Günümüzde bilgiye erişimin önündeki fiziksel engeller kalkmış gibi görünüyor. Akıllı telefonu olan herkesin, dünyanın en büyük kütüphanelerine saniyeler içinde ulaşabildiği bir "dijital demokrasi" masalına inandırıldık. Ancak Pierre Bourdieu'nun sosyal sermaye kavramı, bu masalın ardındaki acı gerçeği yüzümüze çarpıyor. Bilgiye erişmek, onu anlamlandırmaya ve güce dönüştürmeye yetmiyor. Aksine, nitelikli ağlardan yoksun kitleler için sosyal medya, hakikatin değil; cehaletin "Trend Topic" olduğu devasa bir yankı odasına dönüşmüş durumda.
Sosyal sermaye ve bilgi uçurumu
Bourdieu'ya göre sosyal sermaye, bireyin sahip olduğu toplumsal bağlar ve bu bağların sağladığı ayrıcalıklardır. Bugün bu sermaye, dijital dünyada kimin "gerçek" bilgiye, kimin ise "algoritmik çöplüğe" maruz kalacağını belirliyor.
• Nitelikli Ağlar : Akademik, entelektüel veya profesyonel bağları güçlü olan bireyler, sosyal medyayı bir filtreleme aracı olarak kullanıyor. Bilgiyi doğrulatabiliyor, kaynağına inebiliyor ve manipülasyonu süzebiliyorlar.
• Yankı Odaları: Bu sermayeden mahrum kalanlar ise algoritmanın kölesi haline geliyor. Sadece kendi ön yargılarını besleyen, bilimsellikten uzak ama "çok paylaşılan" içeriklerin arasında sıkışıp kalıyorlar.
Post-Truth: Hakikatin infazı
İşte tam bu noktada Post-Truth (Hakikat Sonrası) çağı devreye giriyor. Bir bilginin doğruluğu artık nesnel kanıtlara değil, ne kadar çok "etkileşim" aldığına bakılarak ölçülüyor.
"Bir yalan, sosyal sermayesi düşük ama öfkesi yüksek kitleler tarafından binlerce kez paylaşıldığında, saniyeler içinde 'hakikat' statüsüne yükseliyor."
Viral olma potansiyeli, bilginin niteliğinin önüne geçtiğinde; karmaşık toplumsal meseleler 280 karaktere, derin analizler ise on saniyelik videolara kurban ediliyor. Bu, herkesin her konuda bir fikrinin olduğu ama kimsenin derinlemesine bir şey bilmediği, kolektif bir illüzyon çağıdır.
Sahte eşitlik yanılsaması
Sosyal medya, bize herkesin aynı şartlara sahip olduğu yanılsamasını satıyor. Oysa ekranın arkasındaki kültürel birikim ve sosyal bağlantılar, o bilginin nasıl işlendiğini belirliyor. Herkesin "tweet" atabildiği bir dünyada, profesörün sesiyle trolün gürültüsünün aynı hacimde çıkması bir eşitlik değil, niteliğin tasfiyesidir.
Sözün özü
Cehalet artık gizlenen bir eksiklik değil, algoritmalar tarafından ödüllendirilen ve "Trend Topic" listelerine taşınan bir performans biçimidir. Bourdieu'nun uyardığı gibi; sosyal sermayenizi (bağlantılarınızı ve ağlarınızı) hakikati aramak için kullanmıyorsanız, sadece başkalarının kurguladığı bir dijital tiyatronun figüranı olursunuz. Bugünün dünyasında en büyük ayrıcalık, her şeye erişebilirken neyi dikkate almayacağını bilecek o görünmez sosyal sermayeye sahip olmaktır.
