Şırnak'ın İdil ilçesine bağlı Kiwex (Mağaraköy) köyü, 15 Nisan 2026'da Ezidilerin en önemli dini bayramlarından biri olan "Çarşema Sor" (Kızıl Çarşamba) için dünyanın dört bir yanından gelen ziyaretçilere ev sahipliği yaptı.
Bizzat yerinde deneyimleyip gözlemlediğim etkinliğin geçen yıllara oranla oldukça yoğun ilgi gördüğünü fark ettim. Uzun yıllardır göç nedeniyle büyük ölçüde boşalmış olan köy ve çevresindeki kutsal alanlar, bu yıl önceki yıllara kıyasla dikkat çekici bir yoğunlukla yeniden canlandı diyebilirim.
Bayram, özellikle Avrupa ülkelerinde yaşayan Ezidi diasporasının yoğun katılımıyla gerçekleşirken, organizasyonun ölçeği bölgedeki altyapı kapasitesini zorladı. Araç yoğunluğu nedeniyle otopark sorunları yaşanırken, jandarma ekiplerinin trafik düzenlemeleri sayesinde olası aksaklıkların büyük ölçüde önüne geçildi.
Tarihsel ve inançsal arka plan
Çarşema Sor, Ezidi inancında yılın başlangıcını simgeleyen en kutsal günlerden biri olarak kabul ediliyor. Ezidi takvimine göre Nisan ayının ilk çarşambasına denk gelen bu bayram, yaratılışın ve doğanın yeniden canlanmasının sembolü olarak görülüyor. İnanca göre Tanrı'nın dünyayı yarattıktan sonra düzeni sağlamak üzere meleklere görev verdiği gün bu tarihe denk geliyor.
Ezidi inanç sisteminde merkezi bir figür olan Tavus Melek ile ilişkilendirilen bu gün, aynı zamanda kozmik düzenin yeniden kurulduğu bir eşik olarak kabul ediliyor. Bu nedenle Kürtçe "kırmızı" anlamına gelen "sor" kelimesi, hem yaşamı hem de yenilenmeyi temsil ediyor.
Akademik çalışmalara göre (bkz. Kreyenbroek, Yezidism: Its Background, Observances and Textual Tradition, 1995), Çarşema Sor ritüelleri, Mezopotamya'nın kadim inanç sistemlerinden izler taşırken, doğa döngüleriyle güçlü bir bağ kuruyor.
Kiwex'te bayram atmosferi
Bu yıl Kiwex köyünde gerçekleşen kutlamalar, hem dini hem de kültürel bir buluşma niteliği taşıdı. Sabah saatlerinden itibaren köydeki mezarlıklar, türbeler ve kutsal mekânlar ziyaret edilirken, dualar edildi ve halaylar çekildi.
Günün ilerleyen saatlerinde ise bayram, daha çok sosyal ve kültürel etkinliklerle devam etti. Botan bölgesine özgü kemençeler eşliğinde Kürtçe şarkılar söylendi, halaylar çekildi. Katılımcılar, uzun süredir görmedikleri akrabalarıyla bir araya gelerek bayramın toplumsal yönünü güçlendirdi.
Bu yılki katılımın önceki yıllara göre belirgin şekilde artması, özellikle Avrupa'da yaşayan Ezidilerin kökleriyle yeniden bağ kurma isteğiyle açıklaya bilirim. Almanya, Fransa ve İsveç başta olmak üzere birçok ülkeden gelen ziyaretçiler, yalnızca bir dini ritüele değil, aynı zamanda kolektif bir hafıza mekânına dönüşen Kiwex'e yöneldi.
Göç, bellek ve geri dönüş
1980'lerden itibaren Türkiye'den yoğun göç veren Ezidi toplumu, bugün büyük ölçüde Avrupa'da yaşıyor. Ancak Çarşema Sor gibi bayramlar, bu dağılmış topluluğun yeniden bir araya geldiği nadir zaman dilimlerinden biri olarak öne çıkıyor.
Sosyologlara göre, bu tür ritüeller yalnızca dini değil, aynı zamanda kimlik inşası açısından da kritik bir rol oynuyor. Özellikle ikinci ve üçüncü kuşak diaspora üyeleri için bu ziyaretler, kültürel sürekliliğin korunmasında önemli bir işlev görüyor.
Güvenlik ve organizasyon
Kutlamalar bu yıl yoğun güvenlik önlemleri altında gerçekleştirildi. Jandarma ekipleri, hem alan güvenliğini sağladı hem de trafik akışını düzenledi. Katılımın beklenenden fazla olması nedeniyle zaman zaman aksaklıklar yaşansa da genel tablo, organizasyonun kontrollü bir şekilde yürütüldüğünü gösterdi.
Kültürel süreklilik ve gelecek perspektifi
Kiwex'te yaşanan bu yoğunluk, yalnızca bir bayram coşkusu değil; aynı zamanda kaybolmaya yüz tutmuş bir yaşam biçiminin yeniden hatırlanması anlamına geliyor. Boşalmış köyler, yılın bu döneminde yeniden sesle, müzikle ve insan kalabalığıyla doluyor.
Uzmanlara göre bu tür etkinlikler, kültürel mirasın korunması açısından kritik bir rol oynarken, aynı zamanda Türkiye'deki çok katmanlı toplumsal yapının görünür hale gelmesine katkı sağlıyor.
Ezidilerin Çarşema Sor bayramı, bu yönüyle yalnızca bir dini ritüel değil; geçmiş ile bugün arasında kurulan güçlü bir köprü olmayı sürdürüyor. Kiwex'te yaşanan bu yılki yoğunluk, bu köprünün hâlâ ayakta olduğunu ve her yıl yeniden inşa edildiğini gösteriyor.
