Üniversitede akademik kariyer yapmak kolay değil. Doktor öğretim üyesi olmak yıllar süren bir hazırlık gerektiriyor. Doçentliğe uzanan yol daha da zorlu. Profesörlük ise uzun bir akademik mücadelenin sonunda ulaşılan önemli bir hedef.
Peki, profesör olduktan sonra ne oluyor?
Asıl mesele tam da burada başlıyor!
Türkiye’de akademik yükselme sistemi, akademisyeni unvan alana kadar sürekli üretmeye teşvik ediyor. Makale yaz, bildiri sun, atıf al, puan topla, dosyanı hazırla... Her aşamada bir hedef var.
Ancak insanın aklına şu soru geliyor: Akademik üretkenlik neden profesörlükten sonra da aynı ciddiyetle takip edilmiyor?
Bizde akademik kariyerin en büyük motivasyonu bilim üretmek mi, yoksa bir sonraki unvanı almak mı?
Sistemin temel çelişkisi burada.
Akademik yükselme kriterleri çoğu zaman nitelikten çok sayısal göstergelere odaklanıyor. Kaç makale yayımlandı? Kaç atıf alındı? Kaç puan toplandı?
Sonuç?
Araştırmanın niteliğinden çok yayın sayısının önem kazandığı bir akademik yarış. Hatta bazı durumlarda tek bir araştırmanın farklı parçalara bölünerek yayımlanması, yani akademik dilimleme, bu yarışın istenmeyen sonuçlarından biri haline gelebiliyor.
Peki, kaç kişi okudu? Hangi soruna çözüm üretti? Bilime ne kattı?
Bunlar da en az yayın sayısı kadar önemli değil mi?
Gelelim profesörlüğe...
Dünyanın başarılı üniversitelerinde profesörlük, akademik hayatın duraklama noktası değil; bilimsel liderliğin, araştırma ekipleri oluşturmanın, genç akademisyen yetiştirmenin ve yeni fikirler üretmenin en önemli dönemlerinden biridir.
Bizde ise kimi zaman profesörlük, akademik mücadelenin son durağı gibi algılanabiliyor.
Özellikle devlet üniversitelerinde kadro güvencesinin sağladığı istikrar, bazı durumlarda üretkenliği takip eden mekanizmaların yetersizliğiyle birleştiğinde ciddi bir verimlilik sorununa dönüşebiliyor.
Bir tarafta dersini sürekli güncelleyen, araştırma yapan, proje geliştiren, öğrencilerine zaman ayıran akademisyen...
Diğer tarafta yıllardır aynı ders notlarını kullanan, araştırma faaliyetlerini asgari düzeyde sürdüren, akademik gelişmeleri takip etmeyen akademisyen...
İkisi de aynı unvanı taşıyor. Aynı kurumsal statüye sahip.
Peki, üniversite yönetimi bu farkı ne kadar görebiliyor? Daha önemlisi, bu farkı ödüllendirecek bir sistem kurabiliyor mu?
Üstelik mesele yalnızca araştırma da değil.
Üniversite, sadece makale yayımlanan bir yer değildir. Öğrenci yetiştirmek, dersin içeriğini güncellemek, genç akademisyenlere yol göstermek ve toplumsal sorunlara çözüm üretmek de akademisyenliğin temel sorumluluklarıdır.
Ancak eğitimdeki başarıyı, öğrenci gelişimine katkıyı ve toplumsal etkiyi ölçmek konusunda hâlâ ciddi eksikliklerimiz var.
Akreditasyon dosyalarına giren öğrenci anketleri, faaliyet raporlarına yazılan etkinlikler ve imzalanan iş birliği protokolleri tek başına kalite anlamına gelmez. Önemli olan, bunların gerçekten neyi değiştirdiğidir.
Bir başka sorun da herkesten aynı performansı beklemek.
Her akademisyen aynı anda dünyanın en iyi araştırmacısı, en başarılı eğitimcisi ve en etkili toplumsal lideri olmak zorunda değil. Üniversiteler; araştırma, eğitim ve topluma katkı alanlarında farklı yetkinlikleri tanımalı, akademisyenlerin güçlü yönlerini geliştirmeli ve buna uygun performans modelleri oluşturmalıdır.
Elbette akademik özgürlük ve kadro güvencesi vazgeçilmezdir. Ancak bunlar hesap verebilirliğin ve kurumsal sorumluluğun alternatifi değildir.
Unvan, geçmişte kazanılmış bir başarıdır. Gelecekte üretilecek başarının garantisi değildir.
Üniversitelerin artık şu soruyu sorması gerekiyor:
Bir akademisyenin profesör olması mı önemli, profesör olduktan sonra üniversitesine ve bilime ne kattığı mı?
Çünkü mesele kaç profesörümüz olduğu değil, kaç profesörümüzün bilimsel ve toplumsal değer ürettiğidir.
Üniversiteler unvan dağıtan kurumlar değil, geleceği inşa eden kurumlardır.
Kürsüde unvan, kapının arkasında atalet varsa orada akademik kalite değil, yalnızca kadro konforu vardır. Ve üniversiteleri geriye götüren de tam olarak budur.










