Aşk – Sevgi – Nefret Üçgeni
İnsan kalbi düz bir çizgi değildir. Bir gerilim alanıdır.
Yaklaşmakla kaçmak, tutmakla bırakmak, yüceltmekle yıkmak arasında salınır.
Aşk, sevgi ve nefret… Üç ayrı duygu değil; aynı yoğunluğun üç farklı yönüdür.
Platon Şölen'de aşkı (eros) eksikliğin çocuğu olarak anlatır. Eros, Yoksulluk ile Bolluk'un oğludur: Hem muhtaçtır hem atılgan. Hem yoksundur hem arar. Bu yüzden aşk huzursuzdur; sahip değildir ama sahip olmak ister. Eksiktir ama tamamlanmaya doğru hamle yapar. Platon'a göre aşk, güzelin kendisine doğru yükselme arzusudur; bedenden ruha, ruhtan hakikate uzanan bir merdiven. Yani aşk sadece bir kişiye yönelen tutku değil; insanın kendi eksikliğini aşma çabasıdır.
Bu yüzden aşk göz göze gelir.
Çünkü göz göze gelmek, "eksik yanım seni buldu" anıdır.
Yoğundur. Sarsıcıdır. Biraz da korkutucudur.
Ama burada ince bir ayrım vardır:
Aşk iki kişinin yapışması değildir;
iki ayrı varlığın bilinçli bir bütünleşmesidir.
Yapışmak korkudan doğar.
Bütünleşmek özgürlükten.
Aşk başlatır.
Fakat sürdüren her zaman aşk değildir.
Sevgi başka bir katmandır.
Sevgi, coşkunun yatıştığı yerde başlayan derin bir yakınlıktır.
Bir zorunluluk değil; her gün yeniden yapılan bir seçimdir.
Aşk birbirine bakar.
Sevgi birlikte aynı yöne bakar.
Aşk göz göze gelir.
Sevgi omuz omuza yürür.
Omuz omuza yürümek, iki ayrı benliğin erimeden temas edebilmesidir.
Maria Rilke sevgiyi iki yalnızlığın birbirini koruması olarak tarif eder. Bu romantik bir erime değil; sınırların saygıyla tanındığı bir yakınlıktır. Gerçek sevgi, iki yarımın çaresiz yapışması değil; iki bütünün bilinçli eşliğidir.
Ve üçgenin üçüncü köşesi: nefret.
Sigmund Freud sevgi ve nefretin aynı kaynaktan beslendiğini söyler. Enerji aynıdır; yön değiştirir. Beklenti ne kadar büyükse, kırılma o kadar serttir. Dün yüceltilen bugün değersizleştirilebilir. Çünkü nefret çoğu zaman kaybın savunmasıdır.
Nefret, "çok incindim" cümlesinin zırh giymiş hâlidir.
Yakınlık ne kadar yoğunsa, hayal kırıklığı da o kadar yakıcı olur.
Friedrich Nietzsche insanın en güçlü duygularının aynı zamanda en yıkıcı olanlar olduğunu söyler. Yoğunluk tarafsızdır; onu inşa eden ya da yıkan bizim bilinç düzeyimizdir.
Aşk seni kendinden çıkarır.
Nefret seni kendine kapatır.
Sevgi ise seni derinleştirir.
Olgunluk, hiç âşık olmamak değildir;
yanacağını bilerek yaklaşabilmektir.
Olgunluk, hiç nefret etmemek değildir;
nefretin içindeki yarayı fark edebilmektir.
Kalp üç köşelidir.
Ama insan o üçgenin ortasında durmayı öğrenebilir.
Ve belki sözü en sade biçimde Maria Rilke tamamlar:
"Sevmek, iki yalnızlığın birbirini koruması, sınırlarını çizmesi ve selamlamasıdır."
