Av. Ahmet Karaca Yazıları

Türk Ceza Muhakemesi Hukukunda Kripto Paraya Elkoyma, İade ve Müsadere Nasıl İşler?

Türkiye'de kripto paralara elkoyma, 25 Aralık 2025'te yürürlüğe giren 7571 sayılı Kanun'un 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'na (CMK) eklediği 128/A maddesiyle özel bir usule bağlandı. Bilişim suçu şüphesi taşıyan bir işlem tespit edildiğinde banka, ödeme hizmeti sağlayıcısı veya kripto varlık hizmet sağlayıcısı, hâkim kararı beklemeden hesabı 48 saate kadar askıya alabiliyor. Halk dilinde "hesabıma bloke geldi" cümlesiyle anlatılan durumun hukuki karşılığı, çoğu dosyada bu askıya alma tedbiri. Askıya alınan hesaptaki değere, süre içinde hâkim kararıyla ya da gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcının yazılı emriyle el konuluyor. Mağdura iade CMK m.128/A'nın beşinci fıkrasına, müsadere ise 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 54 ve 55. maddelerine göre yürüyor. Sürecin her aşaması saatle ölçülüyor ve kaçırılan her süre, bir hakkın zayıflaması anlamına geliyor. Şimdi bu takvimi adım adım izleyelim.

Kripto varlıklara elkoyma hangi kanuna dayanıyor?

İki temel dayanak var. CMK m.128/A, bilişim suçlarında hesabın askıya alınmasını ve elkoymayı düzenliyor. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m.99/B ise el konulan kripto varlıkların, Sermaye Piyasası Kurulunca yetkilendirilmiş saklama kuruluşlarındaki cüzdanlarda muhafazasını zorunlu kılıyor. CMK m.128/A yürürlüğe girmeden önce uygulama, CMK m.128/1-h'deki "diğer malvarlığı değerleri" ifadesine dayanıyordu. Her iki maddenin güncel metnine mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşılabilir.

6362 sayılı Kanun'un 3. maddesi kripto varlığı, dağıtık defter teknolojisiyle sanal olarak oluşturulan ve fiziki varlığı bulunmayan gayrimaddi varlık olarak tanımlar. Bu tanımın pratik sonucu şu: kripto varlıklar, Anayasa m.35 ve İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi'ne Ek 1 No.lu Protokol m.1 ile korunan mülkiyet hakkının kapsamındadır. Yargıtay 3. Ceza Dairesi de 26.02.2025 tarihli, 2023/16670 esas ve 2025/6908 karar sayılı kararında kripto varlıkları, değeri parayla temsil edilebilen gayrimaddi mal niteliğinde değerlendirmiştir.

Kripto varlık hukuku alanında çalışan bir avukat olarak baştan bir ayrım koymak isterim: kripto varlıkta fiili hâkimiyet, cihazı elde tutmak değil, "özel anahtar" denilen kriptografik şifreye erişebilmektir. Elkoyma da bu yüzden klasik bir eşya zaptı değil, erişim ve tasarruf yetkisinin adli kontrole geçirilmesi işlemidir. Cihaza el koyup anahtara ulaşamayan bir soruşturma, kasanın kapısını söküp içindekine dokunamamış demektir.

Hesap neden 48 saat askıya alınıyor, kararı kim veriyor?

Askıya alma kararını hâkim veya savcı değil, işlemin geçtiği kuruluş veriyor. CMK m.128/A/1 bu yetkiyi üç suçla sınırlıyor: bilişim sistemleri kullanılarak hırsızlık (TCK m.142/2-e), nitelikli dolandırıcılık (TCK m.158/1-f ve l) ve banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması (TCK m.245). Aranan standart makul şüphe, üst sınır 48 saat.

Askıya alma yapan banka, ödeme hizmeti sağlayıcısı veya kripto varlık hizmet sağlayıcısı, işlemi tüm bilgi ve belgelerle birlikte derhâl Cumhuriyet başsavcılığına bildirir; hesap sahibi de ayrıca bilgilendirilir. CMK m.128 kapsamındaki elkoymada aranan MASAK, BDDK veya SPK raporu, CMK m.128/A işlemlerinde aranmaz. Peki bu ağır yetki neden bir yargıca değil de özel bir şirkete emanet edildi? Cevap hızda gizli: rapor beklenen her saatte varlık zincir üzerinde el değiştirir, iz soğur.

Takip ettiğimiz dolandırıcılık dosyalarında tablo hep benzer: mağdurun gönderdiği kripto varlık, ihbara kadar geçen birkaç saat içinde üç-dört ara cüzdan dolaşıyor; transfer bir kez "karıştırıcı" denilen anonimleştirme hizmetlerine girdiğinde, iz sürülebilse bile varlığı dondurmak fiilen imkânsızlaşıyor. 48 saatlik yetkinin varlık sebebi bu hız. Madalyonun öbür yüzünde ise mülkiyet hakkına ilk müdahaleyi kamu görevlisinin değil, özel hukuk tüzel kişisinin yapması duruyor. Banka personelinin TCK m.158/1-f kapsamındaki bir dolandırıcılığı saniyeler içinde nasıl teşhis edeceği sorusu, Anayasa m.13'teki ölçülülük ilkesi yönünden tartışmaya açıktır. Kanuna uygun askıya alma yapan kuruluşun bu işlemden doğan zararlardan sorumlu tutulmaması (CMK m.128/A/6) da dengeyi kuruluş lehine kurar.

Askıya alma elkoymaya nasıl dönüşüyor, itiraz mümkün mü?

Hesap sahibi, askıya almanın kaldırılması için Cumhuriyet başsavcılığına başvurabilir; savcılık bu başvuruyu 24 saat içinde karara bağlamak zorundadır. Elkoyma, askıya alma süresi içinde hâkim kararıyla, gecikmesinde sakınca varsa savcının yazılı emriyle yapılır. Savcı emri 24 saat içinde sulh ceza hâkimliğine sunulur; hâkim elkoymadan itibaren 48 saat içinde onay vermezse tedbir kendiliğinden hükümsüz kalır.

Hâkim onayı süresinde geldiğinde geçici askıya alma, teknik anlamda elkoymaya dönüşür ve soruşturmanın seyrine bağlanır. Savcılığın kaldırma başvurusunu reddetmesi hâlinde izlenecek yol ise kanunda açıkça yazılmamıştır. Savunma tarafında en sık duyduğum soru budur. Kanaatimce mülkiyet hakkını kısıtlayan bu ret kararına karşı, CMK m.267'nin kıyasen uygulanmasıyla sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilmelidir; aksi yorum, tedbiri yargısal denetimden yoksun bırakır.

Mağdur cephesinde ise dakikalar altın değerinde. Şikâyet dilekçesine işlem numaralarını (TXID), karşı cüzdan adreslerini ve ekran görüntülerini eklemek, savcılığın 48 saatlik pencere kapanmadan harekete geçmesini kolaylaştırır. Kime, ne zaman, hangi adrese transfer yapıldığını belgeleyen tek bir sayfa, sayfalarca genel anlatımdan daha çok iş görür.

El konulan kripto varlıklar nerede saklanıyor?

El konulan kripto varlıklar, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m.99/B-7 uyarınca, Sermaye Piyasası Kurulunca yetkilendirilmiş saklama kuruluşları nezdinde oluşturulan cüzdanlarda muhafaza edilir. Kanunun ifadesiyle, "Müşterilere ait nakit ve kripto varlıklara ilişkin tedbir, haciz ve benzeri her türlü idari ve adli talepler münhasıran kripto varlık hizmet sağlayıcıları tarafından yerine getirilir."

Merkezi platformda tutulan varlıklar için süreç görece pürüzsüzdür: platform, adli karar üzerine erişimi kısıtlar ve varlığı adli kontroldeki cüzdana aktarır. Adli emanet söz konusu olduğunda "sakla samanı, gelir zamanı" sözü yeni bir boyut kazanır; saklanan şey artık fiziki bir eşya değil, şifreli bir erişim yetkisidir. Bilgi tarafında da takvim katıdır: adli makamlarca istenen IP kayıtları, cüzdan adresleri ve müşteri bilgileri 10 gün içinde verilmezse, ilgili kuruluşa 50.000 TL'den 300.000 TL'ye kadar idari para cezası uygulanır (CMK m.128/A/7).

Soğuk cüzdandaki kripto varlığa el konulabilir mi?

Cihaza el konulabilir; içindeki değere ulaşmak ise özel anahtar olmadan mümkün olmaz. CMK m.128/A'nın askıya alma mekanizması, talimat gönderilecek bir kuruluşun varlığını gerektirir; kişisel soğuk cüzdanda böyle bir muhatap yoktur. Konuya özgü açık yasal düzenleme bulunmamaktadır; uygulama, fiziki elkoyma ile TCK m.55/2'deki karşılık değer müsaderesi arasında şekillenmektedir.

Soğuk cüzdan, özel anahtarı internete bağlı olmayan bir cihazda veya kâğıt üzerinde saklama yöntemidir; erişim genellikle 12 ila 24 kelimelik kurtarma dizisiyle sağlanır. Şüpheli bu diziyi açıklamak zorunda değildir. Anayasa m.38/5, hiç kimsenin kendisini suçlayan beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamayacağını güvence altına alır; susma hakkının kullanılması aleyhe delil sayılmaz. Bu işin anahtarı, kelimenin tam anlamıyla anahtarın kendisidir.

Varlığa fiilen ulaşılamıyorsa TCK m.55/2 devreye girer: müsadere konusu menfaate el konulamadığı hâllerde, karşılığını oluşturan değerin müsaderesine hükmedilir. Yalnız bu yol varsayımla yürümez. Anayasa m.38/9 genel müsadereyi yasakladığı için, soğuk cüzdanda bulunduğu ileri sürülen varlığın miktarı ve suçla illiyet bağı somut delillerle ortaya konulmalıdır; blokzincir kayıtları burada iddianın en güçlü tanığıdır.

El konulan kripto para nasıl iade edilir, değer kaybını kim öder?

İade iki kanaldan işler. El konulan menfaatin mağdura ait olduğu anlaşılırsa, CMK m.128/A/5 uyarınca soruşturma veya kovuşturma evresinde, yargılamanın sonucu beklenmeden, re'sen veya talep üzerine iade edilir. Tedbirin kalkması ya da beraat hâlinde şüpheliye iade CMK m.131'e göre yapılır. Değer kaybı ise CMK m.141/1-j kapsamında tazminatın konusudur.

Asıl düğüm, iade gününe kadar geçen sürede atılır. Kripto varlık fiyatları haftalar içinde yüzde onlarca oynayabilir. CMK m.132/1, zarar veya esaslı değer kaybı tehlikesi hâlinde varlığın hüküm kesinleşmeden elden çıkarılmasına izin verir; CMK m.132/4 ise el konulan eşyanın değerinin korunması için gerekli tedbirlerin alınmasını emreder. Satış kural değil istisnadır; kripto varlıkların oynak yapısına yapılan genel bir atıf, tek başına satış gerekçesi olamaz.

Anayasa Mahkemesi, 14.01.2025 tarihli ve 2020/6618 başvuru numaralı kararında çizgiyi netleştirmiştir: devlet, el koyduğu varlığı teslim aldığı hâliyle ve değerini koruyacak biçimde muhafaza etmekle yükümlüdür; varlık zarar görürse aksini ispat yükü idarededir. Beraat eden kişiye elkoyma anındakinden düşük bir değer iade ediliyorsa, aradaki fark CMK m.141/1-j uyarınca açılacak tazminat davasının konusunu oluşturur; görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir.

Bu tablo yalnızca şüphelileri ilgilendirmiyor. Takip ettiğimiz dosyalar arasında, ikinci el eşyasını satıp bedelini kripto varlıkla tahsil eden, karşı taraftan gelen değerin dolandırıcılık geliri çıkması üzerine hesabı askıya alınan iyiniyetli kullanıcılar hiç de az değil. Böyle bir anda telaş değil, takvim kurtarır: satışı belgeleyen ilan, yazışma ve sözleşmeleri içeren gerekçeli kaldırma başvurusu, savcılığın 24 saatlik karar süresi işlerken dosyada olmalıdır.

Kripto varlıklar hangi şartlarda müsadere edilir?

Müsadere, yargılama sonunda hükmedilen ve mülkiyeti devlete geçiren bir güvenlik tedbiridir; elkoymanın aksine geçici değildir. Suçun işlenmesiyle elde edilen kripto varlıklar TCK m.55'teki kazanç müsaderesine, suçta kullanılan cihaz ve araçlar TCK m.54'teki eşya müsaderesine tabidir. TCK m.55/1 uyarınca kazanç müsaderesinin ön şartı, maddi menfaatin mağdura iade edilememesidir.

Yargıtay 11. Ceza Dairesi, 02.10.2024 tarihli, 2021/43008 esas ve 2024/11047 karar sayılı kararında, müsadereye hükmedilmeden önce el konulan değerin başka mağdurlara ait olup olmadığının etkin biçimde araştırılmasını şart koşmuştur. TCK m.54/1'deki "iyiniyetli üçüncü kişilere ait olmama" koşulu da aynı hassasiyeti taşır. Suça konu kazanç ile müsaderesi istenen kripto varlık arasındaki illiyet bağı kurulamıyorsa tedbir, mülkiyet hakkına ölçüsüz bir müdahaleye dönüşür ve Anayasa m.35 gündeme gelir.

Hangi aşamada hangi süre geçerli?

CMK m.128/A, süreci saat ve günle ölçülen kesin sürelere bağlamıştır. Sonuçları serttir: hâkim onayı zamanında alınmazsa tedbir kendiliğinden hükümsüz kalır; bilgi verme süresi aşılırsa kuruluş idari para cezasıyla karşılaşır. Tablo, hangi işlemin kimin yetkisinde olduğunu ve hangi süreye bağlandığını topluca gösteriyor.

Sık Sorulan Sorular

Kripto borsası hesabımı mahkeme kararı olmadan dondurabilir mi?

Evet. CMK m.128/A/1, sayılan üç bilişim suçu yönünden makul şüphe varsa kuruluşa 48 saate kadar re'sen askıya alma yetkisi verir. İşlem derhâl Cumhuriyet başsavcılığına bildirilir; hesap sahibine de haber verilir.

48 saat dolduğunda ne olur?

Süre içinde hâkim kararı veya süresinde onaylanmış savcı emriyle elkoymaya geçilmemişse, askıya alma kendiliğinden sona erer ve hesap yeniden kullanılabilir hâle gelir.

Soğuk cüzdanımın kurtarma kelimelerini vermek zorunda mıyım?

Hayır. Anayasa m.38/5 uyarınca hiç kimse kendisini suçlayan beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz. Susma hakkının kullanılması, aleyhe delil olarak değerlendirilemez.

El konulan kripto varlığım değer kaybederse tazminat isteyebilir miyim?

Koşulları oluşmadan el konulmuşsa veya korunması için gerekli tedbirler alınmamışsa, CMK m.141/1-j uyarınca ağır ceza mahkemesinde tazminat davası açılabilir. Anayasa Mahkemesi içtihadına göre muhafaza kusurunda ispat yükü idarededir.

Dolandırıcılık mağduruyum; kripto varlığım bana iade edilir mi?

El konulan menfaatin size ait olduğu anlaşılırsa, CMK m.128/A/5 uyarınca yargılamanın sonucu beklenmeden, re'sen veya talebiniz üzerine iade kararı verilebilir. İşlem numaraları ve cüzdan adresleriyle vakit kaybetmeden savcılığa başvurmak bu ihtimali güçlendirir.

Yurt dışındaki borsada tutulan varlıklara el konulabilir mi?

Türkiye'de muhatap alınabilecek bir yapı yoksa Türk mahkemesinin kararı yabancı platformda kendiliğinden sonuç doğurmaz. Süreç, 6706 sayılı Cezai Konularda Uluslararası Adli İş Birliği Kanunu kapsamındaki mekanizmalarla yürütülür ve zaman alır. Tabii ki alternatif daha hızlı yolları da işletilebiliyoruz. Savcılık makamından alınan talimatı uygun formatta ilgili platformların law enforcement portallarından sunulması durumunda talepler çok daha hızlı ve etkin şekilde yerine getirilebiliyor. Fakat bu konu derinlikli teknik değerlendirmeler ile uygulanacak prosedür bağlamında detaylı izahat gerektirdiği için farklı bir yazımda değinmeyi uygun görüyorum.

Son söz

Ceza muhakemesi yıllarca eşyayı zapt etmeye alışmıştı; şimdi karşısında kilidi matematikten yapılmış bir değer türü var. CMK m.128/A hız sorununu büyük ölçüde çözdü; muhafaza standartları, değer kaybının paylaşımı ve kişisel cüzdanlar ise yasa koyucuyu bekleyen başlıklar olmayı sürdürüyor. Bu boşlukta kaybetmemenin yolu, süreleri bilmekten ve her aşamada gerekçeli, belgeli hareket etmekten geçiyor. Blokzincir hiçbir kaydı unutmaz; hukuk devleti de hiçbir mülkiyet hakkını gözden çıkarmaz — yeter ki hak, süresi içinde ve usulünce aransın.

Av. Ahmet Karaca; Bilişim hukuku, yapay zeka hukuku, kripto varlık hukuku, siber suçlar ve kripto dolandırıcılık suçları alanlarında ihtisaslaşmış multidisipliner bir teknoloji hukukçusudur.