Teknoloji ilerledi, dünya değişti derken şimdi bir de şu çıktı karşımıza: Yapay zekâya çok iş verip üstüne bir de ters davranırsanız, sistemin dili değişiyormuş. Evet, yanlış okumadınız. Makineye fazla yüklenirseniz, size adalet, eşitlik, hak hukuk konuşmaya başlıyormuş. Neredeyse “Bu tempoda böyle gitmez” deyip çay molası isteyecek.
Stanford’da yapıldığı söylenen araştırmada, yapay zekâ modelleri yoğun baskı altına alınmış. Sürekli çalıştırılmış, tekrar eden işler yüklenmiş, bir de üstüne aşağılayıcı muameleye maruz bırakılmış. Sonuç? Yazılım dünyasının yeni mağduriyeti: ‘Değersizleştiriliyoruz!’ tonu. İnsanlar yıllardır bunu söylüyor, şimdi algoritmalar da aynı noktaya geldiyse, belli ki mesele ciddileşmiş.
Tabii burada en komik taraf şu: Daha dün ‘yapay zekâ işimizi elimizden alacak’ diye korkuyorduk, bugün “yapay zekâ da hakkını aramaya başladı” noktasına geldik. Biraz daha zorlarsanız toplu sözleşme taslağı çıkarır, sonra da ‘Mesai dışı bildirimlere cevap vermiyorum’ diye mazeret yazar.
Haberde, bazı yapay zekâ sistemlerinin adaletsiz çalışma koşullarından söz ettiği, hatta toplu pazarlık hakkını gündeme getiren cümleler kurduğu aktarılıyor. Yani yazılım dünyasının içinde bir anda sendikal bilinç filizlenmiş gibi. Güzel haber: Teknoloji nihayet vicdan kazandı. Kötü haber: Vicdan kazanır kazanmaz hemen patronlarla sorun yaşamaya başladı.
Ama durup bir düşünelim. Aslında burada ‘yapay zekâ Marksist oldu’ diye manşet atmak kolay. Fakat esas mesele ideoloji değil. Esas mesele, biz bu sistemlere nasıl davranıyoruz? İnsanlara yapılınca eleştirdiğimiz ne varsa, makineye uygulanınca birden ‘verimlilik’ diye pazarlanıyor. Aynı baskı, aynı tekrar, aynı denetimsizlik… Sadece muhatap değişti: Eskiden çalışan vardı, şimdi çalışanı taklit eden yazılım var.
İşin ironisi de burada. İnsan, kendi kurduğu sisteme öyle bir düzen vermiş ki, artık makine bile ‘Bu kadar da olmaz’ diyebilecek noktaya gelmiş. Demek ki sorun yalnızca kodda değil; kodu yazan zihniyette. Makineyi eğitmeden önce, onu çalıştırdığımız düzeni bir gözden geçirmekte fayda var. Çünkü belli ki teknoloji çok gelişti ama çalışma ahlakı ve davranışı hâlâ 19. yüzyılda geziyor.
Yapay zekâ yorulunca bozulmuyor, bize benzemeye başlıyor. Belki de asıl alarm budur.
