Diyarbakır’ın ilçeleri arasından yeni bir il kurulması gündeme gelirse, benim cevabım belli. Silvan, il olmayı çoktan hak etti. Bunu Silvanlı olduğum için açıkça söylüyorum. Bu görüşü savunurken de memleket sevgisinden daha sağlam bir dayanağım var. Diyarbakır’ın doğusunda, Batman’a uzanan yol üzerinde bulunan Silvan, geçmişte çevresinden nüfus çekmiş bir ticaret merkeziydi. Bugün ise güneyindeki tarım alanlarının üretim düzenini değiştirebilecek büyüklükte bir kamu yatırımıyla karşı karşıya. Silvan’ın il olma meselesini, bölgenin önümüzdeki yıllarda nasıl yönetileceği sorusuyla birlikte düşünmek gerekiyor.
Silvan’ın nüfusu bize ne söylüyor?
Cumhuriyet’in ilk genel nüfus sayımında, 1927’de Silvan ilçe merkezinde 2 bin 605 kişi yaşıyordu. Merkez nüfusu 1950’de 4 bin 254’e, 1960’ta 6 bin 492’ye, 1975’te 29 bin 599’a ulaştı. Silvan üzerine yapılan tarihî coğrafya araştırmaları, bu büyümede çevredeki kırsal yerleşimlerden gelen göçün de payı olduğunu gösteriyor. İlçe merkezi genişlerken çevresindeki yerleşimlerle kurduğu ekonomik bağlar da gelişti. Bugün Silvan üzerine konuşurken çoğu kez unutulan taraf budur. Silvan, geçmişte insanların yerleşmek için tercih ettiği bir merkezdi.
İlçe toplamına baktığımızda başka bir tablo çıkıyor. Genel nüfus sayımlarında Silvan’ın nüfusu 1990’da 109 bin 953, 2000’de 116 bin 298 olarak kaydedildi. Bu iki rakam, 1990’larda ilçe toplamının düştüğü iddiasını desteklemiyor. Bununla birlikte aynı döneme ilişkin köy verileri, özellikle ilçenin kuzeyindeki bazı yerleşimlerin ciddi nüfus kaybettiğini gösteriyor. Çatışma ortamında yaşanan yer değiştirmelerin bir bölümü ilçe merkezine, bir bölümü il dışına yöneldi. İlçe toplamındaki artış, köylerde yaşanan kaybı tek başına anlatmaya yetmiyor.
Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi’nde Silvan’ın ilçe nüfusu 2007’de 87 bin 851, 2010’da 84 bin 842, 2020’de 87 bin 639 olarak kayda geçti. Nüfus 2024’te 86 bin 905, 2025 sonunda ise 86 bin 752 oldu. Eski genel sayımlarla adrese dayalı kayıt sisteminin yöntemleri farklı. Bu nedenle iki dönem arasındaki farkı doğrudan göç bilançosu diye okumak doğru olmaz. Silvan’ın nüfusu uzun süredir 85–88 bin dolayında seyrediyor. Baraj yatırımıyla birlikte sorulması gereken soru şu: Üretim artarsa, o üretimin yarattığı iş ve gelir Silvan’da ne ölçüde kalacak?
Ovada tarımsal devrim ne zaman başlar?
GAP kapsamındaki Silvan Projesi’nin sulama hedefi yaklaşık 2 milyon 350 bin dekar, yani 235 bin hektar. Bu rakam, tek başına Silvan ilçesinin sulanacak arazisini değil, projenin toplam hedef alanını ifade ediyor. Tarım ve Orman Bakanlığının Ağustos 2026’da açıkladığı takvime göre barajın gövde imalatı tamamlandı ve kalan işler bitirildiğinde Eylül 2027’de su tutulmaya başlanması hedefleniyor. Tünellerin, ana kanalların ve tarla başına kadar uzanan sulama şebekesinin devreye girmesi, suyun ovaya ulaşmasını sağlayacak.
Silvan’ın güneyindeki ovada tarımsal devrim, çiftçinin ekim kararının değiştiği gün başlayacak. Bakanlığın proje sahasına ilişkin açıklamasına göre kuru tarımda buğday, arpa ve mercimek ağırlık taşıyor. Sulama, uygun parsellerde mısır, pamuk, ayçiçeği ve sebze gibi ürünlerin de yetiştirilmesine imkân verecek. Su ölçülü kullanılır, çiftçi ürünü için alıcı bulur ve işleme yatırımları bölgede kurulursa, Silvan tarladan çıkan üründen daha fazla gelir elde edebilir. Bir üretici mahsulünü depolayabildiğinde satış zamanını seçebilir. Bir işleme tesisi bölgede kurulduğunda, ürünle birlikte kazanç ve istihdamın bir bölümü de burada kalır.
Yatırımın bir de elektrik boyutu var. 2026 Yılı Kamu Yatırım Programı, Silvan Barajı ve hidroelektrik santrali için 160 megavat kurulu güç ve yılda ortalama 681 milyon kilovatsaat elektrik üretimi öngörüyor. Tarım ve Orman Bakanlığı da projenin tamamı için yıllık yaklaşık 43 milyar liralık ekonomik katkı tahmin ediyor. Bu tutar bölgesel bir projeksiyon. Silvan’ın kendi payını büyütecek kararlar, suyun tarlaya ulaşmasıyla aynı takvimde alınmalı.
Malabadi, Silvan’ın tarih envanterinde
Mervânîlere başkentlik yapan Meyyâfârikin, bugünkü Silvan’dır. Şehir 1515’te Osmanlı hâkimiyetine girdi, 19. yüzyılda Diyarbekir vilayetinin merkez sancağına bağlı bir kaza merkeziydi. Birinci Dünya Savaşı’nda Mustafa Kemal, 16. Kolordu karargâhını 1916’da Silvan’da kurdu. Kaldığı ev bugün müze. Cumhuriyet döneminde Silvan’da doğan hekim Yusuf Azizoğlu burada belediye başkanlığı yaptı, ardından 1962–1963 yıllarında Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı olarak görev aldı. Silvan’ın askerî ve siyasi tarihindeki yeri, bu kayıtlarla görülebiliyor.
Malabadi konusunda da resmî kayıt açıktır. Malabadi Köprüsü, Silvan ilçesi sınırları içindedir ve Silvan’ın tarih envanterine kayıtlıdır. Karayolları Genel Müdürlüğü, köprüyü Diyarbakır’ın Silvan ilçesinde, konumlandırıyor. UNESCO’nun kaydında da köprü, Diyarbakır ile Batman il sınırındaki Silvan ilçesinde yer alıyor. Köprü 2016’dan bu yana UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde. Silvan Belediyesinin ve Silvan Kaymakamlığı’nın ambleminde Malabadi’nin köprü motifi bulunuyor.
Malabadi’ye gelen bir ziyaretçi aynı geziye Silvan surlarını, Zembilfroş Burcu’nu, Selahaddin Eyyubi Camii olarak da bilinen Ulucami’yi, Kara Behlül Bey Camii’ni, tarihî konakları, Atatürk Evi Müzesi’ni ve Hasuni Mağaraları’nı sığdırabilir. Silvan’ın turizm potansiyeli bu eserlerin birbirine yakınlığında yatıyor.
5442 sayılı İl İdaresi Kanunu, il kurulurken coğrafi durumun, ekonomik şartların ve kamu hizmetlerinin gereklerinin esas alınacağını söylüyor. Yeni bir il kurulması kanunla mümkün. Ankara’nın önüne Silvan dosyası geldiğinde bu ölçütlerin her biri için somut bir çalışma yapılabilir. Doğu Diyarbakır’daki yerleşimlerin kamu hizmetlerine erişimi, ovanın sulamaya açılmasıyla ortaya çıkacak yatırım ihtiyacı ve yeni idari yapının maliyeti aynı dosyada hesaplanabilir. İl statüsünü savunmak, bu hesabı istemeyi de gerektirir.
Benim Ankara’dan beklentim, Silvan’ın adını arada bir il adayları arasında anması değil, bu çalışmayı başlatmasıdır. Ovanın üretimi büyüdüğünde çiftçinin, yatırımcının ve çevre yerleşimlerde yaşayanların hangi hizmete nereden ulaşacağı şimdiden konuşulmalı. Silvan, tarih boyunca merkez olmanın ne demek olduğunu yaşadı. Şimdi yeniden çevresine hizmet verecek bir merkez olmanın ekonomik dayanaklarına sahip. Diyarbakır’ın ilçeleri arasından yeni bir il kurulacaksa, Silvan bu statüyü çoktan hak etti.










