Sanatın değeri hiçbir zaman yalnızca tuvalin, mermerin ya da bronzun içinde oluşmadı. Bir eserin anlamı, sanatçının geçmişinden, dönemin ruhundan, sergilendiği mekândan ve ona bakan gözün taşıdığı birikimden de geçti. Fakat bugün sanatın etrafında oluşan dünya, eserin kendisi kadar güçlü bir anlam alanı yaratıyor.
Contemporary Istanbul’un 21. edisyonu, 16 ülkeden 70 galeri, 736 sanatçı ve 1.372 eseri Tersane İstanbul’da bir araya getiriyor. Bu yoğunluk yalnızca çağdaş sanatın ulaştığı ölçeği değil, eserlerin bugün nasıl bir kültürel dolaşım içerisinde var olduğunu da gösteriyor.
Böylesine büyük bir seçkinin içinde dikkat, başlı başına bir değere dönüşüyor. Tanıdığımız bir isimle karşılaştığımızda merakımızın yönü değişiyor; sanatçı hakkında bildiklerimiz, eserin önüne geçmese bile onunla aramızdaki ilk mesafeyi belirliyor. Sanatçının adı artık yalnızca imza değil, esere eşlik eden bir kültürel sermaye.
Johnny Depp’in The Bunnyman adlı heykeli bu durumun yalnızca küçük bir örneği. Eserin çevresindeki ilginin bir bölümünün sanatçının sinema dünyasındaki tanınırlığıyla ilişkili olması, ismin sanat alanına bazen eserden önce ulaşabildiğini gösteriyor. Buradaki mesele Depp değil; tanınmışlığın bakış üzerindeki etkisi.
Asıl mesele ise daha geniş bir yapıda ortaya çıkıyor. Galeriler, koleksiyonerler, küratörler ve kurumlar yalnızca eserlerin dolaşımını sağlamıyor; onların hangi bağlam içinde okunacağını da belirliyor. Böylece sanatın değeri, yalnızca estetik niteliklerle değil, etrafında oluşan kültürel kabul ile birlikte biçimleniyor.
Bu kabulün içinde sınıfsal bir boyut da var. Bir eseri satın alma gücü ile onun kültürel kodlarını okuyabilme imkânı aynı şey değil. Sanat dünyasına aşinalık, belirli isimleri ve referansları tanımak, zamanla başlı başına bir kültürel sermayeye dönüşebiliyor.
Ve değer yerleştikçe, onu oluşturan ilişkiler görünmezleşiyor. Bir sanatçı “önemli” kabul edildiğinde, bu önemin hangi süreçlerden geçerek kurulduğu çoğu zaman unutuluyor; değer, sanki eserin doğasında başından beri varmış gibi algılanıyor.
Contemporary Istanbul’da görünen değişim belki de tam burada: Sanatın kendisinden çok, sanatla karşılaşma biçimimiz dönüşüyor. Eserin karşısına yalnızca kendi biçimi ve düşüncesiyle geçmiyoruz; onunla birlikte bir isim, bir geçmiş, bir galeri, bir kültürel çevre ve çoktan oluşmuş bir değer dünyası da geliyor.
Sanatın etrafında büyüyen bu dünya, artık yalnızca eserin dolaşımını sağlayan bir çevre değil; eseri görme biçimimizin de bir parçası.
