışarıdan bakınca bunların ardında kibir varmış gibi görünür. Oysa James Masterson'ın kendilik bozuklukları kuramı, meselenin çok daha derinlerde başladığını söyler: Hayranlık bekleyen görkemli benliğin arkasında, terk edilmekten korkan kırılgan bir çocuk vardır.
Görkemli Benliğin Çatlağı
Masterson'a göre sorun, çocuğun bağımsızlaşma girişimlerinin desteklenmemesidir. Çocuk kendi isteklerini ortaya koyduğunda ya da annesinden ayrışmaya çalıştığında duygusal geri çekilmeyle karşılaşır. Zihninde şu denklem oluşur: Kendim olursam sevgiyi kaybederim, bağımsızlaşırsam yalnız kalırım.
Bu yüzden çocuk, gerçek benliği yerine sevilmesini sağlayacağını düşündüğü bir benlik tasarımı geliştirir: görkemli kendilik. Ancak bu benlik sağlam değil, sürekli beslenmeye ihtiyaç duyan kırılgan bir yapıdır. Kişi, başkalarının gözünde değerli olduğu sürece kendini değerli hissedebilir.
Terk Edilme Depresyonu
Masterson'ın kuramının merkezinde terk edilme depresyonu vardır: Kişi gerçek ihtiyaçlarıyla temas ettiğinde ortaya çıkan derin bir boşluk, çaresizlik ve yalnızlık duygusu.
Döngü üç adımda işler: Kendiliğin harekete geçmesi, terk edilme depresyonunun tetiklenmesi ve acıdan kaçınmak için savunmaların devreye girmesi. Kişi kırılganlığını hissetmek yerine üstünlük duygusuna tutunur, yetersizlikle yüzleşmek yerine karşısındakini küçümser, reddedilme ihtimaliyle karşılaşmak yerine kontrolü elinde tutmaya çalışır.
Duygusal Göbek Bağı
Narsisistik ilişkilerin çelişkisi şudur: Kişi hem başkalarına ihtiyaç duyar hem de bu ihtiyacı kabul etmekte zorlanır. Masterson bunu ayrışma-bireyleşme sorunlarıyla açıklar: Kişi bağımsızlaşamadığı için başkalarını kendi benlik algısını düzenleyen bir kaynak olarak kullanır yani bir tür duygusal göbek bağı gibi…
Karşıdaki insan bazen hayranlık duyulacak bir izleyiciye, bazen de üstünlük duygusunu korumak için değersizleştirilen bir figüre dönüşür. Hayranlık benlik değerini beslerken, eleştiri ya da ilgisizlik yoğun incinme yaratır. Böylece ilişkiler idealize etme ile değersizleştirme arasında gidip gelir. Aslında değişen yalnızca karşıdakinin değeri değil, kişinin kendini algılama biçimidir.
Kibir Bir Zırh Olabilir mi?
Aşırı özgüven görüntüsünün altında derin bir kırılganlık yatabilir. Her eleştiriyi saldırı, her reddedilmeyi aşağılanma olarak algılayan biri için başkalarının bağımsızlığına yer açmak zordur; çünkü farklı bir görüş bile üstünlük algısını tehdit eder. Bu açıdan kibir, kimi zaman incinmekten korunma çabasıdır.
Yine de bir ayrım şart: Narsisistik özellik gösteren herkesin çocukluğunda terk edilme yaşadığı söylenemez. Masterson'ın çerçevesi, bozukluğun tüm nedenlerini açıklayan evrensel bir model değil, anlamaya yönelik psikodinamik bir yaklaşımdır. Üstelik geçmişte incinmiş olmak, bugün başkalarını incitme hakkı vermez.
Hayranlığın Ardındaki Yalnızlık
Kendilik değeri başkalarının hayranlığına bağlandığında insan, kendi benliğinin sahibi olmaktan uzaklaşır. Alkış varsa vardır, onay varsa değerlidir. Oysa bu destekler çekildiğinde geriye büyük bir boşluk kalır.
Masterson'ın kuramı şu soruyu sordurur: Acaba bazı insanların görkemli benliklerinin ardında, bir zamanlar yalnızca kendisi olduğu için sevilmek isteyen bir çocuk mu saklıdır?
Narsisistik savunmanın en acı tarafı belki de budur: İnsan terk edilmemek için öyle yüksek duvarlar örer ki sonunda kimsenin gerçekten yaklaşmasına izin vermez. Hayranlık toplar ama yakınlık kuramaz; üstün görünür ama incinmekten kurtulamaz.
