Doğu ve Batı'nın Ruhani Köprüsü: Brahma ve Hz. İbrahim Arasındaki Esrarengiz İlişki*
İnsanlık tarihi boyunca medeniyetler birbirlerinden kopuk gelişmemiş, aksine ticaret yolları ve göçler aracılığıyla sürekli bir fikir alışverişinde bulunmuştur. Bu etkileşimin en çarpıcı örneklerinden biri, Semavi dinlerin atası kabul edilen Hz. İbrahim (Abraham) ile Hint inanç sisteminin yaratıcı gücü Brahma (ve onun rahip sınıfı Brahminler) arasındaki benzerliklerdir. Bu makale, her iki figürün etimolojik kökenlerini, eşleri ile olan bağlarını ve evrensel rollerini karşılaştırmalı bir perspektifle ele almaktadır.
1.Etimolojik Yakınlık: Kelimelerin Gücü
Filolojik açıdan bakıldığında, "Brahma" ve "Abraham" kelimeleri arasındaki ses benzerliği tesadüf sınırlarını zorlamaktadır.
Sanskritçe Köken: "Brahma" kelimesi, Sanskritçede genişlemek, büyümek ve varlığın özü anlamına gelen Brh kökünden türemiştir.
İbranice Köken: "Ab-raham" ismi ise İbranicede "Halkların Babası" (Ab: Baba, Raham: Kalabalık/Ulus) anlamına gelir.
İlginç bir nokta da Hindistan'daki en üst ruhani sınıf olan Brahmin (Brahmanlar) kelimesidir. Bazı dil bilimciler, bu kelimenin "İbrahim'in takipçileri" veya aynı kökten gelen bir ruhani öğretiyi benimseyenler anlamına gelebileceği üzerinde durmuşlardır.
2. Sara ve Saraswati: Kozmik Eşler
Bu benzerlik sadece baş karakterlerle sınırlı değildir; her iki figürün eşleri de çarpıcı benzerlikler taşır:
Sara: Hz. İbrahim'in eşidir. İsim olarak "Prenses" veya "Hanımefendi" anlamına gelir. Tevrat ve Kur'an anlatılarında, onun güzelliği ve mucizevi şekilde anne oluşu vurgulanır.
Saraswati: Brahma'nın eşidir. Bilgelik, sanat ve nehirlerin tanrıçasıdır.
Dikkat çekici olan şudur: İncil ve Tevrat'ta Hz. İbrahim'in eşi Sara ile olan yolculuğu anlatılırken, Hint metinlerinde Brahma'nın eşi Saraswati bir nehir (Saraswati Nehri) ile özdeşleştirilir. Her iki figür de "kurucu bir dişil güç" olarak kabul edilir.
3. Tek Tanrıcılık ve Saf İnanç (Haniflik)
Hz. İbrahim, İslam literatüründe "Hanif" yani putlara tapmayan, tek bir yaratıcıya yönelen kişi olarak tanımlanır. Hindistan'daki felsefi derinlikte de benzer bir kavram vardır:
Brahman (Mutlak Varlık): Hint felsefesinde Brahma (Yaratıcı), Vişnu (Koruyucu) ve Şiva (Yok Edici) birer tezahürdür; ancak bunların ötesinde, her şeyin kaynağı olan tek ve mutlak "Brahman" vardır.
Putperestlik Karşıtlığı: Hz. İbrahim'in babasının putlarını kırması hikayesi, ruhun maddeden arınarak mutlak yaratıcıya yönelmesini simgeler. Benzer şekilde, Vedik öğretinin özü de görünen dünyanın (Maya) ötesindeki tek gerçeğe ulaşmaktır.
4. Tarihsel Teoriler: Kim Kimden Etkilendi?
Bu benzerliği açıklamak için tarihçiler üç temel teori üzerinde durmaktadır:
Hint-İran Kökeni: M.Ö. 2000'li yıllarda Orta Asya'dan Hindistan'a ve Mezopotamya'ya dağılan Aryan ve Semitik halkların ortak bir kök anlatıya sahip olması.
Yolculuk Teorisi: Hz. İbrahim'in veya onun soyundan gelenlerin doğuya yaptığı yolculukların Hint alt kıtasındaki inançları şekillendirmesi.
Kolektif Bilinçaltı: Carl Jung'un tabiriyle, insanlığın ortak arketiplerinin farklı coğrafyalarda benzer isim ve hikayelerle ortaya çıkması.
Sonuç
Brahma ve Hz. İbrahim arasındaki ilişki, sadece bir isim benzerliğinden ibaret olmayabilir. Bu benzerlikler, insanlığın ruhani arayışının ve Tanrı bilincinin coğrafi sınırları aşan evrensel bir dille konuşmuş olabileceğini göstermektedir. Biri peygamber, diğeri kozmik bir güç olarak tanımlansa da, her ikisi de insanlığın "kaynağa dönüş" ve "sadakat" sınavının en büyük sembolleri olmaya devam etmektedir.
* Bu makale karşılaştırmalı dinler tarihi verilerine dayanmaktadır ve inanç sistemlerinin birbirine indirgenmesinden ziyade aralarındaki kültürel etkileşimi analiz etmeyi amaçlamaktadır.
