Gong Çalıyor, Güven Sınavı Başlıyor
Günler öncesinden halka arz edilecek şirketler övgü dolu haberlerle gündeme geliyor. Basın bültenleri servis ediliyor, televizyon programlarında şirketin büyüme hikâyesi anlatılıyor. Gün geldiğinde borsada gong çalıyor, alkışlar yükseliyor, kurdeleler kesiliyor.
Ancak aynı şirket hakkında birkaç ay sonra konkordato haberleri geliyorsa, şu soruyu sormadan geçemiyoruz:
Biz şirketleri gerçekten büyütüyor muyuz, yoksa sadece batışlarını mı erteliyoruz?
Halka arzın temel amacı; şirketlerin büyümesini finanse etmek, yeni yatırımları desteklemek ve üretime kaynak sağlamaktır. Ancak son dönemde yaşanan bazı örnekler, sermaye piyasalarının kimi zaman pahalı banka kredilerinin yerine kullanılan bir finansman aracına dönüştüğü yönündeki endişeleri artırıyor.
Daha da düşündürücü olan ise bazı halka arzlarda yatırımcılardan toplanan kaynağın önemli bir bölümünün şirkete değil, mevcut ortaklara yönelmesi. Yatırımcı geleceğe ortak olduğunu düşünürken, bazı ortaklar geçmişin yükünü hafifletmiş oluyor. Güveni zedeleyen nokta da tam olarak burada başlıyor.
Elbette tüm halka arzları aynı kefeye koymak büyük haksızlık olur. Güçlü bilançosu, sağlam kurumsal yapısı ve yatırımcısına uzun vadede değer üreten çok sayıda şirket bulunuyor. Ancak sermaye piyasalarında güven, en zayıf halka kadar güçlüdür. Birkaç olumsuz örnek bile binlerce küçük yatırımcının piyasaya olan inancını sarsabilir.
Finansal okuryazarlık neden bu kadar önemli?
Aslında yatırımcılar, halka arz edilen bir şirket hakkında temel bilgilere kısa bir araştırmayla ulaşabilir. Ancak ne yazık ki birçok kişi hâlâ araştırmak yerine tavsiye dinlemeyi tercih ediyor.
"Bu hisse alınır mı?"
"Şunu tavsiye ettiler."
"Arkadaşım yükselecek dedi."
Yatırım kararları çoğu zaman bu tür cümlelerle veriliyor.
Bunun temel nedeni ise finansal okuryazarlık eksikliği. Şirketi incelemeden, bilançosunu okumadan, faaliyet raporuna bakmadan yapılan yatırımların önemli bir kısmı hayal kırıklığıyla sonuçlanabiliyor.
Gelişmiş piyasalarda yatırımcı nasıl davranıyor?
Japonya, Almanya ve benzeri gelişmiş piyasalarda bireysel yatırımcılar halka arz edilen şirketleri yalnızca ilk günkü fiyat hareketleriyle değerlendirmiyor.
Şirketin;
- finansal tablolarını,
- borçluluk seviyesini,
- nakit akışını,
- yatırım planlarını,
- kurumsal yönetim yapısını
inceledikten sonra yatırım kararı veriyorlar.
Çünkü halka arz tek başına yatırım gerekçesi olarak görülmüyor.
Ekranı değil, şirketi takip edin
Ekonomisi kırılgan ülkelerde sermaye piyasaları zaman zaman manipülasyona daha açık hâle gelebiliyor. Düşük işlem hacmi, bilgiye eşit erişimde yaşanan sorunlar ve kısa vadeli yüksek kazanç beklentisi; bazı hisselerde yapay fiyat hareketlerini veya spekülatif beklentileri beraberinde getirebiliyor.
Bu tür dönemlerde en büyük zararı ise çoğu zaman yükselişin son aşamasında alım yapan küçük yatırımcı görüyor.
Bu nedenle yatırım kararları söylentilere, sosyal medya paylaşımlarına veya kısa vadeli fiyat hareketlerine göre değil; şirketin finansal yapısına, Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP) açıklamalarına ve uzun vadeli stratejisine göre verilmelidir.
Şirketin internet sitesi incelenmeli, yatırım planları ve faaliyet raporları okunmalıdır. Ancak yalnızca şirketin kendi açıklamalarıyla yetinmek de doğru değildir. Duyuruların bağımsız kaynaklardan doğrulanması önemlidir.
Örneğin yeni bir fabrika yatırımı açıklandıysa ilgili ilin ticaret ve sanayi odalarının açıklamalarına, yerel basına veya kamu kurumlarının kayıtlarına bakılarak bilgi teyit edilebilir.
Bunlar zaman alan araştırmalar değildir; ancak yatırım kararının kalitesini ciddi şekilde artırabilir.
Buna karşılık birçok küçük yatırımcı gününü ekran başında geçiriyor. Saatlik fiyat değişimlerini takip ediyor, ancak ortak olduğu şirketin ne yaptığını bilmiyor.
Oysa borsada kazandıran şey ekranı izlemek değil, doğru şirkete doğru gerekçelerle ortak olabilmektir.
Asıl sermaye güvendir
Yatırımcıların yalnızca gösterişli gong törenlerine, kalabalık lansmanlara veya sosyal medyada oluşturulan heyecana bakarak karar vermemesi gerekiyor.
Çünkü her gong sesi güçlü bir şirket anlamına gelmez.
Her halka arz da uzun vadeli yatırım fırsatı değildir.
Şirketin finansal yapısı, borçluluk düzeyi, nakit akışı, büyüme stratejisi ve halka arzdan elde edeceği kaynağı nasıl kullanacağı dikkatle incelenmelidir.
Sermaye piyasalarının bugün en çok ihtiyaç duyduğu şey daha fazla halka arz değil; daha güçlü şeffaflık, daha etkin denetim ve daha yüksek hesap verebilirliktir.
Çünkü borsanın gerçek sermayesi para değil, güvendir.
Ve unutulmamalıdır ki...
Bir gong töreni yalnızca borsadaki ilk günü başlatır. Asıl sınav ise şirketin yıllar sonra da yatırımcısına aynı güveni verip veremediğidir.
Not: Bu yazı, sermaye piyasalarına ilişkin genel bir değerlendirme niteliğindedir. Burada yer alan görüşler herhangi bir hisse senedi veya halka arz için yatırım tavsiyesi değildir. Sağlıklı yatırım kararları; şirketlerin finansal tabloları, faaliyet raporları, risk faktörleri ve izahnameleri dikkatle incelenerek verilmelidir.
