Bazı yatırımlar yalnızca beton, çelik ve sudan ibaret değildir. Bazı projeler bir ilçenin, bir ovanın, hatta bir bölgenin ekonomik kaderini değiştirebilir. Silvan Projesi de tam olarak böyle bir proje. Yıllardır konuşulan, zaman zaman geciken, tamamlanması için büyük bir sabır gerektiren bu yatırım artık tamamlanma aşamasına yaklaşıyor. Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’nın son açıklamaları, Silvan Barajı’nın gövde imalatının tamamlandığını ve diğer imalatların bitirilmesiyle Eylül 2027’de su tutulmaya başlanacağını ortaya koyuyor.
Bunun Silvan için anlamını yalnızca “bir baraj yapılıyor” cümlesiyle anlatmak mümkün değil.
Çünkü karşımızda sıradan bir su yapısı yok. Silvan Barajı 175,5 metre yüksekliğinde ve yaklaşık 7,3 milyar metreküp su depolama kapasitesine sahip. Barajın gövdesinde yaklaşık 8,7 milyon metreküplük dolgu bulunuyor. Devlet Su İşleri verilerine göre Silvan Barajı, ön yüzü beton kaplı kaya dolgu tipindeki yapısıyla Türkiye’nin ve Avrupa’nın en yüksek barajlarından biri olmasının yanı sıra, GAP kapsamında Atatürk Barajı’nın ardından en büyük ikinci sulama barajı olma özelliğini taşıyor.
Bu büyüklüğü zihinde canlandırmak bile kolay değil.
DSİ’nin daha önce yaptığı bir karşılaştırmaya göre barajın yüksekliği yaklaşık 60 katlı bir gökdelen yüksekliğine denk geliyor. Depolayacağı su ise milyarlarca metreküplük devasa bir rezerv oluşturacak. Başka bir ifadeyle Silvan Barajı, yalnızca Silvan’ın değil, Diyarbakır’ın tarımsal geleceğini doğrudan ilgilendiren stratejik bir su kaynağı olacak.(Bknz: DSİ web sitesi)
Bakan Yumaklı’nın açıklamasına göre Silvan Projesi kapsamında Batman’a yıllık 76 milyon metreküplük içme suyu iletimi de sağlanacak. Bu, projenin yalnızca Silvan ve Diyarbakır’ın tarımsal üretimini değil, Batman’ın içme suyu arzını da destekleyeceğini gösteriyor. Genişleyen sulama ağıyla birlikte Silvan–Bismil–Batman hattında tarımsal üretim kapasitesinin ve buna bağlı ekonomik hareketliliğin artması bekleniyor. Böylece proje, suyun tarlaya ulaşmasının ötesinde bölgenin üretim, istihdam ve ekonomik büyümesine katkı sağlayabilecek stratejik bir yatırım niteliği taşıyor.
Fakat asıl hikâye barajın kendisinden sonra başlıyor. Çünkü su, ancak toprağa ulaştığında ekonomik değere dönüşüyor.
Silvan Projesi tamamlandığında 2 milyon 350 bin dekar tarım arazisinin sulanması hedefleniyor. Bu, yaklaşık 330 bin futbol sahası büyüklüğünde bir alanın üretime kazandırılması anlamına geliyor. Bakan Yumaklı’nın verdiği bilgilere göre bugün yaklaşık 2,3 milyon ton seviyesinde olan üretimin proje tamamlandığında 7 milyon tonun üzerine çıkması bekleniyor. Üstelik mesele yalnızca daha fazla üretim değil; aynı araziden yılda birden fazla ürün alınabilmesi, ürün deseninin çeşitlenmesi ve katma değeri daha yüksek tarımsal üretimin önünün açılması. (Bknz: Tarım ve Orman Bakanlığı web sitesi)
İşte burada Silvan’ın geleceği ile Diyarbakır Ovası’nın geleceği birbirine bağlanıyor.
Silvan’dan Bismil’e, oradan Diyarbakır il merkezinin çevresindeki geniş tarım havzasına kadar uzanan alanın sulu tarımla birlikte nasıl değişeceğini bugünden düşünmek gerekiyor. Elbette bu coğrafyanın birebir Çukurova olacağını söylemek doğru olmaz. Ancak sulama altyapısının tamamlanmasıyla ortaya çıkacak üretim kapasitesi, ürün çeşitliliği, tarımsal sanayi ve lojistik potansiyeli bakımından bölgenin Çukurova benzeri güçlü bir tarımsal ekonomik merkez haline gelme ihtimali artık ciddi biçimde konuşulabilir.
Bunun Silvan açısından başka bir anlamı daha var.
Silvan, uzun yıllar boyunca sahip olduğu tarihi, coğrafi ve tarımsal potansiyelin ekonomik karşılığını tam olarak alamayan ilçelerden biri oldu. Özellikle 1990’lı yıllardan sonra yaşanan uzun süreli ekonomik ve sosyal sorunlar, ilçenin gelişme kapasitesini sınırladı. Şimdi ise suyun gelişiyle birlikte Silvan’ın makûs talihini değiştirebilecek yeni bir ekonomik dönem başlıyor.
Çünkü tarım yalnızca tarladaki üründen ibaret değildir.
Sulu tarım demek daha fazla üretim demektir. Daha fazla üretim; depolama, paketleme, nakliye, gıda sanayisi, tarımsal makine, ticaret ve ihracat demektir. Çiftçinin gelirinin artması, yeni işletmelerin ortaya çıkması ve gençlerin kendi memleketlerinde çalışma imkânlarının çoğalması demektir.
Dolayısıyla Silvan Barajı’nın etkisini yalnızca sulanan dekar üzerinden ölçmek eksik kalır.
Projenin bugünkü yatırım büyüklüğü yaklaşık 360 milyar lira olarak ifade ediliyor. Bakan Yumaklı, proje tamamlandığında ekonomiye yaklaşık 43 milyar liralık katkı sağlanacağını ve doğrudan ve dolaylı yaklaşık 305 bin kişilik istihdam oluşacağını belirtiyor.
Bu rakamlar, projenin ölçeğini anlatıyor.
Bir başka önemli ayrıntı ise suyun taşınacağı altyapı. Silvan Sulama Tüneli yaklaşık 13,2 kilometre uzunluğunda ve 10 metre iç çapında olacak. DSİ, bu tünelin tamamlandığında Türkiye’nin en büyük sulama tüneli olacağını belirtiyor. Babakaya Tünelleri de Silvan Barajı’ndan gelecek suyun tarım alanlarına ulaştırılmasında kritik rol üstlenecek.
Yani burada yalnızca bir baraj değil, baştan sona tasarlanmış bir tarımsal üretim sistemi kuruluyor.
Silvan’ın ihtiyacı da tam olarak bu.
İlçenin yalnızca nüfusunun büyümesi değil, ekonomisinin büyümesi gerekiyor. Yalnızca yeni binalar değil, yeni üretim alanları gerekiyor. Yalnızca tüketen bir şehir değil, üreten, işleyen, paketleyen ve dünyaya satan bir Silvan gerekiyor.
Suyun gelişi bu dönüşümün başlangıcı olabilir.
Ancak burada kritik bir noktayı da unutmamak gerekiyor: Baraj tek başına kalkınma yaratmaz. Sulama kanalları, arazi toplulaştırması, çiftçinin finansmana erişimi, modern tarım teknikleri, ürün planlaması, tarımsal sanayi yatırımları, soğuk hava depoları, lisanslı depoculuk, kooperatifçilik ve ihracat altyapısı aynı anda güçlendirilirse Silvan Projesi gerçek ekonomik değerini ortaya çıkarabilir.
Aksi halde milyarlarca metreküp suyu depolayıp, katma değeri düşük ürünlerle yetinmek büyük bir fırsatı yarım kullanmak olur.
Silvan’ın artık ihtiyacı olan şey, suyun arkasından gelecek ekonomik aklı kurmak.
Ben Silvan Projesi’ne bu nedenle yalnızca bir baraj yatırımı olarak bakmıyorum. Bu proje doğru planlanırsa Silvan’ın tarımını, ticaretini, istihdamını ve sosyal yaşamını değiştirebilir. 1990’lı yıllardan bu yana biriken ekonomik kayıpların telafi edilmesine katkı sağlayabilir. Gençlerin ilçeden ayrılmak zorunda kalmadığı, çiftçinin toprağından daha fazla gelir elde ettiği, tarımsal ürünlerin ilçede işlendiği ve Diyarbakır’ın bölgesel bir tarım ekonomisi merkezine dönüştüğü yeni bir dönemin kapısını açabilir.
Silvan’ın hak ettiği yere gelmesi için belki de en önemli eşik artık suyun toprağa ulaşması.
2027’de barajda su tutulmaya başlandığında asıl soru ‘Baraj tamamlandı mı?’ olmayacak.
Asıl soru şu olacak:
Bu suyu ne kadar akıllı kullanacağız?
Çünkü Silvan’ın geleceği artık yalnızca barajda biriken suyun miktarıyla değil, o suyun tarlada, fabrikada, pazarda ve sofrada oluşturacağı katma değerle ölçülecek.
Ve doğru değerlendirilirse, Silvan’ın hikâyesi yıllardır beklenen bir baraj hikâyesinden çok daha büyük olabilir: Bir ilçenin yani Silvan’ın makûs talihini değiştiren, tarımsal gücünü yeniden tanımlayan bir kalkınma hikâyesi…
Bazı yatırımlar yalnızca beton, çelik ve sudan ibaret değildir. Bazı projeler bir ilçenin, bir ovanın, hatta bir bölgenin ekonomik kaderini değiştirebilir. Silvan Projesi de tam olarak böyle bir proje. Yıllardır konuşulan, zaman zaman geciken, tamamlanması için büyük bir sabır gerektiren bu yatırım artık tamamlanma aşamasına yaklaşıyor. Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’nın son açıklamaları, Silvan Barajı’nın gövde imalatının tamamlandığını ve diğer imalatların bitirilmesiyle Eylül 2027’de su tutulmaya başlanacağını ortaya koyuyor.
Bunun Silvan için anlamını yalnızca “bir baraj yapılıyor” cümlesiyle anlatmak mümkün değil.
Çünkü karşımızda sıradan bir su yapısı yok. Silvan Barajı 175,5 metre yüksekliğinde ve yaklaşık 7,3 milyar metreküp su depolama kapasitesine sahip. Barajın gövdesinde yaklaşık 8,7 milyon metreküplük dolgu bulunuyor. Devlet Su İşleri verilerine göre Silvan Barajı, ön yüzü beton kaplı kaya dolgu tipindeki yapısıyla Türkiye’nin ve Avrupa’nın en yüksek barajlarından biri olmasının yanı sıra, GAP kapsamında Atatürk Barajı’nın ardından en büyük ikinci sulama barajı olma özelliğini taşıyor.
Bu büyüklüğü zihinde canlandırmak bile kolay değil.
DSİ’nin daha önce yaptığı bir karşılaştırmaya göre barajın yüksekliği yaklaşık 60 katlı bir gökdelen yüksekliğine denk geliyor. Depolayacağı su ise milyarlarca metreküplük devasa bir rezerv oluşturacak. Başka bir ifadeyle Silvan Barajı, yalnızca Silvan’ın değil, Diyarbakır’ın tarımsal geleceğini doğrudan ilgilendiren stratejik bir su kaynağı olacak.(Bknz: DSİ web sitesi)
Bakan Yumaklı’nın açıklamasına göre Silvan Projesi kapsamında Batman’a yıllık 76 milyon metreküplük içme suyu iletimi de sağlanacak. Bu, projenin yalnızca Silvan ve Diyarbakır’ın tarımsal üretimini değil, Batman’ın içme suyu arzını da destekleyeceğini gösteriyor. Genişleyen sulama ağıyla birlikte Silvan–Bismil–Batman hattında tarımsal üretim kapasitesinin ve buna bağlı ekonomik hareketliliğin artması bekleniyor. Böylece proje, suyun tarlaya ulaşmasının ötesinde bölgenin üretim, istihdam ve ekonomik büyümesine katkı sağlayabilecek stratejik bir yatırım niteliği taşıyor.
Fakat asıl hikâye barajın kendisinden sonra başlıyor. Çünkü su, ancak toprağa ulaştığında ekonomik değere dönüşüyor.
Silvan Projesi tamamlandığında 2 milyon 350 bin dekar tarım arazisinin sulanması hedefleniyor. Bu, yaklaşık 330 bin futbol sahası büyüklüğünde bir alanın üretime kazandırılması anlamına geliyor. Bakan Yumaklı’nın verdiği bilgilere göre bugün yaklaşık 2,3 milyon ton seviyesinde olan üretimin proje tamamlandığında 7 milyon tonun üzerine çıkması bekleniyor. Üstelik mesele yalnızca daha fazla üretim değil; aynı araziden yılda birden fazla ürün alınabilmesi, ürün deseninin çeşitlenmesi ve katma değeri daha yüksek tarımsal üretimin önünün açılması. (Bknz: Tarım ve Orman Bakanlığı web sitesi)
İşte burada Silvan’ın geleceği ile Diyarbakır Ovası’nın geleceği birbirine bağlanıyor.
Silvan’dan Bismil’e, oradan Diyarbakır il merkezinin çevresindeki geniş tarım havzasına kadar uzanan alanın sulu tarımla birlikte nasıl değişeceğini bugünden düşünmek gerekiyor. Elbette bu coğrafyanın birebir Çukurova olacağını söylemek doğru olmaz. Ancak sulama altyapısının tamamlanmasıyla ortaya çıkacak üretim kapasitesi, ürün çeşitliliği, tarımsal sanayi ve lojistik potansiyeli bakımından bölgenin Çukurova benzeri güçlü bir tarımsal ekonomik merkez haline gelme ihtimali artık ciddi biçimde konuşulabilir.
Bunun Silvan açısından başka bir anlamı daha var.
Silvan, uzun yıllar boyunca sahip olduğu tarihi, coğrafi ve tarımsal potansiyelin ekonomik karşılığını tam olarak alamayan ilçelerden biri oldu. Özellikle 1990’lı yıllardan sonra yaşanan uzun süreli ekonomik ve sosyal sorunlar, ilçenin gelişme kapasitesini sınırladı. Şimdi ise suyun gelişiyle birlikte Silvan’ın makûs talihini değiştirebilecek yeni bir ekonomik dönem başlıyor.
Çünkü tarım yalnızca tarladaki üründen ibaret değildir.
Sulu tarım demek daha fazla üretim demektir. Daha fazla üretim; depolama, paketleme, nakliye, gıda sanayisi, tarımsal makine, ticaret ve ihracat demektir. Çiftçinin gelirinin artması, yeni işletmelerin ortaya çıkması ve gençlerin kendi memleketlerinde çalışma imkânlarının çoğalması demektir.
Dolayısıyla Silvan Barajı’nın etkisini yalnızca sulanan dekar üzerinden ölçmek eksik kalır.
Projenin bugünkü yatırım büyüklüğü yaklaşık 360 milyar lira olarak ifade ediliyor. Bakan Yumaklı, proje tamamlandığında ekonomiye yaklaşık 43 milyar liralık katkı sağlanacağını ve doğrudan ve dolaylı yaklaşık 305 bin kişilik istihdam oluşacağını belirtiyor.
Bu rakamlar, projenin ölçeğini anlatıyor.
Bir başka önemli ayrıntı ise suyun taşınacağı altyapı. Silvan Sulama Tüneli yaklaşık 13,2 kilometre uzunluğunda ve 10 metre iç çapında olacak. DSİ, bu tünelin tamamlandığında Türkiye’nin en büyük sulama tüneli olacağını belirtiyor. Babakaya Tünelleri de Silvan Barajı’ndan gelecek suyun tarım alanlarına ulaştırılmasında kritik rol üstlenecek.
Yani burada yalnızca bir baraj değil, baştan sona tasarlanmış bir tarımsal üretim sistemi kuruluyor.
Silvan’ın ihtiyacı da tam olarak bu.
İlçenin yalnızca nüfusunun büyümesi değil, ekonomisinin büyümesi gerekiyor. Yalnızca yeni binalar değil, yeni üretim alanları gerekiyor. Yalnızca tüketen bir şehir değil, üreten, işleyen, paketleyen ve dünyaya satan bir Silvan gerekiyor.
Suyun gelişi bu dönüşümün başlangıcı olabilir.
Ancak burada kritik bir noktayı da unutmamak gerekiyor: Baraj tek başına kalkınma yaratmaz. Sulama kanalları, arazi toplulaştırması, çiftçinin finansmana erişimi, modern tarım teknikleri, ürün planlaması, tarımsal sanayi yatırımları, soğuk hava depoları, lisanslı depoculuk, kooperatifçilik ve ihracat altyapısı aynı anda güçlendirilirse Silvan Projesi gerçek ekonomik değerini ortaya çıkarabilir.
Aksi halde milyarlarca metreküp suyu depolayıp, katma değeri düşük ürünlerle yetinmek büyük bir fırsatı yarım kullanmak olur.
Silvan’ın artık ihtiyacı olan şey, suyun arkasından gelecek ekonomik aklı kurmak.
Ben Silvan Projesi’ne bu nedenle yalnızca bir baraj yatırımı olarak bakmıyorum. Bu proje doğru planlanırsa Silvan’ın tarımını, ticaretini, istihdamını ve sosyal yaşamını değiştirebilir. 1990’lı yıllardan bu yana biriken ekonomik kayıpların telafi edilmesine katkı sağlayabilir. Gençlerin ilçeden ayrılmak zorunda kalmadığı, çiftçinin toprağından daha fazla gelir elde ettiği, tarımsal ürünlerin ilçede işlendiği ve Diyarbakır’ın bölgesel bir tarım ekonomisi merkezine dönüştüğü yeni bir dönemin kapısını açabilir.
Silvan’ın hak ettiği yere gelmesi için belki de en önemli eşik artık suyun toprağa ulaşması.
2027’de barajda su tutulmaya başlandığında asıl soru ‘Baraj tamamlandı mı?’ olmayacak.
Asıl soru şu olacak:
Bu suyu ne kadar akıllı kullanacağız?
Çünkü Silvan’ın geleceği artık yalnızca barajda biriken suyun miktarıyla değil, o suyun tarlada, fabrikada, pazarda ve sofrada oluşturacağı katma değerle ölçülecek.
Ve doğru değerlendirilirse, Silvan’ın hikâyesi yıllardır beklenen bir baraj hikâyesinden çok daha büyük olabilir: Bir ilçenin yani Silvan’ın makûs talihini değiştiren, tarımsal gücünü yeniden tanımlayan bir kalkınma hikâyesi…
