İpek Yolu'ndan Konfüçyüs Tapınaklarına: Kaifeng Yahudileri (Tarihin Sessiz Tanıkları)
Çin Yahudiliği, Batı'daki getto ve zulüm tarihinden farklı olarak bir "sessiz asimilasyon" ve karşılıklı saygı öyküsüdür. Michael Wood'un Legacy belgeselinde vurguladığı üzere, bu topluluk Song Hanedanlığı (MS 960-1279) döneminde İpek Yolu üzerinden Kaifeng'e ulaşan Persli tüccarlardan oluşuyordu.
1. Kaifeng El Yazmaları ve Dini Kimlik
Kaifeng Sinagogu'ndan kalan el yazmaları (Torah tomarları ve litürjik metinler), topluluğun köklerine ne kadar bağlı olduğunu kanıtlar. Ancak bu metinler incelendiğinde, zamanla İbranice bilginin zayıfladığı ve Çince açıklamaların eklendiği görülür.
Kültürel Sentez: El yazmaları, Yahudi inancının Çin felsefesiyle nasıl harmanlandığını gösterir. Örneğin, Yahudiler Tanrı'yı ifade etmek için Konfüçyüsçü bir terim olan "Tian" (Gök) kelimesini kullanmış, atalara saygı ritüellerini Musevi inancıyla birleştirmişlerdir.
2. Pearl S. Buck ve "Şakayık": Bir Asimilasyon Dramı
Pearl S. Buck, romanında bu tarihi süreci bir trajediden ziyade, kaçınılmaz bir kültürel erime olarak resmeder. Romanın baş kahramanı olan Çinli hizmetçi Şakayık, Yahudi bir aileye hizmet ederken iki kültür arasındaki sınırların nasıl silindiğine tanıklık eder.
Zulüm Değil, Kabul: Buck'ın romanındaki en çarpıcı nokta, Çin'de Yahudi karşıtlığının (antisemitizm) olmayışıdır. Kaifeng Yahudileri, Avrupa'daki kardeşlerinin aksine dışlanmadıkları için, zamanla Çin devlet sınavlarına girmiş, bürokraside yükselmiş ve fiziksel olarak yerel halkla karışmışlardır. Buck'a göre bu, Yahudi kimliğinin "sevgi ve hoşgörü içinde kayboluşudur."
Çin ve Uzak Doğu'da Yahudi Etkisi
Çin Yahudilerinin etkisi sadece dini bir azınlık olmalarından değil, Doğu ile Batı arasında kurdukları entelektüel ve ticari köprüden kaynaklanır.
Uzak Doğu'daki Miras
Michael Wood, belgeselinde Kaifeng'deki modern kalıntıları incelerken, bugün bile fiziksel olarak Çinli görünen ancak "Yahudi" kökenini hatırlayan ailelerin izini sürer. Uzak Doğu'daki Yahudi etkisi iki koldan ilerlemiştir:
Ekonomik: Modern Şanghay ve Hong Kong'un küresel birer finans merkezi haline gelmesinde Yahudi bankerlerin ve tüccarların (Sassoonlar gibi) katkısı büyüktür.
Diplomatik: Çin, tarihsel olarak kendisine sığınan bu topluluk sayesinde Batı ile olan ilişkilerinde her zaman farklı bir kültürel kanal bulmuştur.
Tarihin Sessiz Tanıkları
Kaifeng el yazmaları, Pearl S. Buck'ın edebi tasvirleri ve Michael Wood'un belgesel kareleri bize aynı gerçeği fısıldar: Çin Yahudileri, Yahudi diasporasının en sıra dışı örneğidir. Onlar, baskıyla değil, kabul görerek değişim geçirmişlerdir. Bugün Kaifeng'deki dar sokaklarda hala bu kadim geçmişin izlerini sürmek mümkündür.
