SPK’nın 28 Ağustos 2026 gecesi açıkladığı Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber değişikliği üzerine bir dostum, düzenlemenin 2017’de Forex piyasasında yaşananları hatırlattığını söyledi. Ben ise aynı fikirde değilim. Ona göre iki düzenlemenin ortak noktası 'işlem limitleriydi'. Benim itirazım ise tam burada başladı. Çünkü piyasalarda konulan her limit, aynı sonucu doğurmuyor. Peki SPK’nın yeni fon düzenlemesi gerçekten 2017’de Forex’te yaşananların bir benzeri mi, yoksa bambaşka bir dönemin başlangıcı mı?
Borsada bazı kararların etkisi, yayımlandığı gece anlaşılmaz. Asıl hikâye, para hareket etmeye başladığında ortaya çıkar. SPK’nın 28 Ağustos 2026 gecesi açıkladığı Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber değişikliği de böyle bir karar. İlk bakışta teknik görünüyor. Serbest fonlara yeni sınırlar geliyor. Düşük fiili dolaşımlı hisselerde fonların alabileceği pozisyonlar sınırlandırılıyor. Para piyasası fonlarına kamu borçlanma araçlarında asgari yüzde 10 şartı getiriliyor. Portföy yöneticilerinin baktığı fon sayısına kademeli limit konuluyor. Bazı işlemler için yeni teminat ve onay kuralları geliyor. SPK da düzenlemenin yatırımcı hakları ile piyasanın sağlıklı, şeffaf ve güvenilir işlemesi hedefiyle hazırlandığını belirtiyor. Fakat borsacının baktığı yer başka. Soru şu:
Bu karar piyasaya güven mi getiriyor, yoksa bazı işlemlerin hızını mı kesecek?
Burada aklıma 2017 geliyor. O yıl SPK, Forex piyasasında çok sert bir değişiklik yaptı. Kaldıraç oranı 100:1’den 10:1’e indirildi. İşleme başlamak için de 50 bin liralık başlangıç teminatı şartı getirildi. Mevcut pozisyonların yeni sisteme uyumu için 45 günlük geçiş süresi tanındı. O dönem piyasanın dengesi bir anda değişti. Yüksek kaldıraçla çalışan yatırımcıların önemli bölümü sistemin dışında kaldı. Piyasanın iş modeli değişti. Türkiye’de faaliyet gösteren bazı Forex şirketleri kapandı veya küçüldü. Yurt dışındaki bazı şirketler de Türkiye’deki yatırımcıya ulaşmakta zorlandı.
Forex piyasası bitmedi. Ama eski Forex bitti. İşte bugün SPK’nın fon düzenlemesine bakarken bu ayrımı yapmak gerekiyor.
2026 düzenlemesi Forex düzenlemesinin aynısı değil.
Hatta doğrudan kıyaslamak yanlış olur. 2017’de SPK yatırımcının kullanabileceği kaldıracı sınırladı. 2026’da ise fonların belirli hisselerde oluşturabileceği yoğunlaşmayı ve bazı işlemlerde taşıyabileceği riski sınırlıyor. Biri yatırımcının işlem gücüne dokundu. Diğeri fonun portföy gücüne dokunuyor. Ancak ortak bir kelime var:
Limit
Borsada özellikle düşük fiili dolaşımlı hisselerde bir fonun sahip olduğu pay miktarı artık eskisi kadar serbest olmayacak. Fiili dolaşım oranına göre farklı sınırlar uygulanacak. Mevcut limitin üzerindeki pozisyonlar ise artırılamayacak ve belirlenen takvim içinde azaltılacak. Bu, borsada küçük ama önemli bir kapı açıyor. Bir fonun elindeki büyük pozisyon artık sadece fonun yatırım stratejisi olarak görülmeyecek. Hissenin piyasadaki gerçek dolaşımı da hesaba katılacak. Bunun özellikle BIST 30 dışında kalan, fiili dolaşımı düşük ve birkaç fonun yoğunlaştığı hisselerde hissedilmesi mümkün. Ama burada da dikkatli olmak gerekiyor. “SPK bütün fonları satışa zorladı” demek doğru değil. Düzenleme bütün hisseleri aynı şekilde etkilemiyor. BIST 30 hisseleri ve kamu borçlanma araçları önemli istisnalara sahip. Dolayısıyla ortaya çıkacak etki fon fon, hisse hisse değişecek.
Asıl kritik dönem ise 31 Aralık 2026. Çünkü yeni sınırların üzerinde pozisyon taşıyan fonların belirlenen takvim içinde uyum sağlaması gerekiyor. Bu nedenle önümüzdeki dört ayı sadece BIST 100 endeksine bakarak okumak yeterli olmayacak.
Hangi fon hangi hissede ne kadar pozisyon taşıyor?
Bence 2026’nın son bölümünde borsanın yeni sorusu bu olacak. Bir başka önemli değişiklik de şeffaflık. Belirli yatırımcı yoğunlaşmalarında MKK üzerinden KAP açıklaması yapılacak. TEFAS’ta işlem gören serbest fonların portföy dağılımlarına ilişkin açıklamalar da daha görünür hale gelecek. Bu, küçük yatırımcı açısından önemli. Çünkü borsada bazen fiyatı değil, fiyatın arkasındaki oyuncuyu anlamak gerekir. 2017’de Foreks’te SPK kaldıraç musluğunu kıstı. 2026’da ise fonların bazı piyasalardaki pozisyon musluğunu daraltıyor. Aradaki fark büyük. Bu nedenle bugünden “fon piyasası bitecek” demek, 2017’deki Foreks deneyimini yanlış okumak olur. Fakat başka bir gerçek de var:
Bir piyasada limit değiştiğinde, piyasanın davranışı da değişir.
Fon yöneticisi başka hisseye gider. Portföy dağılımını değiştirir. Kamu kâğıtlarının ağırlığı artabilir. BIST 30’un önemi güçlenebilir. Düşük fiili dolaşımlı hisselerde ise fon kaynaklı talep eski kadar güçlü olmayabilir. Borsa tam da burada yeni bir denge arayacak.
Ben bu düzenlemeyi “Forex’in yeniden yaşanması” olarak değil, Forex’te yaşanan deneyimin başka bir piyasa alanında daha kontrollü biçimde uygulanması olarak okuyorum.
Çünkü SPK’nın verdiği mesaj açık: Artık sadece getirinin ne olduğu değil, o getirinin hangi riskle üretildiği de daha fazla önem taşıyor. Önümüzdeki aylarda cevabı aranacak soru da bu olacak:
Yeni kurallar piyasayı sakinleştirecek mi, yoksa bazı hisselerde fiyat oluşumunun şeklini mi değiştirecek?
Bunun cevabını yönetmelik değil, yılın son dört ayında gerçekleşecek gerçek işlemler verecek. Bekleyip göreceğiz.
