Gelenekten Devlete: Hamidiye Alayları, Sipki Aşireti ve Kürt Sorununun Çözümünde Sosyolojik Dinamikler
1891 yılında II. Abdülhamid tarafından kurulan Hamidiye Süvari Alayları, Osmanlı Devleti'nin Doğu Anadolu'daki otoritesini güçlendirme ve dış müdahalelere (özellikle Rus yayılmacılığına) karşı yerel bir savunma hattı oluşturma stratejisinin ürünüydü.
Devletle Entegrasyon: Aşiretler bu alaylar vasıtasıyla ilk kez modern devlet aygıtının bir parçası haline getirildi.
İmtiyazlı Statü: Alaylara katılan aşiret reislerine askeri rütbeler ve ekonomik kolaylıklar sağlandı. Bu durum, aşiret içi hiyerarşiyi "devlet destekli" bir güce dönüştürdü.
Sosyal Etki: Hamidiye Alayları, bölgedeki aşiretler arası dengeleri değiştirdi. Alaylara giren aşiretler güçlenirken, girmeyenler üzerinde baskı kurmaya başladı.
Sipki (Sipkan) Aşireti Örneği
Ağrı ve çevresinde etkili olan Sipki aşireti, Hamidiye Alayları içerisinde en aktif rol oynayan gruplardan biriydi.
Liderlik: Abdülmecit Bey gibi figürler üzerinden devletle sıkı bağlar kurdular.
Askeri Güç: Sipki alayları, hem Rus savaşlarında hem de yerel asayiş olaylarında devletin yanında saf tuttu.
Gelenek ve Modernite Arasında: Sipkiler, göçebe geleneklerini korurken aynı zamanda askeri disiplin ve devlet bürokrasisiyle tanışan aşiretlerin prototipidir.
Kürt Sorunu Çözümünde Aşiretlerin Rolü
Günümüzde aşiret yapısı, modernleşme ve şehirleşme ile birlikte eski gücünü yitirmiş gibi görünse de; sosyolojik bir gerçeklik olarak varlığını sürdürmektedir. Çözüm arayışlarında aşiretler şu açılardan değerlendirilebilir:
1. Arabuluculuk ve Sosyal Uzlaşı
Aşiretler, devletin resmi mekanizmalarının ulaşamadığı derin toplumsal kırılmalarda bir "hakem" görevi görebilir. Kan davalarının bitirilmesi veya yerel husumetlerin çözülmesinde aşiret liderlerinin sözü, toplumsal barışın inşasında hızlı sonuç verebilir.
2. Yerel Dinamiklerin Temsili
Çözüm süreci gibi kapsayıcı projelerde sadece siyasi partiler değil, bölgenin kadim yapıları olan aşiretlerin de görüşlerinin alınması, sürecin tabana yayılmasını sağlar. Bu, "siyasetin sivil toplumla buluşması" olarak okunabilir.
3. Güvenlik ve İstikrar
Tıpkı geçmişteki Hamidiye veya Koruculuk sistemlerinde olduğu gibi (ancak bu kez demokratik bir denetimle), yerel yapıların bölge huzurunu koruma noktasında sorumluluk alması sağlanabilir. Ancak burada kritik eşik, aşiret yapısının bir "paralel otorite"ye dönüşmemesidir.
Önemli Not:
Aşiretlerin çözümde rol alması, demokratikleşme ilkeleriyle çelişmemelidir. Amaç, feodaliteyi kutsamak değil, mevcut sosyolojik enerjiyi şiddetin dışlanması ve toplumsal entegrasyon için kullanmaktır.
Sonuç
Hamidiye Alayları'ndan bugüne, Sipki gibi aşiretler bölgenin hem hafızası hem de aktörü olmuştur. Kürt sorununun çözümünde bu yapılar; dışlayıcı değil, kapsayıcı bir sivil toplum unsuru olarak görüldüğü takdirde, bölgesel barışın kalıcı hale gelmesine önemli katkılar sunabilirler.
