Toplumların ahlaki türbülansa girdiği dönemlerde en büyük sığınak okullardır; bilgi sadece bir diploma verebilir, fakat erdemi ve karakteri ancak bilge bir eğitmenin vicdanı aşılayabilir.
Prof. Dr. Emre Kongar, Cumhuriyet ’teki yazılarında toplumsal ahlak ile hukuk arasındaki sarsılmaz bağı anlatırken sıklıkla bir gerçeğin altını çizer: Yasal düzenlemeler tek başına bir toplumu ayakta tutmaya yetmez; hukuka ruhunu veren, toplumun ortak ahlak bilincidir. Peki, hukuk kurallarını birer soğuk metin olmaktan çıkarıp yaşayan bir adalet duygusuna dönüştürecek ahlaki maya nerede çalınır?
Şüphesiz ki eğitimde. Ve elbette, sınıfın kapısından içeri giren eğiticinin şahsında.
Bugün toplumun genel ahlaki değerler açısından bocaladığı, değerler karmaşası yaşadığı bir dönemden geçiyoruz. Tam da böyle zamanlarda eğitimcilerin, sadece "bilgi aktaran birer tekniker" değil, güzel ahlakı şahsında somutlaştıran birer örnek insan (rol model) olma zorunluluğu bir tercih değil, varoluşsal bir ödevdir.
Silsilenin Son Zinciri: Üniversiteler ve Düşünce Eğitimi
Okul öncesinden başlayan eğitim maratonunun son zinciri üniversitelerdir. Bir insan, ilk ve ortaöğretimden geçip akademi sıralarına oturduğunda artık sadece ezber yapması değil; doğru ile eğriyi, hak ile batılı, iyi ile kötüyü ayırt edebilecek bir zihinsel olgunluğa (muhakemeye) ulaşması beklenir.
Üniversite, kelime kökeni itibarıyla "evrenselliği" ve "bütüncüllüğü" temsil eder. Eğer bir ilkokul öğretmeni bir çocuğa dürüstlüğü aşılıyorsa, anfi kürsüsündeki bir profesör de bilimsel etik, kamu yararı ve entelektüel namus konusunda topluma ışık tutmak zorundadır. Hangi seviyede eğitim verirse versin; kreşteki bir öğretmenden, kürsüdeki bir ordinaryüse kadar eğitici sıfatı taşıyan herkes toplumun genel ahlak düzeyini yukarı çekme sorumluluğunu omuzlarında taşır.
Önce "Kendi Doğru Yolda Olmak": İdealizmin Gücü
Bir öğretmen öğrencisine doğru yolu göstermek istiyorsa, her şeyden önce kendisi o yolda sarsılmadan yürümek zorundadır. Söylenen sözün gücü, söyleyenin eylemiyle sınanır.
Konfüçyüs’ün, toplumun ve liderlerin duruşunu açıklarken sunduğu kadim benzetme tam da bu hakikate işaret eder: "Liderlerin erdemi rüzgâr gibidir, halkın erdemi ise otlar gibidir. Rüzgâr ne tarafa eserse, otlar o tarafa yatarlar."
Doğu ve Batı medeniyetlerinin buluştuğu ortak nokta tam da burasıdır:
· İslam İnanç Dünyasında: Kur'an-ı Kerim'deki "Yapmayacağınız şeyleri niçin söylüyorsunuz?" (Saf, 2) ikazı, eğiticinin özü ile sözünün bir olması gerektiğine dair en sert pedagojik uyarıdır. Hz. Peygamber’in (s.a.v.) "Ben ancak güzel ahlakı tamamlamak için gönderildim" buyruğu, eğitimin nihai gayesinin diplomadan önce "güzel ahlak" olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.
· Kadim Felsefede: Sokrates için öğretmenlik, bir şey öğretmek değil; ruhlarda uyuyan doğruyu ve erdemi ortaya çıkarma sanatıdır (maieutik). İdealizmini kaybeden, mesleğini sadece bürokratik bir işe indirgeyen bir öğretmen, ruhları uyandıramaz.
Piyasa Çağında Bir Direniş: İnsan Yetiştirmenin Manevi Hazzı
Günümüz kapitalist dünyası her şeyi metalaştırdığı gibi eğitimi de finansal parametrelerle ölçmeye çalışıyor. Oysa çözülmesi gereken en büyük yanılgı buradadır: Çok para kazanmak için eğitimci olunmaz; insan yetiştirmek için olunur.
Bir doktor bir hayatı kurtarır, bir mühendis bir köprü kurar; fakat bir öğretmen, bir insan yetiştirerek o doktorun ve mühendisin ahlakını, bakış açısını, vicdanını şekillendirir. Sınıfta dokunulan, güzel ahlakla bezenmiş tek bir öğrenci; domino etkisiyle koca bir neslin değişimine yol açar.
Bir yılı düşünüyorsan buğday ek,
On yılı düşünüyorsan ağaç dik,
Yüz yılı düşünüyorsan insan yetiştir.
— Kuan Tzu
Bu öyle küçümsenecek bir iş değildir. Sıradan bir göz bu etkiyi hemen göremeyebilir; fakat idealize olmuş, erdemli bir toplum bu görünmez mirasın değerini bilir. O öğretmen, kendi adını tarihe yazdırmasa bile, yetiştirdiği nesiller üzerinden geleceğe meşale taşımaya devam eder.
Sonuç olarak: Vebal de Büyük, Sorumluluk da...
Öğretmenler sadece müfredattaki bilgileri aktaran birer veri deposu değildir; sahip olunan bilgiyle ne yapılacağına dair yaşayarak örnek sunan, toplumsal sancılara kafa yoran bilge insanlar olmak zorundadırlar.
Eğitimci olmanın vebalı büyüktür. Çünkü ihmal edilen bir kütük çürür, ihmal edilen bir demir paslanır; ancak ihmal edilen bir insan, bütün bir toplumu felakete sürükler.
Geleceği yeniden inşa etmek istiyorsak; iddiamızı, idealizmimizi ve en önemlisi "güzel ahlak bayrağını" yeniden sınıfın en yüksek yerine asmak zorundayız. Çünkü bir toplum, öğretmeninin ahlaki ufku kadar büyür veya küçülür.
