Efes'in "taş hastanesi"nde 2 bin yıllık sütunlara hassas dokunuş

Efes Antik Kenti'nde yürütülen restorasyon çalışmalarında, senelerdir toprak altında kalan, kırılan sütun, kaide ve mimari bloklar "taş hastanesi"nde milim milim taranıp, temizlenip birleştirilerek ayağa kaldırılıyor.

UNESCO Dünya Miras Listesi'ndeki Efes'te, Kültür ve Turizm Bakanlığının "Geleceğe Miras Sonsuz Efes" projesi kapsamında yürütülen kazı ve restorasyon çalışmaları sürüyor.

Antik kentin yeni gezi rotası kapsamında çalışmaların sürdüğü Stadyum Caddesi'nde yüzyıllardır deprem, yangın ve doğal afetlerle devrilen, kırılan antik sütunlar ve taş bloklar, uzman restoratörlerin ellerinde yeniden hayat buluyor.

Stadyum Caddesi'nin yanına kurulan ve ekip içinde "taş hastanesi" olarak anılan bölümde, kırılmış sütunlar, kaideler, başlıklar ve yazıtlı bloklar tek tek inceleniyor. Burada taşlar önce belgeleniyor, ardından temizlik, sağlamlaştırma ve birleştirme işlemlerinden geçiriliyor. Uygun hale gelen parçalar ise ait oldukları yere yeniden yerleştiriliyor.

"Taşlar en ince ayrıntısına kadar belgeleniyor"

"Geleceğe Miras Sonsuz Efes" projesi koordinatörü, Pamukkale Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Bahadır Duman, AA muhabirine, 2023 yılında başlayan "Geleceğe Miras Sonsuz Efes" çalışmalarının, ziyaretçi karşılama merkezi, Stadyum Caddesi ve antik tiyatroda yoğunlaştığını söyledi.

Duman, çalışmaların arkeolog, restoratör, jeolog, mimar, mühendislerden oluşan yerli ve yabancı 200-250 kişilik ekiple yürütüldüğünü belirtti.

Stadyum Caddesi'ndeki sütun, kaide, başlıkların restorasyonlarının sürdüğünü anlatan Duman, çalışmalar için bir taş hastanesi oluşturduklarını ifade etti.

Her taşın uzman personel tarafından incelendiğini belirten Duman, şunları kaydetti:

"Burası bir hastane ama taş hastanesi, canlı değil, cansız varlıklarla uğraşıyoruz. Bunlar en ince ayrıntısına kadar taranıyor, çizimleri yapılıyor, belgeleniyor. Ardından olası müdahaleler restoratörler ve uzman personel tarafından kararlaştırılıp sonrasında mekanik, kimyasal, birleştirme ve temizleme çalışmaları yapılıyor."

2500 yıllık caddede restorasyon

Prof. Dr. Duman, Stadyum Caddesi'nin yaklaşık 2500 yıl boyunca aktif olarak kullanıldığını, geçen zamanda deprem, doğal afet ve yangınlara maruz kalarak yıkıldığını anlattı.

Efeslilerin o dönem yıkılan sütunları yerine yerleştirmek için çaba sarf ettiğini belirten Duman, şöyle konuştu:

"Her şey nizami bir şekilde değil, bazen kaideler başlık olarak kullanılmış, bazen sütunlar ters çevrilmiş, alt üste gelmiş. Antik dönemde böyle birçok dokunuş var. Ziyaretçilerin antik çağı daha rahat algılayabilmesi için biz minimum düzeyde müdahalelerimizi yapıyoruz."

Cadde üzerinde 120 ila 130 arasında sütun ve kaide tespit ettiklerini aktaran Duman, bunların yüzde 60'ının restorasyonunun tamamlandığını, kalan bölümünün ise önümüzdeki aylarda bitirileceğini söyledi.

Yepyeni bir güzergah ortaya çıkıyor

Duman, cadde üzerindeki Latince ve Grekçe yazıtlar ile heykel kaidelerinin bulunduğunu belirterek, "Bu heykel kaidelerin Türkçe ve İngilizce çevirilerini yapıyoruz. Üzerinde ne yazdığını buraya gezen ziyaretçilere daha net bir şekilde aktarmış olacağız." dedi.

Yeni rota çalışmalarının Stadyum Caddesi'nin ardından antik tiyatro ve sonrasında Liman Caddesi'nde süreceğini dile getiren Duman, çalışmaların tamamlanmasıyla ziyaretçilerin artık görmedikleri yeni bir rotayla karşılaşacağını kaydetti.

Efes'in Küçük Asya'nın başkenti olduğunu ifade eden Duman, "Ziyaretçi, daha önce defalarca Efes'e gelmiş olsa da yepyeni bir güzergahla karşılaşacak." ifadelerini kullandı.

Prof. Dr. Duman, Liman Caddesi ve Stadyum Caddesi'nin restorasyon çalışmalarını yıl sonunda tamamlamayı hedeflediklerini söyledi.

Liman Caddesi'nde yeni restorasyon çalışmaları

Duman, Liman Caddesi'ndeki çalışmaların ise caddenin zemin kaplamaları ve sütunları ile Roma hamamında kazı ve restorasyon faaliyetleriyle süreceğini söyledi.

Orta liman kapısında da çalışma yürütüleceğini belirten Duman, "Liman Caddesi'nin sonunda da 3 tane kapı var. Bunlardan Orta Liman Kapısı için korunma kurulundan izinleri alındı. Bu yıl itibariyle orada da minimum düzeyde anastilosis bazlı restorasyon çalışmaları yürüteceğiz." diye konuştu.