Şirketler kurulur ve çoğu zaman sonsuza dek var olacakmış gibi bir büyüme yolculuğuna çıkar. Ancak gerek firma sahipleri gerekse çalışanlar, işletmelerinin hayat eğrisinin hangi aşamasında bulunduğunu çoğu zaman net olarak tespit edemez.
Bir şirketin kuruluş yılı veya yaşı, yaşam eğrisi hakkında fikir verse de tek başına yeterli bir gösterge değildir. Sağlıklı bir değerlendirme yapabilmek için finansal yapıdan insan kaynağına, süreçlerden pazar konumuna kadar birçok farklı alana bakmak gerekir. Üstelik her işletme kendi faaliyet alanı ve mevcut koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir. Çünkü şirketlerin yaşam eğrisini birebir tanımlayan, herkes için geçerli tek bir şablon bulunmamaktadır.
Hangi sektörde faaliyet gösterirse göstersin, bilgi ve teknolojideki baş döndürücü gelişmeler şirketlerin yaşam döngülerini her geçen gün daha da kısaltmaktadır. Bu nedenle firma sahiplerinin, kurdukları işletmenin hayat döngüsünün hangi aşamasında olduğunu doğru analiz edebilmesi büyük önem taşır.
Bazen işletme sahipleri bulundukları yer yanlış teşhis ettikleri için hatalı kararlar alabilmekte ve güzel giden işletmelerini sürdürülebilirlik ile ilgili ciddi sıkıntıya sokabilmektedir.
Kuruluş Aşaması
Firma sahibi işletmeye yoğun emek harcıyor; nitelikli insan kaynağına ve yeterli finansal kaynaklara erişimde zorlanıyorsa, pazar araştırması yapıyor, ürün geliştirme ve müşteri portföyünü oluşturma çabası içindeyse büyük ihtimalle şirket hâlâ kuruluş aşamasındadır. Bu evrede markanın bilinirliği zayıftır ve iş modeli tam anlamıyla oturmamıştır.
Büyüme Aşaması
Şirket pazarda tanınmaya başlamış, müşteri sayısı ve satış hacmi artış göstermiştir. Marka bilinirliği hem iç hem de dış pazarlarda yavaş yavaş yükselir. Üretim kapasitesi gelişiyor, yeni pazarlara giriliyor, insan kaynağı güçleniyor ve iş süreçleri belirginleşiyorsa, işletme büyüme aşamasına geçmiş demektir.
Olgunlaşma Aşaması
Şirket belirli bir pazar payı ve müşteri kitlesi edinmiş, küçük dalgalanmalardan kolay kolay etkilenmiyorsa ve kârlı bir sürdürülebilirlik yakalamışsa bu yapı olgunlaşma aşamasındadır. Ürün ve hizmet kalitesine önem veriliyor, müşteri memnuniyeti ön planda tutuluyor, Ar-Ge yatırımları yapılıyor ve yeni pazar arayışları sürüyorsa şirket olgun bir yapıya ulaşmıştır. Bu aşamanın en önemli göstergesi, markanın bilinirliğiyle birlikte düzenli kâr üretebilmesidir.
Eğer işletmeniz kâr ediyor ve buna rağmen yatırımlarınıza devam ediyorsanız, siz de büyük ihtimalle bu aşamadaki bir işletmenin sahibi ya da çalışanısınız.
Tüm bunlara rağmen; şirketinizin süreçleri analiz edilip dokümante edilmemişse, bu süreçleri yürütecek eğitimli bir insan kaynağına sahip değilseniz ve kurumsal bir altyapı oluşturamamışsanız, ne kadar büyük ve kârlı bir şirket olursanız olun büyük olasılıkla hâlâ olgunlaşma aşamasına ulaşmış sayılmazsınız.
Düşüş Aşaması
Satışlar ve kârlılık azalmaya başlamış, müşteri sayısı düşüyor, pazar payı daralıyor ve rekabet gücü zayıflıyorsa işletme hayat eğrisinde düşüş aşamasına girmiş olabilir. Gelirlerin azalması ve finansal zorlukların belirginleşmesi bu sürecin en net göstergeleridir.
Maaşların zor ödenmesi, kira ve benzeri yükümlülüklerin gecikmeye başlaması genellikle düşüşte olan işletmelerde görülür. Bu aşamada maliyetleri gözden geçirmek ve mümkün olan alanlarda tasarrufa gitmek, ürün ve hizmetleri yeniden değerlendirmek, gerekirse bazı varlıkları elden çıkararak işletmeyi yeniden yapılandırmak gerekebilir.
Kendini Dönüştüren Şirket
Bazı işletmeler ise düşüş sinyallerini erken fark eder ve iç ve dış insan kaynakları ile ortak aklı devreye sokarak çıkış yolları arar. İnsan kaynağına ve finansal yapıya yapılan doğru takviyelerle, ürün ve hizmetlerin geliştirilmesi, stratejik ortaklıklar kurulması, markaya yatırım yapılması ve yeni pazarlara açılma gibi adımlar sayesinde şirketler bu zor süreci aşabilir ve adeta küllerinden yeniden doğabilir. Önemli olan durumu fark edip, çıkış yolu aramaktır.
Şirketlerin yaşam eğrisindeki bu aşamaları doğru okumak ve her aşama için farklı stratejiler geliştirmek, sağlıklı bir gelecek için zorunludur. Ancak doğru strateji geliştirebilmenin ön koşulu doğru teşhistir. Kârlı olmasına ve pazarda bilinirliği artmasına rağmen süreçlerini analiz etmemiş, kurumsallaşma yolculuğuna çıkmamış bir işletmenin kendisini "olgunlaştım" olarak tanımlaması yanıltıcı olabilir ve yanlış kararların önünü açabilir.
