İyi kimdir ve iyilik nedir? En başta ifade etmekte fayda var ki yaşayan bir insanı iyi olarak tanımlayamazsınız. Neden derseniz hani şu meşhur söze atıfta bulunmam gerekir ki: Tanımlar biteni söyler.
Bu sözü Hegel’den Marx’a, Bergson’a, Nietzsche’ye birçok düşünüre dayandırabilirsiniz. Birçoğu yaşayanın tanımlanamayacağı yönünde bir düşünceyi dillendirmiş ve örneklendirmiştir.
Dün, çok anlamlı, gülümseten bir duvar yazısı okudum: İyi insan olmaya çalışıyorum, bana zorluk çıkarmayın.
İyi insan olmaya çalışmak nasıl bir şeydir derseniz buna da hepimizin cevabı farklı ve değişkendir. Bugün, her birimizde iyi insan olmanın tanımı, dün ve yarının tanımından farklıdır ve değişecektir.
Düşünürler bu konuda ne diyor derseniz.
Aristo erdem odaklı bir yaklaşımla: İyi insan, doğru zamanda, doğru kişiye, doğru ölçüde ve doğru amaçla doğru şeyi yapan kişidir diyor.
Kant ise iyi bir eylemi, kişinin hiçbir çıkar gözetmeksizin, kar ve zarar hesabına bakmaksızın, iyi bir niyetle, iyiliği iyi olduğu için yapmaktan bahseder. Ortaya çıkmayacağından emin olsanız bile yalan söylememek ve aleyhinize bile olsa doğruyu söylemek gibi.
John Stuart Mill ise Kant’ın aksine niyete bakmaz. Sonuca bakar. İyi insan en çok kişiyi mutlu eden, en çok kişiye fayda sağlayan kişidir. Örneğin bir insan şöhretini beslemek, ününe ün katmak ve iyilikle kibirlenip böbürlenmek için de olsa binlerce, yüzbinlerce insan fayda sağlayıp onları mutlu edebilmişse sizce iyi midir? Aklınıza gelen somut örnekler üzerinden düşünün.
Ya da bilim insanlarını düşünün. İcatları insanların toplu kıyımına yol açan silahlara da dönüşmüş ve hastalıkları tedavi eden bir ilaca da dönüşmüş.
Niyet mi sonuç mu iyiliğin tanımını hangisi yazar. Ya da hangisinden ne oranda vardır o tanımda.
Zen geleneğinde Kelebeğin Rengi adlı bir öykü vardır anlatılan. Bunu okuduğunuzda en başta söylediğimi söyleyeceksiniz: Tanımlar biteni söyler.
