Gazetecilerin tutuklanması meselesi, artık yalnızca bir meslek grubunun sorunu olmaktan çıkmış, doğrudan toplumun haber alma hakkını ilgilendiren hayati bir meseleye dönüşmüştür. Çünkü gazetecilik; bireysel bir faaliyet değil, kamunun gözü, kulağı ve vicdanı olma sorumluluğunu taşıyan bir kamu hizmetidir. Bu nedenle gazetecilere yönelik her türlü hukuki işlem, sadece bir kişiyi değil, toplumun tamamını etkileyen sonuçlar doğurur.
Türk Ceza Kanunu'nun 217/A maddesi üzerinden yürütülen tartışmalar da bu bağlamda son derece önemlidir. Söz konusu maddenin ceza üst sınırının üç yıl olması, hukuk sistemimiz açısından doğrudan tutuklamayı zorunlu kılan bir durum değildir. Aksine, ceza muhakemesi hukukunun temel ilkeleri gereği, tutuklama "istisnai" bir tedbirdir ve ancak belirli şartların oluşması halinde uygulanabilir. Bu şartların başında ise "kaçma şüphesi" ve "delil karartma ihtimali" gelmektedir.
Ancak sahada gördüğümüz uygulama ne yazık ki bu ilkelerle örtüşmemektedir. Özellikle gazeteciler söz konusu olduğunda, tutuklama tedbirinin adeta bir refleks haline geldiğini üzülerek gözlemliyoruz. Soruşturma aşamasında, henüz suçluluğu kesinleşmemiş bireyler hakkında en ağır koruma tedbiri olan tutuklamaya başvurulması, hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmamaktadır.
Sormak gerekir: Üç yıl üst sınırı olan bir suç isnadıyla karşı karşıya kalan bir gazeteci nereye kaçacaktır? Hangi delili karartacaktır? Zaten yaptığı haber ortada, kullandığı kaynaklar ortada, yazdığı metin ortadadır. Dijital çağda, yayınlanmış bir haberin izini ortadan kaldırmak mümkün müdür? Bu soruların cevabı son derece açıktır. Buna rağmen tutuklama tedbirine başvurulması, hukuki bir gereklilikten ziyade farklı saiklerin devreye girdiği yönündeki şüpheleri güçlendirmektedir.
Daha da vahimi, bu uygulamaların özellikle yerel medyada daha sık karşımıza çıkmasıdır. Yerel gazeteciler, çoğu zaman sınırlı imkanlarla, büyük riskler alarak görevlerini yerine getirmeye çalışmaktadır. Bulundukları şehirlerdeki kamu yöneticilerini, yerel güç odaklarını, belediyeleri ve çeşitli çıkar gruplarını denetleme görevini üstlenen bu gazeteciler, çoğu zaman baskı altına alınmakta, hedef gösterilmekte ve susturulmak istenmektedir.
Ne yazık ki bazı durumlarda, hukuki mekanizmaların bu baskının bir aracı haline getirildiğini görmekteyiz. Eleştirel haber yapan, kamu yararını gözeten, yanlışları dile getiren gazetecilerin, adeta "intikam alma" duygusuyla hedef alındığına dair ciddi örnekler bulunmaktadır. Bu durum, sadece bireysel mağduriyetler yaratmakla kalmamakta, aynı zamanda basın özgürlüğüne ağır bir darbe vurmaktadır.
Tutuklama tedbirinin bu şekilde kullanılması, gazeteciler üzerinde ciddi bir psikolojik baskı oluşturmaktadır. Gazeteci, yaptığı her haberden sonra "acaba başıma bir şey gelir mi?" endişesi taşımaya başlarsa, orada özgür basından söz etmek mümkün değildir. Bu durum, gazeteciliğin özüne aykırıdır. Çünkü gazetecilik, cesaret ister. Gerçeği yazma iradesi ister. Güç odaklarına karşı kamu adına soru sorma sorumluluğu ister.
Ancak bugün gelinen noktada, gazetecilere adeta "çiçekten, böcekten yaz" denilmektedir. Hayati konulara girdiğinde, kamu yararını ilgilendiren hassas meseleleri gündeme taşıdığında ise açık ya da örtülü tehditlerle karşı karşıya kalmaktadır. "Bak bu konu bana dokunuyor, seni içeri attırırım" anlayışı, hukukun değil, güçlünün egemen olduğu bir düzenin göstergesidir.
Bu tablo kabul edilemez. Çünkü basın özgürlüğü, demokratik toplumların temel taşlarından biridir. Basının susturulduğu, gazetecilerin korkutulduğu bir ortamda, ne şeffaflıktan ne de hesap verebilirlikten söz edilebilir. Oysa demokrasi, ancak özgür ve bağımsız bir basınla var olabilir.
Bu noktada yapılması gereken açıktır. Öncelikle, tutuklama tedbirinin gerçekten istisnai bir yöntem olduğu gerçeği, uygulamada da karşılığını bulmalıdır. Savcılar ve hakimler, karar verirken sadece dosya içeriğini değil, hukukun evrensel ilkelerini ve basın özgürlüğünün önemini de göz önünde bulundurmalıdır.
Ayrıca, gazetecilerin mesleki faaliyetleri nedeniyle cezai yaptırımlarla karşı karşıya kalmalarını engelleyecek yasal düzenlemelerin yapılması kaçınılmaz hale gelmiştir. Gazetecilik faaliyetinin, kamu yararına yapılan bir hizmet olduğu gerçeği kabul edilmeli ve bu doğrultuda özel güvenceler sağlanmalıdır.
Elbette bu, gazetecilerin tamamen sorumsuz olduğu anlamına gelmez. Gazetecilik de kendi içinde etik kuralları olan bir meslektir. Doğruluk, tarafsızlık ve sorumluluk ilkeleri, bu mesleğin temelini oluşturur. Ancak bir gazetecinin yaptığı haber nedeniyle doğrudan tutuklanması, bu dengeyi bozmakta ve ölçüsüz bir müdahale anlamına gelmektedir.
Gazeteci, hata yapabilir. Yanlış bilgi paylaşabilir. Ancak bunun karşılığı tutuklama olmamalıdır. Bu tür durumlar, daha hafif yaptırımlarla, düzeltme ve cevap hakkı gibi mekanizmalarla çözülebilir. Tutuklama ise ancak en son başvurulacak bir yöntem olmalıdır.
Bugün gelinen noktada, gazeteciler ciddi bir güvensizlik ortamı içerisindedir. "Neye güveneceğiz? Kime güveneceğiz?" sorusu, meslek mensuplarının zihnini meşgul etmektedir. Hukukun koruması altında olması gereken gazeteciler, tam tersine hukuki süreçlerin hedefi haline gelmiş durumdadır.
Bu durum sürdürülebilir değildir. Çünkü gazetecinin kendini güvende hissetmediği bir ortamda, sağlıklı bir bilgi akışı sağlanamaz. Halk, doğru ve tarafsız bilgiye ulaşamaz. Bu da toplumun genelini etkileyen bir bilgi kirliliğine ve güvensizlik ortamına yol açar.
Sonuç olarak; gazetecilerin tutuklanması meselesi, acilen ele alınması gereken bir sorundur. Hukukun temel ilkelerine dönülmeli, tutuklama tedbiri keyfi bir uygulama olmaktan çıkarılmalıdır. Gazeteciler, mesleklerini icra ederken kendilerini güvende hissetmeli, baskı ve korku altında değil, özgür bir ortamda çalışabilmelidir.
Unutulmamalıdır ki; susturulan her gazeteci, aslında susturulan bir toplum demektir. Ve susturulan bir toplumda ne adaletten ne de demokrasiden söz edilebilir. Bu nedenle, gazetecilerin özgürlüğü sadece onların değil, hepimizin meselesidir.
Kalın Sağlıcakla…
