Oscar Wilde’ın Dorian Gray’i, narsistik kişilik yapısının edebiyattaki en kusursuz ve en acımasız teşhislerinden biridir. Genç, büyüleyici ve adeta ölümsüz bir siluet... Ne yaparsa yapsın, yüzünde tek bir yaşlanma çizgisi, tek bir pişmanlık belirtisi bile oluşmaz. Ama tavan arasındaki o gizli portre; işlediği her günahı, ettiği her ihaneti, sergilediği her acımasızlığı acı çekerek kaydeder. Dorian, dış dünyaya parıldayan o kusursuz maskesiyle arzıendam ederken, gerçek benliği tavan arasında, karanlıkta çürümeye terk edilmiştir.
İşte patolojik narsizmin anatomisi tam olarak budur. Otto Kenberg’in “Sahte Kendilik” (False Self) dediği şey, ebeveyn beklentilerini karşılamak, hayatta kalabilmek için inşa edilmiş o pürüzsüz ve hayranlık uyandıran cephedir. Dorian çocukken muhtemelen sadece güzelliği, zekâsı ya da yetenekleriyle fark edilmiş; olduğu gibi değil, sadece yansıttığı ışık kadar sevilmiştir. “Koşullu sevgi”nin en acımasız örneğidir bu: “Kusursuz olursan varsın, hata yaparsan değersizsin.”
Alexander Lowen’ın narsizm spektrumunda Dorian, sadece cinsel fetihlerle yetinen fallik karakterden çok daha ileri, daha karanlık bir yerde durur. İhtişam, mutlak güç ve bitmek bilmeyen bir hayranlık onun yegâne oksijenidir. Etrafındaki herkesi kendi büyüklüğünü onaylayan birer nesne gibi kullanır; tıpkı Dorian’ın kendisini resmeden ressam Basil Hallward’ı önce narsistik bir hayranlıkla büyüleyip, işi bittiğinde ve gerçekleri yüzüne vurduğunda onu vahşice öldürmesi gibi. Vicdan mı? Dorian için vicdan, tavan arasındaki o iğrençleşen resimdir. Bakmamayı, onu bir bezle örtmeyi seçer. Modern narsist de aynısını yapar: Arkasında bıraktığı enkazı, yarattığı tahribatı görmemek için bakışlarını hızla başka bir avunmaya çevirir. Duygusal fiş çoktan çekilmiştir.
Ancak o gizlenen portre, bir gün mutlaka ödenmesi gereken bir bedel olarak ortaya çıkar. Narsistin büyüklenmeci savunmaları çöktüğünde bu bir terk edilme, ağır bir başarısızlık ya da kaçınılmaz bir yaşlanma belirtisi olabilir. Dorian Gray’in o trajik son sahnesi hayat bulur: Maskenin düşmesi ve ardındaki çirkin, yaşlanmış, yaralı gerçekle yüzleşmek.
Narsistlerin çok azı terapi odasına adım atar; çünkü o odaya girmek, terapistin rehberliğinde tavan arasına çıkıp o tozlu bezi kaldırmak ve portreyle göz göze gelmek demektir. Bu yüzleşme, sahte kendilikle var olan biri için psikolojik bir ölümle eşdeğerdir.
Dorian Gray’in hikayesi bize yüz yılı aşkın bir süredir aynı şeyi fısıldar: Aynada görmeyi reddettiğiniz yüzünüz, dünyaya sunduğunuz yüzünüzden çok daha gerçektir. Narsist birinin hayatında olmak, o karanlık tavan arasının gölgesinde yaşamaktır. Siz önce o parıltılı maskeye kapılırsınız ama zamanla duvardaki asıl resmi fark edersiniz. İşte o an anlarsınız; size neden asla gerçekten yaklaşmadığını, neden hep korunaklı bir mesafede kaldığını.
Bir Parantez: Dorian Gray tipi bir narsist, yarattığı illüzyon bozulmasın diye yüzleşmeyi ve tedaviyi son ana kadar reddeder. Kendinizi korumanın en sağlıklı yolu, onun tavan arasındaki sırları çözmeye çalışmak veya o resmi düzeltmeye çabalamak değil; kendi ruhunuzu, kendi portrenizi onun yıkımından uzak ve sağlam tutmaktır.
