Hiçbir çağ, kendi estetik yoksulluğunu kolayca kabul etmez. Çünkü çürüme çoğu zaman kendisini yeni bir beğeni, ilerleme ya da özgürleşme biçiminde sunar.
Güzelliğin nesnel bir değer olmaktan çıkarak kişisel beğenilere indirgendiği, estetik yargının yerini görünürlük arzusunun aldığı bir çağın düşünsel kırılmasını yaşıyoruz.
Bir toplumun estetik anlayışı, yalnızca neyi güzel bulduğuyla değil, neyi güzel bulmaktan vazgeçtiğiyle de ilgilidir. Çünkü güzellik, salt bir beğeni meselesi değil; insanın dünyayı algılama, anlamlandırma ve onunla ilişki kurma biçimidir.
Bugün bu ilişkinin ciddi bir dönüşüm geçirdiğine tanıklık ediyoruz. Bir şeyin değerini artık çoğu zaman taşıdığı anlamla değil, yarattığı etkiyle ölçüyoruz. Görünürlük, niteliğin; popülerlik, estetik yargının önüne geçiyor. Dikkat çekmek, kendi başına bir değer ölçütüne dönüşüyor.
Oysa estetik, her zaman güzel olanı üretmekten ibaret değildi. Sanat tarihi, güzelliğin sınırlarını sorgulayan, alışılmış biçimleri yıkan ve insanı rahatsız ederek düşündüren eserlerle doludur. Modern sanatın en önemli kırılmalarından biri de güzelliğin tek ölçüt olmadığını göstermesiydi. Ancak güzelliği sorgulamakla estetik yargıyı bütünüyle değersizleştirmek arasında önemli bir fark var.
Bugün bu fark giderek silikleşiyor. Çarpıcılık derinliğin, gösteriş anlamın, biçim düşüncenin önüne geçebiliyor. Bir eserin insanda bıraktığı izden çok, ne kadar konuşulduğu önemseniyor. Sanat, bazen düşüncenin değil, görünürlüğün alanına dönüşüyor.
Bu dönüşüm yalnızca sanat galerilerinde değil, şehirlerin mimarisinde, edebiyatta, sinemada ve gündelik yaşamda da karşımıza çıkıyor. Birbirine benzeyen şehirler, aynı estetik kalıpları tekrarlayan yapılar, hızla tüketilen imgeler… Her şey daha fazla görünür olmak üzere biçimlenirken özgünlüğün kendisi giderek daha zor fark ediliyor.
Belki de asıl mesele, güzelliğin ortadan kalkması değil; insanın onun karşısında düşünme yetisini kaybetmesidir. Çünkü güzellik bazen ilk bakışta kendisini göstermez. Bir resmin karşısında geçirilen sessizlikte, bir şiirin yıllar sonra yeniden anlam kazanan dizesinde, bir yapının taşıdığı tarihsel hafızada ortaya çıkar. Bunların hiçbiri aceleye gelmez.
Görünürlüğün bu kadar önem kazandığı bir çağda, insan kendi beğenisini bile başkalarının bakışından bağımsız oluşturmakta zorlanıyor. Ne beğeneceğimiz, neyi değerli bulacağımız ve neye hayranlık duyacağımız, giderek ortak bir tüketim dilinin içinde biçimleniyor.
Belki de yeniden sormamız gereken soru şudur: Güzel olanı mı kaybediyoruz, yoksa güzelliği kendi ölçütlerimizle değerlendirme yetisini mi?
Çünkü güzellik üzerine verilen her hüküm, aynı zamanda insanın dünyaya ilişkin değer yargısını da açığa çıkarır. Estetik ölçütlerin yerini popüler beğeniler, düşüncenin yerini gösteri, niteliğin yerini görünürlük aldığında yalnızca sanatın dili değişmez; insanın yargılama yetisi de aşınır.
Bir toplumun estetik çöküşü, çirkini güzel ilan ettiği gün değil, güzeli savunmak için artık düşünsel bir gerekçe üretemediği gün başlar.
