Ülkemizde afete ve felâkete dönüşmesiyle anılan deprem; aslında dünyamızın gerçeği... Gündelik toplumsal yaşama uyum sağlamakta güçlük çeken özel gereksinimli bireylerle ailelerinin, olağanüstü durumda, olası bir deprem sırasında yaşayacakları riskleri en aza indirmek ve çözümler üretmek amacıyla yola çıkan Jeofizik Mühendisleri Odası, bu gerçeği anımsatarak, "Afete Hazırlıkta Engellileri Unutma Paneli"yle bizleri buluşturdu.
Jeofizik mühendislerini çatısı altında toplayan Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği'nin üyesi olan Jeofizik Mühendisleri Odası (JFMO) İstanbul Şubesi Yönetim Kurulu Başkanı Sayın Burak Çatlıoğlu'nun davetiyle Engelliler Haftası ve Dünya Engelliler Günü kapsamında on ikinci kez düzenlenen "Afete Hazırlıkta Engellileri Unutma Paneli"ndeydim. Kadıköy Belediyesinin ev sahipliğinde düzenlenen panelde değerli akademisyenler, kurum temsilcileri ve alanında uzman konuşmacılar; özel gereksinimli bireylerle ailelerinin afet süreçlerinde yaşadıkları riskleri, ihtiyaçlarını ele alarak bu hususlarda yapılması gerekenleri tartıştılar.
Panelin açış konuşmasını sırasıyla TMMOB Jeofizik Mühendisleri Odası İstanbul Şube Başkanı Burak Çatlıoğlu, İstanbul İl AFAD Müdürü Prof. Dr. Haluk Özener ve Kadıköy Belediye Başkanı Mesut Kösedağı yaptı. Burak Çatlıoğlu, afet hazırlığının teknik bir konudan öte, "insanlık ve eşitlik meselesi" olduğunu, Jeofizik Mühendisleri olarak afet öncesi risk azaltma projeleri yaptıklarını ancak toplumun sadece mühendislik açısından değil, sosyolojik olarak da dirençli hale gelmesi gerektiğinin altını çizdi. "Bir toplum ancak en kırılgan bireylerini koruyabildiği ölçüde güçlüdür," cümlesi hepimizi derinden etkiledi. Burak Bey doğa olaylarının afetlere dönüşmemesini umut ederek konuşmasına son verirken her zaman ısrarla savunduğum bu düşünceyi ve dileği uzun uzun alkışladım.
AFAD İl Müdürü Prof. Dr. Haluk Özener, "Şu an hiçbir şey olmayacak gibi yaşıyoruz ama biz insanlar, hepimiz her an özel gereksinimli birey olabiliriz. Potansiyel adaylarız. Hayata biraz böyle bakmak lazım. Yaşadığımız bu sorunlar yeni değil. Afet Yönetimi Özel İhtisas Komisyonunun 12. Kalkınma planlarında da çözüm önerileri var ama uygulamasında sorunlar yaşıyoruz. Sorun plan yapmakta değil, uygulamakta," sözleriyle konuşmasını tamamladı.
Kadıköy Belediye Başkanı Mesut Kösedağı, "Deprem siyaset üstüdür ve bütün kurumların, depreme aynı duyarlılık ve yüksek koordinasyonla hazırlanması gerekir. Biz kamu olarak yaptığımız yatırımlarda, özel gereksinimli vatandaşlarımızın sorunlarına çare bulmak adına 'Engelsiz Kadıköy' sloganı ile işler yapmaya çalışıyoruz," sözleriyle bu denli kıymetli bir panelde bulunarak depreme yönelik hazırlık projelerinden de bahsetti. "Engelsiz Kadıköy" sloganıyla yürütülen çalışmalar umut vericiydi.
Panel Düzenleme Kurulu Başkanı Jeofizik Yüksek Mühendisi Baran Koruklu, toplumun afetlerde en kırılgan kesiminin ve ailelerinin yaşadıklarını konuşmak ve çözümü için katkı sunmak adına yola çıktıklarını ifade ettikten sonra on ikincisi düzenlenen panelle ülkenin afetlere karşı direncini artırmayı amaçladıklarını belirtti. Bu bilinçle; mesleklerinin kendilerine tanıdığı yetkinliğin yanı sıra, farklı disiplinlerdeki uzmanlarla birlikte, on yılı aşkın süredir afete hazırlıkta engellileri unutmamaya dikkat ettiklerini ifade etti. Ülkenin coğrafi konumu gereği başta deprem olmak üzere yangın, sel, heyelan gibi doğa kaynaklı afetlerin sıkça yaşandığını, geride kalan 10 yılı aşkın sürede bu masalarda dile getirilen uyarıların, yakın zamanda yaşanan 6 Şubat depremlerinde sahada karşılık bulmasının kendilerini derinden üzdüğünü ifade etti. Ancak bu durumun, söz konusu panele olan inançlarını güçlendirdiğini ve doğru yolda olunduğunu bir kez daha göstererek mücadele etme kararlılıklarını artırdığını vurguladı.
Jeofizik Yüksek Mühendisi Baran Koruklu'nun moderatörlüğü üstlendiği açık oturumda Kocaeli Üniversitesinden Prof. Dr. Bülent Oruç'u, İstanbul Medeniyet Üniversitesinden Prof. Dr. Belgin Erhan'ı, BAK Kadıköy Takım Lideri Hakan Özdemir'i, AFAD Eğitmeni Ronahi Saylan'ı, Tohum Otizm Vakfı'ndan Dr. Nursinem Şirin'i ve Nef Vakfı'ndan Ercüment Arabacı'yı dinledik. Birbirinden anlamlı konuşmalar bizleri derinden etkilemekle kalmadı. 6 Şubat'ı ve nice depremi anımsatarak acilen harekete geçilmesi gerektiği konusunda hemfikir kıldı.
TMMOB Jeofizik Mühendisleri Odası İstanbul Şubesi Yönetim Kurulu Başkanı Sayın Burak Çatlıoğlu'na ve nezdinde değerli ekibine, Engelliler Haftası ve Dünya Engelliler Günü kapsamında on ikinci kez düzenlenen "Afete Hazırlıkta Engellileri Unutma Paneli"nde kıymetli çalışmalarıyla bizleri aydınlatan tüm konuşmacılara teşekkür ederim.
Panelde konuşulan ve tartışılanlar neticesine ortaya konan sonuç bildirgesini detaylı incelemeli, hepimiz üzerimize düşeni yapmalıyız…
Afete Hazırlıkta Engellileri Unutma Paneli Sonuç Bildirgesi
1. Mutlaka veri tabanı oluşturmalıdır. Her mahallede kaç özel gereksinimli birey olduğu ve hangi engel grubunda olduğu bilinmeli, muhtarların koordinatörlüğünde haritaya işlenerek verilerin güncelliği sağlanmalıdır.
2. Afete hazırlık planlarında, afet öncesi/anı ve sonrası için hazırlıklarda mutlaka özel gereksinimli bireyler de aktif olarak bulunmalıdır. Bu amaca yönelik devamlılığı sağlamak adına kadrolu engelli personel istihdam edilmelidir.
3. Her sokakta özel gereksinimli birey için ayrıca eğitimli afet gönüllüsü sağlanmalı ve sokakta yaşayan özel gereksinimli birey eşleştirmesi yapılmalıdır.
4. Yerel yönetimlerde bu çözüm önerilerinin uygulanmasını sağlayıp, yerel bazda farklı ve ihtiyaca yönelik çözüm projeleri üretecek "engelsiz birim koordinasyon kurulu" oluşturulmalıdır.
5. Afet toplanma ve geçici barınma alanlarında, oluşturulan veri tabanı doğrultusunda çevrede yaşayan özel gereksinimli bireyin kullanımına yönelik tıbbi malzemelerin (ortez, protez, sonda, idrar torbası, tekerlekli sandalye) bulunması sağlanmalıdır.
6. Binalarda özel gereksinimli bireylerin tahliyesi için tahliye sedyelerin bulundurulması zorunluluğu sağlanmalıdır.
7. Özel gereksinimli bireylerin yalnızca "korunması gereken kişiler" değil, aynı zamanda gönüllü veya görevli olarak afet çalışmalarına katkı sağlayabilecek bireyler olduğunun kabul edilmesi gerekmektedir. Bu yaklaşım hem kapsayıcılığı artırmakta hem de toplumsal dayanıklılığı güçlendirmektedir.
8. Kentsel dönüşüm sürecinde binalarda erişilebilirlik sorunlarının çözümü için bu süreci bir fırsat bilmek adına yeni yapılan binalarda engelli rampası, asansör boyutları, asansöre erişim, daire içleri vb. konular önemle denetlenip standartlara uygunluğu sağlanmalıdır.
9. Evde tıbbi cihaz kullananlar için elektrik destek sistemi ve çözüme yönelik projeler uygulanmalıdır. Yeni binalarda jeneratörün, evde tıbbi cihaz kullanan özel gereksinimli bireyin talebi doğrultusunda, bu cihazlara da enerji verebilecek düzenekte olması sağlanmalıdır.
10. Afet gönüllüsü eğitim programlarına işaret dili ve otizmli bireylere yönelik uygulanması gereken davranış biçimlerinin de dahil edilmesi sağlanmalı, eğitim programları bu doğrultuda hazırlanmalıdır.
11. Özel gereksinimli bireyler ve aileleri için ayrı bir "afet acil destek hattı" kurulmalıdır.
